Hiện tượng mắt nhìn thấy đốm sáng là gì và khi nào cần đi khám?

Mắt nhìn thấy đốm sáng là gì?

Mắt nhìn thấy đốm sáng trong y học thường biểu hiện cho tình trạng quang thị, xảy ra khi võng mạc tiếp nhận kích thích cơ học thay vì ánh sáng tự nhiên. Võng mạc là lớp mô thần kinh nhạy cảm nằm ở đáy mắt, có nhiệm vụ chuyển đổi tín hiệu ánh sáng thành xung thần kinh truyền lên não. Khi cấu trúc dịch kính bên trong nhãn cầu bị biến đổi, co kéo hoặc khi tuần hoàn máu nuôi dưỡng thần kinh thị giác bị gián đoạn, các tế bào thụ cảm sẽ bị kích thích và phát tín hiệu sai lệch, khiến người bệnh nhìn thấy đốm sáng, vòng sáng hoặc vệt sáng chớp nháy. Tình trạng này có thể xuất hiện thoáng qua rồi biến mất, nhưng cũng có thể là chỉ dấu của tổn thương cấu trúc đáy mắt cần được kiểm tra kỹ lưỡng.

Bản chất y khoa của hiện tượng đốm sáng trong mắt

Trong nhãn khoa, hiện tượng mắt nhìn thấy đốm sáng, vệt sáng hoặc tia chớp lóe lên được gọi là quang thị. Hiện tượng này xảy ra khi các tế bào cảm thụ ánh sáng ở võng mạc bị kích thích cơ học hoặc do tín hiệu dẫn truyền thần kinh thị giác bị xáo trộn, khiến não bộ ghi nhận cảm giác ánh sáng dù môi trường xung quanh không hề có nguồn sáng thực tế.

Đốm sáng có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau như những chấm nhỏ lấp lánh, vệt sáng ngoằn ngoèo, tia chớp thoáng qua hoặc đốm tròn lơ lửng. Triệu chứng có thể thoáng qua trong vài giây ở một bên mắt hoặc kéo dài thành từng đợt tùy thuộc vào cơ chế bệnh sinh tại mắt hoặc hệ thần kinh trung ương. Việc phân biệt rõ hình thái và tần suất của đốm sáng giúp bác sĩ chuyên khoa mắt định hướng chính xác tình trạng sức khỏe của mắt.

Những nguyên nhân thường gặp gây ra đốm sáng hoặc chớp sáng

Nguyên nhân phổ biến nhất gây ra đốm sáng ở người trung niên và cao tuổi là thoái hóa dịch kính dẫn đến bong dịch kính sau. Khi thể dịch kính trong mắt bị co cụm và tách rời khỏi bề mặt võng mạc, lực kéo cơ học tác động lên các tế bào thị giác sẽ tạo ra cảm giác lóe sáng. Nếu lực co kéo này quá mạnh, nó có thể làm rách võng mạc hoặc bong võng mạc, đe dọa trực tiếp đến thị lực.

Bên cạnh yếu tố cơ học tại nhãn cầu, đau nửa đầu migraine thể tiền triệu thị giác cũng là nguyên nhân thường gặp. Hiện tượng co thắt mạch máu não thoáng qua gây rối loạn tạm thời vùng vỏ não thị giác, tạo ra các chớp sáng ziczac hoặc đốm sáng lung linh kéo dài khoảng hai mươi đến ba mươi phút. Ngoài ra, tụt huyết áp tư thế, thiếu máu não cục bộ, viêm màng bồ đào, viêm võng mạc hoặc chấn thương đụng dập mắt cũng có thể gây kích thích thị giác tương tự.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần khám chuyên khoa mắt ngay

Đốm sáng trong mắt có thể là biểu hiện lành tính của quá trình lão hóa tự nhiên, nhưng cũng có thể là tín hiệu cảnh báo của những tổn thương đáy mắt khẩn cấp. Rách võng mạc và bong võng mạc nếu không được can thiệp y tế sớm có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn chỉ sau một thời gian ngắn.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt ngay lập tức nếu nhận thấy đốm sáng xuất hiện đột ngột với cường độ mạnh và tần suất dày đặc. Đặc biệt, nguy cơ tổn thương võng mạc rất cao khi đốm sáng đi kèm với sự bùng phát nhanh chóng của hiện tượng ruồi bay, thấy màng tối hoặc bóng đen che khuất một góc nhìn, hoặc thị lực suy giảm đột ngột. Những đối tượng có độ cận thị nặng, người từng phẫu thuật đục thủy tinh thể hoặc người có tiền sử chấn thương mắt càng cần cảnh giác cao độ.

Cách theo dõi và chăm sóc đôi mắt khi gặp hiện tượng đốm sáng

Khi phát hiện mắt có hiện tượng nhìn thấy đốm sáng, người bệnh tuyệt đối không nên dụi mắt, ấn mạnh vào nhãn cầu hoặc làm việc gắng sức. Hãy ngồi nghỉ ngơi ở nơi có ánh sáng dịu, nhắm mắt thư giãn và quan sát xem triệu chứng xuất hiện ở một mắt hay cả hai mắt, kéo dài trong bao lâu và có kèm theo dấu hiệu bất thường nào khác không.

Để bảo vệ đôi mắt, người trưởng thành nên duy trì thói quen khám mắt định kỳ ít nhất mỗi năm một lần, bao gồm quy trình soi đáy mắt và chụp hình màu võng mạc để kiểm tra toàn diện tình trạng dịch kính võng mạc. Bên cạnh đó, việc xây dựng chế độ làm việc khoa học, cho mắt nghỉ ngơi sau mỗi khoảng thời gian tập trung màn hình máy tính, đeo kính bảo hộ khi chơi thể thao và kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết sẽ giúp hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm cho thị giác.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt, thuốc uống hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng khi thấy mắt có đốm sáng bất thường. Mọi can thiệp điều trị đáy mắt bắt buộc phải được thực hiện tại các bệnh viện có trang thiết bị nhãn khoa đạt chuẩn.

Tóm tắt

Mắt nhìn thấy đốm sáng là hiện tượng thị giác không nên chủ quan vì liên quan trực tiếp đến dịch kính và võng mạc. Việc theo dõi sát sao biểu hiện, kiểm tra mắt định kỳ và tham vấn bác sĩ chuyên khoa mắt kịp thời là cách an toàn nhất để bảo vệ thị lực lâu dài.