Hình ảnh người loạn thị nhìn thấy trong từng trường hợp thực tế

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Người mắc tật loạn thị thường trải qua cảm giác nhìn vật thể bị méo mó, nhòe nét hoặc xuất hiện bóng ma bao quanh bất kể vật thể đó ở khoảng cách gần hay xa. Tình trạng này khiến nhiều người nhầm lẫn với các tật khúc xạ khác hoặc chủ quan bỏ qua cho đến khi thị lực suy giảm đáng kể.

Hình ảnh người loạn thị nhìn thấy phản ánh trực tiếp sự sai lệch quang học tại bề mặt giác mạc hoặc thể thủy tinh của mắt. Việc hiểu rõ những trải nghiệm thị giác đặc trưng trong từng hoàn cảnh cụ thể sẽ giúp người bệnh phát hiện sớm tật khúc xạ để có phương án điều chỉnh mắt kính phù hợp, bảo vệ thị lực lâu dài.

Hình ảnh người loạn thị nhìn thấy là gì?

Loạn thị là một tật khúc xạ mắt rất phổ biến, xảy ra khi bề mặt giác mạc hoặc thể thủy tinh của mắt có độ cong không đồng đều ở các kinh tuyến khác nhau. Thay vì có hình cầu mịn màng như bề mặt quả bóng tròn, giác mạc của người loạn thị thường cong vênh giống như bề mặt quả trứng hoặc lưng của chiếc thìa. Sự chênh lệch độ cong này khiến các tia sáng đi vào mắt không thể hội tụ tại một điểm duy nhất trên võng mạc mà phân tán thành nhiều tiêu điểm riêng biệt. Kết quả là hình ảnh thu nhận được tại não bộ luôn trong tình trạng mờ nhòe, mất nét ranh giới, biến dạng hình học hoặc kèm theo bóng mờ kép. Hiện tượng quang sai này xảy ra liên tục ở mọi khoảng cách quan sát, từ cự ly gần khi đọc sách cho tới cự ly xa khi quan sát biển báo giao thông ngoài trời. Loạn thị có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm với cận thị và viễn thị, gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thị giác và hiệu suất sinh hoạt của người mắc.

Cơ chế quang học tạo nên hình ảnh ở mắt loạn thị

Cơ chế khúc xạ bình thường đòi hỏi giác mạc và thể thủy tinh có độ cong hình cầu hoàn hảo để ánh sáng đi vào mắt hội tụ chính xác tại một điểm duy nhất trên võng mạc. Ở người mắc tật loạn thị, bề mặt giác mạc hoặc thể thủy tinh bị cong vênh bất đối xứng, tương tự như hình dạng quả bóng bầu dục thay vì quả bóng tròn. Sự biến dạng này làm cho các tia sáng đi qua mắt bị bẻ cong theo nhiều hướng khác nhau và tạo thành nhiều điểm hội tụ rải rác, có điểm nằm trước và có điểm nằm sau võng mạc. Hệ quả trực tiếp là não bộ tiếp nhận một tín hiệu hình ảnh thiếu sắc nét, không có sự đồng nhất về tiêu cự. Khác với người chỉ bị cận thị hoặc viễn thị đơn thuần, người loạn thị không tìm được một khoảng cách nào giúp mắt nhìn rõ hoàn toàn nếu không có dụng cụ hỗ trợ quang học. Mọi vật thể dù đặt sát mắt hay ở phía xa đều xuất hiện tình trạng viền mờ, bóng mờ bao quanh hoặc hơi méo nhẹ theo một trục nhất định. Tình trạng này khiến mắt phải liên tục điều tiết để cố gắng tìm kiếm điểm hội tụ rõ nét nhất, từ đó dẫn đến tình trạng căng thẳng cơ mắt mạn tính.

Hình ảnh nhìn thấy khi quan sát chữ viết và vật thể chi tiết

Khi tiếp xúc với các chi tiết nhỏ như con chữ trên màn hình điện thoại, máy tính hay trang sách, người loạn thị gặp nhiều khó khăn trong việc nhận diện rõ ràng. Hình ảnh chữ viết thường xuất hiện bóng mờ viền đôi hoặc viền ba chạy dọc, chạy ngang tùy thuộc vào trục loạn thị của mắt. Điều này khiến các ký tự có đường nét gần giống nhau như chữ O, chữ C, chữ D hay chữ B rất dễ bị nhìn nhầm lẫn vào nhau. Ngoài ra, các đường thẳng đứng hoặc đường nằm ngang trong không gian như khung cửa sổ, cột điện sổ dọc hay các dòng kẻ trong tập vở có thể bị nhìn thấy như bị uốn cong lượn sóng hoặc nhòe sang hai bên. Một số người còn cảm nhận vật thể bị kéo dài ra theo phương thẳng đứng hoặc bè rộng theo phương ngang so với kích thước thực tế. Việc đọc sách báo hoặc thao tác văn phòng trong thời gian ngắn cũng dễ làm cho mắt nhanh chóng bị mệt mỏi, cay rát, chảy nước mắt và xuất hiện cơn đau đầu quanh vùng trán hoặc hốc mắt do hệ thống cơ thể mi phải co giãn liên tục để bù trừ quang sai.

Hình ảnh thị giác trong bóng tối và trước các nguồn sáng ban đêm

Thị giác của người loạn thị suy giảm rõ rệt nhất khi môi trường xung quanh chuyển sang điều kiện ánh sáng yếu hoặc ban đêm. Khi trời tối, đồng tử của mắt phải giãn nở lớn hơn để thu nhận nhiều ánh sáng nhất có thể, vô tình làm gia tăng đáng kể các hiện tượng quang sai bậc cao qua phần rìa giác mạc vốn có độ cong không đồng đều. Người loạn thị khi nhìn vào các nguồn sáng điểm như đèn pha ô tô, đèn xe máy đi ngược chiều, đèn đường hay đèn tín hiệu giao thông sẽ thấy ánh sáng không tụ lại thành một đốm tròn rõ nét. Thay vào đó, nguồn sáng bị phát tán thành những quầng hào quang lớn bao quanh hoặc tạo thành các tia sáng dài hình sao bắn thẳng ra nhiều hướng khác nhau. Đôi khi, chùm tia sáng kéo dài thành một dải vệt vắt ngang qua tầm nhìn, gây chói mắt dữ dội và làm suy giảm khả năng phân biệt làn đường cũng như khoảng cách với các phương tiện phía trước. Đây chính là lý do khiến người mắc tật loạn thị thường xuyên cảm thấy bất an, căng thẳng và thị lực kém khi phải điều khiển phương tiện giao thông vào ban đêm.

Hình ảnh khi loạn thị kết hợp cùng cận thị hoặc viễn thị

Trong thực tế lâm sàng, loạn thị rất hiếm khi xuất hiện hoàn toàn đơn độc mà thường đi kèm với tật cận thị hoặc viễn thị, tạo nên các dạng khúc xạ kết hợp phức tạp. Trường hợp phổ biến nhất là loạn cận thị, khi đó người bệnh vừa phải chịu đựng tình trạng mắt không nhìn rõ các chi tiết ở khoảng cách xa do trục nhãn cầu dài, vừa phải đối mặt với hiện tượng hình ảnh bị méo mó, nhòe viền và xuất hiện bóng ma ở mọi cự ly. Nếu người bệnh mắc loạn viễn thị, mắt gặp trở ngại lớn khi quan sát các vật thể ở cự ly gần đồng thời các đường nét cũng bị nhòe và biến dạng đáng kể. Nghiêm trọng hơn, ở trường hợp loạn thị hỗn hợp, một kinh tuyến của mắt bị cận thị còn kinh tuyến kia lại bị viễn thị, khiến hình ảnh vừa bị thu nhỏ theo một chiều vừa bị kéo giãn theo chiều ngược lại. Mức độ biến dạng của hình ảnh phụ thuộc trực tiếp vào độ loạn thị; loạn thị nhẹ dưới một độ có thể chỉ gây mờ nhẹ thoáng qua khi mệt mỏi, nhưng loạn thị trung bình đến nặng sẽ làm hình ảnh méo mó nghiêm trọng, cản trở đáng kể đến sinh hoạt.

Phân biệt hình ảnh mờ do loạn thị và các giải pháp điều chỉnh

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa tình trạng mờ mắt do cận thị và biến dạng hình ảnh do loạn thị, dẫn đến việc chọn sai phương pháp kiểm tra khúc xạ. Người chỉ mắc tật cận thị đơn thuần nhìn rất rõ và sắc nét các vật thể ở cự ly gần tương ứng với độ cận của mình, hình ảnh chỉ bị mờ nhạt dần khi khoảng cách nhìn xa vượt quá điểm cực viễn. Ngược lại, loạn thị tạo ra khiếm khuyết thị giác mang tính toàn diện trên cả trục gần lẫn trục xa, đặc trưng bởi sự nhân đôi bóng mờ hoặc méo lệch cấu trúc vật thể chứ không đơn thuần chỉ là giảm độ nét. Để khắc phục các rối loạn hình ảnh này, người bệnh cần được can thiệp quang học bằng kính gọng có lắp thấu kính trụ để nắn chỉnh trục ánh sáng hội tụ về một điểm duy nhất. Ngoài kính gọng thuốc, kính áp tròng chuyên dụng dành cho mắt loạn hoặc các phương pháp phẫu thuật khúc xạ hiện đại như mổ laser cũng có thể giúp tái lập lại độ cong trơn láng cho giác mạc, mang lại hình ảnh thị giác chân thực và sắc nét cho người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin thị giác mô tả trong bài mang tính chất tham khảo giáo dục phổ quát và không thay thế cho quy trình đo khám khúc xạ toàn diện. Người gặp phải tình trạng mờ mắt, méo hình, đau nhức hốc mắt kéo dài cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được bác sĩ kiểm tra bằng thiết bị chuyên dụng. Tuyệt đối không tự ý mua kính có sẵn hoặc tự chỉnh độ kính khi chưa có đơn chỉ định từ chuyên viên khúc xạ nhãn khoa.

Tóm tắt

Hình ảnh người loạn thị nhìn thấy thường bị méo mó, nhòe viền và lóa sáng, gây nhiều trở ngại trong học tập lẫn sinh hoạt hằng ngày. Nhận biết các biểu hiện thị giác bất thường giúp người bệnh chủ động đi khám khúc xạ sớm. Việc điều chỉnh bằng kính phù hợp hoặc phẫu thuật theo chỉ định chuyên khoa sẽ giúp cải thiện chất lượng thị giác rõ rệt.