Ho khan, ho có đờm và các biện pháp giảm ho an toàn tại nhà

Cách giảm ho tại nhà là gì?

Ho là phản xạ tự nhiên của cơ thể xảy ra khi các thụ thể thần kinh tại niêm mạc đường hô hấp bị kích thích bởi tác nhân cơ học, hóa học hoặc viêm nhiễm. Phản xạ này bao gồm việc hít vào nhanh, thanh môn đóng lại, áp lực trong lồng ngực tăng cao rồi thanh môn đột ngột mở ra để luồng khí phóng thích với tốc độ mạnh.

Trong y học lâm sàng, ho được chia thành hai nhóm cơ bản là ho khan và ho có đờm. Ho khan không tạo ra chất nhầy, thường do kích ứng niêm mạc họng hoặc đường dẫn khí trên. Ho có đờm đi kèm với sự tăng tiết chất nhầy từ các tuyến phế quản nhằm cuốn giữ bụi bẩn, vi sinh vật và tế bào viêm. Xác định chính xác tính chất cơn ho giúp người bệnh lựa chọn giải pháp chăm sóc thể trạng và môi trường phù hợp.

Phân biệt bản chất giữa ho khan và ho có đờm

Ho khan là tình trạng ho không kèm theo chất nhầy hoặc đờm tiết ra từ đường thở. Cơn ho khan thường mang lại cảm giác ngứa ngáy, rát bỏng ở vùng cổ họng và gây mệt mỏi cho người bệnh. Tình trạng này hay khởi phát sau khi nhiễm virus đường hô hấp trên như cảm lạnh, cảm cúm, hoặc do niêm mạc họng bị kích ứng bởi khói bụi, thời tiết hanh khô, hóa chất và trào ngược dạ dày thực quản.

Ngược lại, ho có đờm là phản xạ ho đi kèm với chất nhầy ứ đọng được tống xuất từ thanh quản, khí quản hoặc phế quản. Dịch tiết này có thể trong, màu trắng đục, vàng hoặc xanh tùy theo căn nguyên kích ứng hay viêm nhiễm. Ho có đờm thường gặp trong các bệnh lý viêm phế quản cấp tính, viêm xoang chảy dịch mũi sau, viêm phổi hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Ho có đờm giữ vai trò sinh lý quan trọng giúp làm sạch đường hô hấp.

Biện pháp bù nước và làm ẩm đường thở tại nhà

Việc uống đủ nước trong ngày là giải pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao cho cả hai loại ho. Nước ấm giúp cung cấp độ ẩm cho niêm mạc họng đang tổn thương, làm dịu cảm giác ngứa rát của ho khan và hỗ trợ làm loãng dịch nhầy đặc quánh của ho có đờm. Người bệnh nên ưu tiên nước lọc ấm, nước canh thanh đạm hoặc trà thảo mộc ấm.

Bên cạnh đó, việc xông hơi vùng mũi họng bằng hơi nước ấm giúp giải phóng sự bít tắc đường hô hấp trên. Khi hít thở luồng hơi nước ấm nhẹ nhàng, các mao mạch được thư giãn và lớp đờm nhầy tại các xoang cũng như phế quản dễ dàng bong ra hơn. Việc sử dụng máy tạo ẩm không khí trong phòng ngủ cũng rất cần thiết, đặc biệt là trong môi trường điều hòa hoặc khi thời tiết chuyển mùa hanh khô, nhằm hạn chế kích ứng niêm mạc hô hấp gây ra các cơn ho kịch phát.

Làm dịu cổ họng bằng nước muối và thảo mộc tự nhiên

Súc miệng và họng bằng dung dịch nước muối sinh lý mỗi ngày từ hai đến ba lần giúp làm sạch chất tiết, loại bỏ dị nguyên bám dính và sát khuẩn nhẹ nhàng bề mặt niêm mạc hầu họng. Thói quen này hỗ trợ giảm đáng kể cảm giác vướng víu, đau rát họng khi ho khan hoặc ho do viêm họng cấp.

Mật ong nguyên chất pha cùng nước ấm hoặc ngâm chanh đào, quất hấp đường phèn là phương pháp dân gian lành tính thường được áp dụng cho người lớn và trẻ em trên một tuổi. Mật ong tạo lớp màng bao phủ bảo vệ niêm mạc, làm dịu cơn co thắt họng tức thì. Ngoài ra, việc dùng gừng tươi thái lát hãm nước sôi giúp làm ấm cơ thể, tăng cường lưu thông tuần hoàn cục bộ và giảm nhẹ các cơn ho do nhiễm lạnh hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Cải thiện môi trường sống và tư thế nghỉ ngơi

Duy trì không gian sống sạch sẽ và thông thoáng là yếu tố quyết định để kiểm soát cơn ho nhanh chóng. Khói thuốc lá, bụi mịn trong nhà, lông thú nuôi và mùi hóa chất tẩy rửa nồng gắt là những tác nhân hàng đầu kích hoạt phản ứng co thắt khí phế quản. Người bệnh cần giữ phòng ốc sạch sẽ, giặt giũ chăn ga định kỳ và hạn chế tối đa việc tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động.

Khi ngủ, người bệnh nên kê cao đầu giường khoảng mười lăm đến hai mươi centimet hoặc sử dụng thêm gối để nâng đỡ phần thân trên. Tư thế này ngăn ngừa tình trạng dịch nhầy từ các xoang chảy ngược xuống thành sau họng, đồng thời làm giảm áp lực trào ngược axit từ dạ dày lên thực quản, từ đó hạn chế tối đa các cơn ho rũ rượi thường bùng phát vào ban đêm và sáng sớm. Người bệnh cũng cần giữ ấm vùng cổ ngực khi nhiệt độ môi trường giảm sâu.

Thời điểm người bệnh cần đến cơ sở y tế thăm khám

Mặc dù ho là phản ứng thường gặp, người bệnh không nên chủ quan nếu tình trạng ho kéo dài liên tục trên ba tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm. Cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng hoặc hô hấp kiểm tra nếu cơn ho đi kèm các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm.

Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm ho khạc ra đờm có lẫn máu tươi hoặc đờm màu rỉ sắt, sốt cao liên tục không hạ, khó thở, thở rít, đau tức ngực dữ dội khi hít sâu, hoặc cơ thể sụt cân không rõ nguyên nhân. Đặc biệt đối với người cao tuổi, người có bệnh nền mạn tính hoặc trẻ nhỏ, việc thăm khám sớm giúp tầm soát nguy cơ viêm phổi, hen suyễn, lao phổi hoặc các bệnh lý ác tính đường hô hấp để can thiệp kịp thời.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp chăm sóc tại nhà chỉ mang tính chất hỗ trợ giảm nhẹ triệu chứng cho các trường hợp ho do kích ứng thông thường hoặc nhiễm trùng đường hô hấp nhẹ. Người bệnh không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc ức chế ho liều cao khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Tuyệt đối không cho trẻ dưới một tuổi dùng mật ong nhằm phòng tránh ngộ độc nha bào vi khuẩn. Khi triệu chứng diễn tiến nặng hoặc không cải thiện, cần ưu tiên thăm khám y tế.

Tóm tắt

Ho khan và ho có đờm là phản xạ tự nhiên giúp bảo vệ đường thở nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tiềm ẩn. Các biện pháp hỗ trợ tại nhà giúp người bệnh giảm bớt khó chịu và đẩy nhanh hồi phục. Người bệnh cần chủ động đi khám chuyên khoa hô hấp khi cơn ho kéo dài hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường để được chẩn đoán chính xác và điều trị an toàn.