Hiện tượng Dejavu là gì và nguyên nhân gây ra cảm giác quen thuộc kỳ lạ

Hiện tượng Dejavu là gì?

Hiện tượng Dejavu mô tả sự sai lệch tạm thời trong quá trình xử lý thông tin và lưu trữ ký ức của brain hoặc não bộ. Khi gặp Dejavu, bộ não vô tình gán cảm giác quen thuộc cho một bối cảnh mới mà không thể truy xuất được ký ức cụ thể tương ứng. Trải nghiệm này thường đi kèm với nhận thức rõ ràng của bản thân rằng cảm giác quen thuộc đó là không đúng với thực tế.

Nhiều nghiên cứu y khoa chỉ ra rằng Dejavu liên quan đến sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các vùng não đảm nhận chức năng ghi nhớ như thùy thái dương và vùng não xử lý thông tin giác quan. Hầu hết mọi người đều ít nhất một lần gặp phải hiện tượng này trong đời. Sự xuất hiện thỉnh thoảng của Dejavu không phản ánh bất kỳ tổn thương não bộ hay rối loạn tâm thần nghiêm trọng nào.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến hiện tượng Dejavu

Hiện tượng Dejavu xảy ra do nhiều cơ chế sinh lý thần kinh kết hợp. Một trong những lý do chính là sự chậm trễ cực ngắn trong việc truyền tín hiệu giữa hai bán cầu brain hoặc giữa vùng xử lý thị giác và vùng lưu trữ ký ức. Sự lệch pha này khiến não bộ tiếp nhận một thông tin hai lần liên tiếp với khoảng cách chỉ vài phần nghìn giây, làm cho lượt thông tin thứ hai bị nhầm tưởng là một ký ức từ quá khứ.

Bên cạnh đó, hiện tượng nhận diện tương đồng cũng là nguyên nhân thường gặp. Khi một bối cảnh mới có các chi tiết về bố cục, màu sắc, âm thanh hoặc mùi hương tương tự với một trải nghiệm cũ mà bạn đã quên, não bộ sẽ kích hoạt cảm giác quen thuộc toàn thể. Ngoài ra, tình trạng căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, mệt mỏi thần kinh hoặc sử dụng quá mức các chất kích thích như caffeine cũng làm gia tăng tần suất xuất hiện Dejavu do làm giảm tính ổn định trong hoạt động dẫn truyền thần kinh.

Mối liên hệ giữa Dejavu và hoạt động của thùy thái dương

Thùy thái dương là cấu trúc não bộ giữ vai trò trung tâm trong việc hình thành, giải mã và gợi lại ký ức. Vùng đồi thị và vỏ não thùy thái dương giúp con người phân biệt giữa thông tin mới tiếp nhận và thông tin đã được lưu trữ từ trước. Khi các tế bào thần kinh tại khu vực này phát ra tín hiệu điện lệch nhịp một cách ngẫu nhiên, cảm giác quen thuộc có thể bị kích hoạt nhầm mà không cần có ký ức thực sự tương ứng.

Trong một số trường hợp y khoa đặc biệt, các cơn Dejavu xuất hiện lặp đi lặp lại với tần suất dồn dập có thể là biểu hiện của cơn động kinh cục bộ khởi phát từ thùy thái dương. Tuy nhiên, các cơn Dejavu do nguyên nhân bệnh lý thường đi kèm với những triệu chứng bất thường khác như cảm giác sợ hãi đột ngột, ảo giác vị giác, ảo giác khứu giác, mất nhận thức tạm thời hoặc co giật cơ thể.

Cách xử trí an toàn khi gặp hiện tượng Dejavu

Khi gặp hiện tượng Dejavu, điều quan trọng nhất là bạn cần giữ tâm lý bình tĩnh và thả lỏng cơ thể. Vì hầu hết các cơn Dejavu chỉ kéo dài vài giây rồi tự hết, bạn không cần phải cố gắng phân tích hay tìm kiếm ký ức bằng mọi giá, tránh gây thêm căng thẳng cho não bộ. Việc tạm ngưng công việc hiện tại trong ít phút, hít thở sâu và uống một ly nước ấm sẽ giúp hệ thần kinh nhanh chóng cân bằng trở lại.

Nếu nhận thấy các cơn Dejavu xuất hiện thường xuyên hơn, bạn nên rà soát lại lối sống cá nhân. Hãy ưu tiên thiết lập thói quen ngủ đủ từ bảy đến tám giờ mỗi đêm, giảm bớt áp lực công việc, hạn chế tiêu thụ cà phê, rượu bia và chất kích thích. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh kết hợp tập luyện thể thao đều đặn giúp tăng cường tuần hoàn máu brain và duy trì sự ổn định của các chất dẫn truyền thần kinh.

Thời điểm cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa thần kinh

Mặc dù hiện tượng Dejavu phần lớn là lành tính, việc thăm khám y khoa là cần thiết nếu bạn nhận thấy những dấu hiệu cảnh báo bất thường. Bạn nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa thần kinh khi các cơn Dejavu xảy ra với tần suất dày đặc, kéo dài vài phút hoặc đi kèm cảm giác hoang mang, chóng mặt và đau đầu dữ dội.

Đặc biệt, nếu Dejavu xuất hiện cùng các triệu chứng như suy giảm trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, mất ý thức tạm thời, cử động nhai chóp chép tự phát hoặc co giật nhẹ, người bệnh cần được kiểm tra chuyên sâu ngay lập tức. Bác sĩ có thể chỉ định đo điện nào đồ hoặc chụp cộng hưởng từ sọ não để rà soát các sóng điện bất thường hoặc tổn thương cấu trúc ở thùy thái dương, từ đó đưa ra hướng theo dõi và điều trị phù hợp cho từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Thông tin về hiện tượng Dejavu trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quan và không thay thế cho các chẩn đoán hoặc chỉ định y khoa chuyên sâu. Người đọc không nên tự ý gán ghép các cơn Dejavu thông thường với bệnh lý nghiêm trọng, đồng thời tuyệt đối không tự mua thuốc lá, thuốc bổ thần kinh hoặc thuốc an thần để điều trị mà không có hướng dẫn từ bác sĩ. Nếu nghi ngờ có dấu hiệu bất thường về thần kinh, hãy chủ động đến các cơ sở y tế uy tín để được đánh giá trực tiếp.

Tóm tắt

Hiện tượng Dejavu là một trải nghiệm tâm lý thần kinh phổ biến, phản ánh sự lệch nhịp tạm thời trong quá trình xử lý ký ức của não bộ. Hầu hết các trường hợp đều lành tính và tự hết mà không cần can thiệp y tế. Việc duy trì lối sống khoa học, nghỉ ngơi hợp lý và giữ tinh thần thoải mái sẽ giúp giảm thiểu hiện tượng này. Trường hợp Dejavu kéo dài kèm dấu hiệu lạ, bạn nên thăm khám bác sĩ thần kinh để nhận được sự tư vấn chính xác.