Ho có phải triệu chứng cảnh báo lao phổi giai đoạn đầu không?

Lao phổi giai đoạn đầu là gì?

Bệnh lao phổi là tình trạng nhiễm trùng nhu mô phổi do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra. Đây là thể bệnh lao phổ biến nhất trong các dạng bệnh lao và có khả năng lây truyền qua đường không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ở giai đoạn đầu khi vi khuẩn bắt đầu sinh sôi trong các phế nang, các biểu hiện lâm sàng thường khởi phát âm thầm, tiến triển chậm và dễ bị nhầm lẫn với các đợt cảm cúm, viêm họng hay viêm phế quản thông thường.

Nhận diện sớm các dấu hiệu ban đầu của lao phổi đóng vai trò quyết định trong việc ngăn chặn tổn thương phổi lan rộng, giảm nguy cơ hình thành hang lao xơ hóa và hạn chế lây lan nguồn bệnh ra cộng đồng gia đình. Trong số các biểu hiện ban đầu, phản xạ ho được xem là dấu hiệu cảnh báo trung tâm, đòi hỏi người bệnh phải theo dõi sát sao về thời gian kéo dài cũng như các biến đổi kèm theo của thể trạng.

Đặc điểm cơn ho cảnh báo bệnh lao phổi giai đoạn đầu

Ở giai đoạn sớm của bệnh lao phổi, ho là triệu chứng phổ biến nhất xuất hiện do vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis xâm nhập vào phế nang và gây phản ứng viêm kích ứng đường dẫn khí. Ban đầu, cơn ho thường xuất hiện ngắt quãng dưới dạng ho khan từng cơn nhẹ, dễ khiến người bệnh lầm tưởng với cảm lạnh, viêm họng thông thường hoặc dị ứng thời tiết.

Theo thời gian, khi ổ viêm tiến triển và tổn thương mô phổi tạo ra dịch tiết, cơn ho sẽ chuyển dần sang ho có đờm đặc màu trắng hoặc hơi ngả vàng. Điểm đặc trưng lớn nhất của cơn ho do lao phổi giai đoạn đầu là tính chất dai dẳng kéo dài liên tục trên hai đến ba tuần, không tự thuyên giảm và không đáp ứng với các đợt dùng thuốc kháng sinh thông thường. Khi bệnh tiến triển thêm một bước, các mao mạch nhỏ tại vùng viêm có thể bị tổn thương dẫn đến hiện tượng ho khạc đờm có lẫn tia máu đỏ tươi. Bất kỳ trường hợp ho khạc ra máu nào cũng là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng cần được kiểm tra y tế ngay lập tức.

Các dấu hiệu toàn thân đi kèm thường gặp ở người mắc lao phổi

Bên cạnh biểu hiện tại đường hô hấp, bệnh lao phổi là một bệnh nhiễm trùng mạn tính toàn thân, do đó vi khuẩn lao thường gây ra nhiều triệu chứng phối hợp giúp phân biệt với những cơn ho thông thường. Triệu chứng điển hình là tình trạng sốt nhẹ hoặc cảm giác gai rét ớn lạnh về chiều tối. Cơn sốt thường không quá cao, chỉ dao động quanh ba mươi bảy độ rưỡi đến ba mươi tám độ C, khiến nhiều người bệnh chủ quan nghĩ do mệt mỏi sau ngày làm việc.

Đồng thời, người mắc lao phổi giai đoạn đầu thường gặp hiện tượng đổ mồ hôi đêm trộm, thức dậy thấy ướt đầm vùng ngực và lưng dù nhiệt độ phòng ngủ hoàn toàn mát mẻ. Độc tố từ vi khuẩn lao cùng phản ứng viêm kéo dài làm suy giảm chuyển hóa, khiến cơ thể mệt mỏi uể oải, chán ăn, ăn không ngon miệng và sụt cân không rõ lý do trong vài tuần. Một số trường hợp có thể cảm thấy đau tức âm ỉ vùng ngực một bên hoặc cảm giác hụt hơi nhẹ khi gắng sức. Khi ho kéo dài xuất hiện cùng lúc với các dấu hiệu suy nhược này, nguy cơ mắc lao phổi là rất cao.

Những nguyên nhân gây ho kéo dài cần phân biệt với lao phổi

Triệu chứng ho kéo dài trên hai tuần không chỉ là biểu hiện của lao phổi mà còn có thể do nhiều nguyên nhân hô hấp và tiêu hóa khác gây nên. Bác sĩ chuyên khoa hô hấp cần thực hiện thăm khám lâm sàng cẩn thận để phân biệt chính xác. Một nguyên nhân phổ biến là bệnh trào ngược dạ dày thực quản, trong đó acid dịch vị trào ngược lên thanh quản kích thích niêm mạc gây ho khan kéo dài mạn tính, thường tăng nặng sau khi ăn no hoặc khi nằm ngửa.

Bên cạnh đó, hội chứng chảy dịch mũi sau do viêm xoang mạn tính hoặc viêm mũi dị ứng cũng khiến dịch nhầy liên tục chảy xuống thành sau họng gây ngứa họng và phản xạ ho dai dẳng. Bệnh hen phế quản thể ho, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ở người hút thuốc lá lâu năm, viêm phế quản mạn hoặc giãn phế quản cũng gây ra các đợt ho khạc đờm kéo dài nhiều tuần. Một số người bệnh sử dụng thuốc hạ huyết áp nhóm ức chế men chuyển cũng có thể gặp tác dụng phụ là ho khan dai dẳng. Do biểu hiện bên ngoài tương đối giống nhau, người bệnh không thể tự phỏng đoán nguyên nhân mà cần được bác sĩ đánh giá toàn diện.

Các phương pháp y khoa giúp phát hiện sớm bệnh lao phổi

Để xác định chắc chắn cơn ho kéo dài có phải do bệnh lao phổi hay không, người bệnh cần thực hiện các kỹ thuật cận lâm sàng tại các bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa hô hấp. Chẩn đoán hình ảnh bước đầu bằng phương pháp chụp X quang tim phổi là kỹ thuật sàng lọc cơ bản và vô cùng giá trị, giúp bác sĩ phát hiện các tổn thương thâm nhiễm, nốt mờ hoặc hình ảnh tạo hang đặc trưng của vi khuẩn lao ở đỉnh phổi.

Tiếp theo, xét nghiệm đờm là tiêu chuẩn cốt lõi để tìm căn nguyên vi sinh. Người bệnh sẽ được hướng dẫn lấy mẫu đờm sâu từ đường thở vào buổi sáng sớm để thực hiện nhuộm soi trực tiếp tìm trực khuẩn kháng cồn kháng toan AFB. Ngoài ra, kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại GeneXpert MTB/RIF cho phép phát hiện vật liệu di truyền của vi khuẩn lao và đánh giá mức độ kháng thuốc rifampicin chỉ trong vài giờ. Trong những trường hợp tổn thương phổi kín đáo hoặc người bệnh không khạc được đờm, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định chụp cắt lớp vi tính lồng ngực hoặc nội soi phế quản lấy dịch rửa phế quản để xét nghiệm chuyên sâu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng lao hoặc các loại thảo dược không rõ nguồn gốc để tự điều trị tại nhà khi thấy ho kéo dài. Việc tự ý sử dụng thuốc có thể làm lu mờ triệu chứng, gia tăng nguy cơ vi khuẩn lao kháng thuốc và gây khó khăn cho quá trình điều trị sau này.

Tóm tắt

Ho kéo dài trên hai tuần hoàn toàn có thể là dấu hiệu sớm của bệnh lao phổi nhưng cũng có thể xuất phát từ nhiều bệnh lý hô hấp khác. Người bệnh không nên chủ quan tự mua thuốc uống tại nhà hoặc tự chẩn đoán. Đến cơ sở y tế để chụp X quang phổi và xét nghiệm đờm là bước cần thiết nhất giúp xác định chính xác nguyên nhân và bảo vệ sức khỏe kịp thời.