Hiến giác mạc và những thông tin cơ bản người dân nên biết

Hiến giác mạc là gì?

Giác mạc là lớp màng trong suốt hình chỏm cầu nằm ở ngoài cùng của mắt, có nhiệm vụ bảo vệ các cấu trúc nội nhãn và bẻ cong ánh sáng hội tụ lên võng mạc để tạo nên hình ảnh rõ nét. Khi giác mạc bị tổn thương do chấn thương sinh hoạt, bỏng hóa chất, viêm loét giác mạc để lại sẹo đục hoặc do các bệnh lý thoái hóa di truyền, ánh sáng không thể xuyên qua khiến người bệnh suy giảm thị lực nghiêm trọng, thậm chí mù lòa hoàn toàn.

Hiện nay, y học chưa thể chế tạo giác mạc nhân tạo hoàn chỉnh để thay thế giác mạc sinh học trong điều trị lâm sàng thường quy. Do đó, phẫu thuật ghép giác mạc từ mô của người hiến tặng là phương pháp duy nhất giúp phục hồi thị lực cho các ca bệnh này. Giác mạc chỉ được tiếp nhận sau khi người hiến đã trút hơi thở cuối cùng, không thực hiện lấy mô khi người hiến còn sống.

Đối tượng đủ điều kiện và chống chỉ định khi hiến giác mạc

Phần lớn mọi người đều có thể hiến giác mạc sau khi qua đời mà không bị hạn chế nghiêm ngặt bởi tuổi tác hay thị lực lúc còn sống. Những người mang tật khúc xạ như cận thị, loạn thị, viễn thị hoặc người cao tuổi từng phẫu thuật đục thủy tinh thể vẫn có giác mạc khỏe mạnh để ghép cho người khác. Giác mạc không chứa mạch máu nên tỷ lệ thải ghép tương đối thấp so với các tạng đặc khác trong cơ thể.

Tuy nhiên, để bảo đảm an toàn cho người nhận, nhân viên y tế sẽ loại trừ những người qua đời do bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như HIV, viêm gan B hoặc C thể hoạt động, bệnh dại, uốn ván, nhiễm trùng huyết hoặc ung thư di căn liên quan đến mắt. Ngoài ra, người tử vong không rõ nguyên nhân cũng không thể tiếp nhận giác mạc nhằm phòng ngừa rủi ro lây truyền mầm bệnh.

Quy trình tiếp nhận giác mạc sau khi người hiến qua đời

Quy trình lấy giác mạc được thực hiện bởi đội ngũ kỹ thuật viên nhãn khoa chuyên trách tại Ngân hàng Mắt ngay tại nhà hoặc cơ sở y tế nơi người hiến qua đời. Thao tác tiếp nhận diễn ra nhanh chóng trong khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm phút và chỉ bóc tách lớp biểu mô giác mạc mỏng phía trước nhãn cầu, không cắt bỏ toàn bộ mắt như nhiều người thường lầm tưởng.

Sau khi hoàn tất việc lấy mô, kỹ thuật viên sẽ nhẹ nhàng đóng mi mắt và chỉnh hình thẩm mỹ chu đáo, bảo đảm giữ nguyên vẹn diện mạo thanh thản cho người đã khuất. Mô giác mạc thu nhận được lập tức đưa vào dung dịch bảo quản chuyên dụng và chuyển về ngân hàng mắt để kiểm tra chất lượng tế bào nội mô trước khi phân bổ ghép.

Cách đăng ký hiến tặng và sự đồng thuận từ phía gia đình

Công dân từ đủ mười tám tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ có thể đăng ký hiến giác mạc thông qua Ngân hàng Mắt thuộc Bệnh viện Mắt Trung ương, Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia hoặc các bệnh viện mắt lớn có đơn vị tiếp nhận mô. Người dân có thể điền đơn đăng ký trực tiếp hoặc gửi thư qua đường bưu điện để nhận thẻ ghi nhận đăng ký hiến tặng mô tạng.

Dù đã có thẻ đăng ký, việc trao đổi và chia sẻ trước tâm nguyện với các thành viên thân cận trong gia đình là khâu có tính chất quyết định. Bởi lẽ tại thời điểm người hiến qua đời, cơ sở y tế bắt buộc phải nhận được sự đồng thuận và thông báo kịp thời từ thân nhân thì quy trình tiếp nhận giác mạc mới có thể triển khai đúng khung giờ vàng.

Lưu ý an toàn

Gia đình cần thông báo ngay cho Ngân hàng Mắt trong vòng sáu đến tám giờ đầu sau khi người có nguyện vọng hiến giác mạc qua đời để bảo đảm chất lượng mô ghép. Trong thời gian chờ cán bộ y tế đến tiếp nhận, người nhà cần khép nhẹ mi mắt của người mất và tránh để mắt tiếp xúc trực tiếp với luồng gió quạt mạnh hoặc ánh nắng gay gắt. Quá trình tiếp nhận mô hoàn toàn tuân thủ các chuẩn mực đạo đức y khoa và quy định pháp luật.

Tóm tắt

Hiến giác mạc là hành động nhân đạo mang ý nghĩa sâu sắc, giúp mở ra cơ hội tìm lại ánh sáng cho những bệnh nhân mù lòa do tổn thương giác mạc. Việc hiểu rõ quy trình và chia sẻ nguyện vọng đăng ký với gia đình từ sớm là bước khởi đầu thiết thực để nghĩa cử cao đẹp này được thực hiện trọn vẹn.