Hiến tạng là gì và những thông tin cần biết về hiến mô tạng

Hiến tạng là gì?

Về mặt y học, hiến tạng là quá trình phẫu thuật lấy một mô hoặc cơ quan nội tạng khỏe mạnh từ một cá nhân để ghép vào cơ thể người bệnh bị suy giảm chức năng cơ quan tương ứng. Ghép tạng là phương pháp điều trị sau cùng dành cho những bệnh nhân suy tim, suy thận, xơ gan hay suy phổi mạn tính giai đoạn cuối.

Hoạt động hiến và ghép tạng tại Việt Nam được điều chỉnh chặt chẽ bởi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi mua bán, ép buộc hay kinh doanh nội tạng dưới bất kỳ hình thức nào. Quyết định hiến tặng phải hoàn toàn tự nguyện, xuất phát từ lòng nhân ái, vì mục tiêu cứu chữa người bệnh và phục vụ sự tiến bộ của nghiên cứu y học.

Các hình thức hiến mô tạng và điều kiện cơ bản

Hiến tạng hiện nay được phân thành hai nhóm chính là hiến tạng khi còn sống và hiến tạng sau khi qua đời hoặc chết não. Đối với người hiến sống, cá nhân chỉ có thể hiến tặng các bộ phận không làm tổn hại nghiêm trọng đến tính mạng của mình, phổ biến nhất là một quả thận hoặc một phần thể tích gan, sau khi trải qua nhiều vòng đánh giá y khoa, tâm lý và pháp lý khắt khe.

Ngược lại, hiến tạng sau khi chết não hoặc ngừng tuần hoàn cho phép lấy được nhiều mô và tạng hơn để cứu trợ đồng thời nhiều người bệnh. Pháp luật quy định cá nhân từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ thì có quyền tự nguyện hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống hoặc đăng ký hiến tặng sau khi chết. Tất cả các trường hợp đều phải dựa trên tinh thần hoàn toàn tự nguyện, không vì mục đích thương mại.

Những mô và cơ quan có thể hiến tặng

Tùy thuộc vào tình trạng của người hiến là người sống hay người đã chết não, danh mục mô và cơ quan có thể tiếp nhận sẽ có sự khác biệt rõ rệt. Đối với nội tạng lớn, các cơ quan có thể ghép bao gồm tim, hai phổi, hai thận, gan, tụy và ruột non. Một người chết não hiến tạng có thể mang lại cơ hội hồi sinh cho nhiều bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối đang chờ ghép.

Bên cạnh các cơ quan nội tạng, nguồn mô hiến tặng cũng mang giá trị điều trị vô cùng to lớn. Các mô thường được tiếp nhận sau khi người hiến qua đời bao gồm giác mạc mắt, da, van tim, mạch máu, sụn và xương. Việc ghép giác mạc có thể giúp người mù lòa do tổn thương giác mạc tìm lại thị lực, trong khi ghép da hay van tim hỗ trợ đắc lực cho điều trị bỏng nặng và các bệnh lý tim mạch phức tạp.

Quy trình kiểm tra y tế và nguyên tắc an toàn ghép tạng

Quy trình đánh giá y khoa đối với người hiến tạng được kiểm soát vô cùng chặt chẽ nhằm bảo vệ an toàn tối đa cho cả người hiến lẫn người nhận. Đối với người hiến sống, các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa, thận học, tim mạch và tâm thần học sẽ tiến hành xét nghiệm máu, sàng lọc bệnh truyền nhiễm như viêm gan B, viêm gan C, HIV, đồng thời đánh giá chức năng tạng và sự tương thích miễn dịch thông qua xét nghiệm kháng nguyên bạch cầu người.

Đối với trường hợp hiến tạng sau chết não, việc chẩn đoán chết não phải tuân theo quy trình kiểm tra phản xạ thần kinh và đo điện não đồ nghiêm ngặt bởi hội đồng chuyên môn độc lập gồm các bác sĩ hồi sức cấp cứu và thần kinh học. Hội đồng này hoàn toàn tách biệt với ê-kíp ghép tạng nhằm đảm bảo tính khách quan y đức tuyệt đối trước khi tiến hành phẫu thuật lấy tạng.

Cách thức đăng ký hiến tạng tự nguyện

Người dân có nguyện vọng đăng ký hiến mô, tạng sau khi qua đời có thể liên hệ trực tiếp với Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người hoặc các bệnh viện lớn có đơn vị điều phối ghép tạng được Bộ Y tế cấp phép. Thủ tục đăng ký hiện nay rất thuận tiện, công dân chỉ cần nộp đơn tự nguyện theo mẫu, kèm bản sao giấy tờ tùy thân hợp lệ.

Sau khi hoàn tất hồ sơ, cơ quan chức năng sẽ cấp thẻ đăng ký hiến mô, tạng để người dân mang theo bên mình. Mặc dù thẻ này thể hiện nguyện vọng cá nhân, việc trao đổi trước với các thành viên trong gia đình là bước hết sức quan trọng để người thân hiểu, tôn trọng và phối hợp kịp thời cùng các y bác sĩ thực hiện di nguyện khi có sự cố y khoa xảy ra.

Lưu ý an toàn

Người dân tuyệt đối không tham gia hoặc thỏa thuận các hình thức chuyển nhượng tạng qua trung gian bất hợp pháp trên mạng xã hội vì vi phạm pháp luật và đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Khi có nguyện vọng hiến tạng khi còn sống cho người thân hoặc đăng ký sau khi qua đời, hãy trực tiếp đến các bệnh viện tuyến trung ương hoặc trung tâm điều phối ghép tạng quốc gia để được tư vấn y khoa và hỗ trợ pháp lý chính thống.

Tóm tắt

Hiến tạng là một quyết định nhân văn và có ý nghĩa lớn đối với nền y học ghép tạng cũng như sự sống của nhiều bệnh nhân giai đoạn cuối. Để việc đăng ký diễn ra suôn sẻ và đúng luật, bạn nên tìm hiểu kỹ thông tin y khoa, thảo luận cởi mở với người thân và liên hệ trực tiếp các cơ sở y tế có thẩm quyền tiếp nhận.