Hiện tượng mộng du có nguy hiểm không và cách giữ an toàn cho người bệnh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Mộng du là hiện tượng một người rời khỏi giường và đi lại hoặc thực hiện các hoạt động quen thuộc trong khi vẫn đang ngủ say. Rất nhiều người lo lắng không biết hiện tượng mộng du có nguy hiểm không và liệu có tiềm ẩn bệnh lý thần kinh nghiêm trọng nào hay không.
Thực tế, bản thân mộng du thường lành tính và không trực tiếp gây hại cho sức khỏe, nhưng những hành vi vô thức trong lúc ngủ lại tiềm ẩn nguy cơ chấn thương thể chất rất lớn. Việc hiểu rõ bản chất, nhận diện các mối nguy hiểm thực tế và biết cách thiết lập không gian sống an toàn sẽ giúp bảo vệ người bệnh hiệu quả.
Mộng du có nguy hiểm không là gì?
Mộng du là một dạng rối loạn hành vi trong giấc ngủ, thường xuất hiện trong giai đoạn ngủ sâu của nửa đầu đêm. Khi xảy ra mộng du, não bộ của người bệnh ở trạng thái vừa ngủ vừa thức, khiến cơ thể vẫn có khả năng vận động, mở mắt đi lại nhưng ý thức và khả năng phán đoán hoàn toàn không tỉnh táo. Hiện tượng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, phổ biến nhất ở trẻ nhỏ từ bốn đến mười hai tuổi và có xu hướng giảm dần khi trưởng thành. Mặc dù phần lớn các trường hợp mộng du không phải là dấu hiệu của bệnh lý tâm thần hay tổn thương não bộ nghiêm trọng, người bệnh vẫn cần được theo dõi kỹ lưỡng để tránh các rủi ro va chạm hoặc chấn thương đáng tiếc trong sinh hoạt thường ngày.
Bản chất của hiện tượng mộng du trong giấc ngủ
Mộng du là một dạng rối loạn giấc ngủ thuộc nhóm parasomnia, xảy ra trong giai đoạn giấc ngủ sóng chậm không chuyển động mắt nhanh. Người bệnh có thể ngồi dậy, mở mắt, đi lại quanh phòng hoặc thực hiện các hoạt động phức tạp như mở cửa, thay quần áo trong khi tâm trí vẫn ở trạng thái ngủ sâu. Do các vùng não phụ trách ý thức và ghi nhớ tạm thời ngừng hoạt động đồng bộ với vùng vận động, người mắc mộng du thường có ánh mắt vô hồn, không phản ứng linh hoạt với môi trường xung quanh và hoàn toàn không nhớ những gì đã xảy ra sau khi thức dậy. Hiện tượng này rất phổ biến ở trẻ em do hệ thần kinh trung ương chưa phát triển hoàn thiện, nhưng cũng có thể gặp ở người trưởng thành.
Mức độ nguy hiểm và các nguy cơ tai nạn tiềm ẩn
Bản thân trạng thái mộng du không phải là một căn bệnh ác tính hay gây tổn thương thần kinh trực tiếp. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm lại đến từ các hành vi vô thức và môi trường xung quanh trong lúc người bệnh di chuyển. Khi đang ngủ say, phản xạ định hướng và nhận thức mối nguy hiểm của người bệnh gần như biến mất. Điều này dễ dẫn đến tai nạn té ngã cầu thang, va chạm đồ vật sắc nhọn, trèo qua cửa sổ, hoặc thậm chí tự mở khóa bước ra ngoài trời, tham gia giao thông. Một số trường hợp hiếm gặp có thể thực hiện hành vi nấu nướng gây bỏng hoặc chập cháy nổ. Ngoài ra, việc cơn mộng du diễn ra thường xuyên sẽ làm suy giảm chất lượng giấc ngủ, khiến người bệnh mệt mỏi, ngủ gật vào ban ngày và lo âu kéo dài.
Những yếu tố và bệnh lý nền liên quan đến mộng du
Ở lứa tuổi thanh thiếu niên và người trưởng thành, mộng du khởi phát mới hoặc kéo dài thường liên quan đến nhiều yếu tố sức khỏe tiềm ẩn. Tình trạng thiếu ngủ triền miên, căng thẳng thần kinh nặng nề, lịch trình làm việc thay đổi múi giờ liên tục hoặc sốt cao có thể kích hoạt các đợt bộc phát. Bên cạnh đó, các rối loạn giấc ngủ khác như hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, hội chứng chân không yên cũng thường xuyên làm gián đoạn giấc ngủ sâu và kích thích mộng du. Một số bệnh lý thực thể thần kinh, động kinh thùy trán ban đêm, bệnh trào ngược dạ dày thực quản hoặc việc lạm dụng rượu bia, thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm cũng là những yếu tố kích phát cần được bác sĩ đánh giá cẩn trọng.
Biện pháp tạo môi trường an toàn và phòng ngừa tái phát
Để giảm thiểu nguy cơ tai nạn cho người mắc chứng mộng du, việc thiết lập một không gian ngủ an toàn là ưu tiên hàng đầu. Gia đình nên bố trí phòng ngủ ở tầng trệt nếu có thể, lắp chốt khóa cửa sổ và cửa ra vào ở vị trí cao ngoài tầm với tự nhiên, cất gọn dây điện, đồ thủy tinh và vật dụng sắc nhọn quanh lối đi. Lắp rào chắn an toàn ở đầu cầu thang và đặt chuông báo động ở cửa phòng cũng giúp người thân kịp thời phát hiện khi người bệnh bắt đầu di chuyển. Về mặt sinh hoạt, người bệnh cần duy trì thói quen đi ngủ và thức dậy đúng giờ, ngủ đủ giấc mỗi đêm, hạn chế sử dụng thiết bị điện tử, đồng thời tránh uống cà phê, rượu bia trước giờ ngủ để giúp chu kỳ giấc ngủ diễn ra ổn định.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc an thần, thuốc ngủ khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi phát hiện người thân đang mộng du, người nhà cần bình tĩnh dẫn họ quay lại giường ngủ, tuyệt đối không la hét hoặc lay mạnh để tránh gây kích động tâm lý.
Tóm tắt
Mộng du phần lớn là hiện tượng rối loạn giấc ngủ lành tính và có thể tự thuyên giảm, đặc biệt ở lứa tuổi trẻ nhỏ. Dù vậy, các rủi ro chấn thương thực thể và ảnh hưởng tâm lý kéo dài là hoàn toàn có thật. Việc xây dựng môi trường ngủ an toàn kết hợp thăm khám y khoa kịp thời là biện pháp tối ưu để bảo vệ sức khỏe cho người bệnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên đánh thức người đang bị mộng du không?
Có thể đánh thức nhưng nên làm thật nhẹ nhàng. Không nên giật mạnh, quát tháo hay kích động vì dễ khiến người bệnh hoảng loạn, sợ hãi hoặc có hành vi phản xạ tự vệ gây chấn thương ngoài ý muốn.
Hiện tượng mộng du ở trẻ em có tự khỏi khi lớn lên không?
Phần lớn trẻ em sẽ tự hết mộng du khi hệ thần kinh dần hoàn thiện ở tuổi dậy thì. Tuy nhiên, nếu tần suất xuất hiện quá dày hoặc kèm theo biểu hiện bất thường, gia đình vẫn cần đưa trẻ đi khám.
Nguyên nhân nào khiến người trưởng thành đột ngột bị mộng du?
Người lớn bị mộng du thường liên quan đến căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ mạn tính, sử dụng rượu bia, tác dụng phụ của một số loại thuốc hoặc bệnh lý hô hấp như ngưng thở khi ngủ.
Chứng mộng du có di truyền trong gia đình không?
Mộng du có yếu tố di truyền rõ rệt. Nếu trong gia đình có bố hoặc mẹ từng mắc chứng mộng du, nguy cơ con cái gặp phải tình trạng rối loạn giấc ngủ này sẽ cao hơn bình thường.
Khi nào người mắc chứng mộng du cần đi khám bác sĩ?
Khi cơn mộng du xảy ra nhiều lần trong tuần, gây chấn thương cơ thể, làm xáo trộn cuộc sống ban ngày hoặc xuất hiện lần đầu ở tuổi trưởng thành, người bệnh nên đến gặp bác sĩ thần kinh.
