Hậu quả của nhiễm trùng hậu sản và các biện pháp phòng ngừa

Nhiễm trùng hậu sản là gì?

Nhiễm trùng hậu sản là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng nhiễm khuẩn khởi phát tại bất kỳ vị trí nào trên đường sinh dục của người phụ nữ trong khoảng thời gian từ sau khi sinh cho đến bốn mươi hai ngày tiếp theo. Đây là giai đoạn nhạy cảm khi cơ thể người mẹ vừa trải qua nhiều biến đổi lớn về giải phẫu và sinh lý sau quá trình mang thai và sinh nở.

Trong quá trình vượt cạn, vùng niêm mạc tử cung nơi nhau bám bị bong tróc để lại một diện tích tổn thương lớn tương tự như một vết thương hở. Cùng với đó, các vết rách hoặc vết cắt tầng sinh môn, vết rạch thành bụng khi mổ đẻ và việc cổ tử cung còn mở là những điều kiện thuận lợi để các vi sinh vật cơ hội như tụ cầu khuẩn, liên cầu khuẩn hay vi khuẩn đường ruột xâm nhập, sinh sôi và gây bệnh. Việc chủ động phòng tránh là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe sản phụ.

Các vị trí thường gặp của tình trạng nhiễm khuẩn sau sinh

Vi khuẩn gây bệnh có thể xâm nhập và khu trú tại nhiều vị trí khác nhau trong cơ quan sinh sản của người phụ nữ sau khi sinh. Vị trí thường gặp nhất là tổn thương tại tầng sinh môn, âm hộ hoặc âm đạo do rách hoặc do vết cắt rạch trong quá trình chuyển dạ. Vết mổ lấy thai ở thành bụng cũng là một cửa ngõ thuận lợi cho vi khuẩn nếu quy trình thay băng và chăm sóc vô khuẩn không được bảo đảm nghiêm ngặt.

Nghiêm trọng hơn, vi khuẩn có thể xâm nhập ngược dòng qua cổ tử cung còn mở rộng để tấn công vào lớp niêm mạc lót bên trong buồng tử cung, dẫn đến viêm nội mạc tử cung. Khi tổn thương không được khống chế, tình trạng nhiễm khuẩn có thể lan rộng ra toàn bộ lớp cơ tử cung, hệ thống dây chằng, hai vòi trứng, buồng trứng và các tổ chức liên kết lân cận trong tiểu khung, gây nên những ổ áp xe phức tạp và đau đớn cho người mẹ.

Những hậu quả và biến chứng nguy hiểm đối với người mẹ

Nếu không được phát hiện và xử trí y tế kịp thời, nhiễm khuẩn tại chỗ rất nhanh chóng phát triển thành các biến chứng toàn thân nguy hiểm. Hậu quả tức thời đáng ngại nhất là viêm phúc mạc vùng chậu hoặc viêm phúc mạc toàn thể, khi vi trùng và dịch mủ lan tràn vào khoang ổ bụng, gây đau đớn dữ dội, chướng bụng và suy sụp thể trạng nhanh chóng.

Nguy hiểm nhất là tình trạng vi khuẩn hoặc độc tố của chúng xâm nhập trực tiếp vào hệ tuần hoàn, gây nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm khuẩn. Đây là biến chứng đe dọa trực tiếp đến tính mạng của sản phụ với nguy cơ suy đa cơ quan, rối loạn đông máu nội mạch rải rác. Bên cạnh đó, các đợt nhiễm trùng sâu tại vùng chậu còn để lại những di chứng nặng nề lâu dài như viêm dính tắc vòi trứng, sẹo xơ buồng tử cung, gây vô sinh thứ phát, tăng nguy cơ mang thai ngoài tử cung ở những lần sau hoặc gây nên các cơn đau vùng chậu mãn tính.

Biện pháp vệ sinh và chăm sóc vết thương đúng cách

Vệ sinh thân thể đúng quy cách là nguyên tắc hàng đầu giúp hạn chế mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể trong thời kỳ hậu sản. Sản phụ cần rửa sạch vùng kín bằng nước ấm sạch ít nhất hai đến ba lần mỗi ngày và sau mỗi lần đi vệ sinh, rửa theo chiều từ trước ra sau để tránh mang vi khuẩn từ hậu môn sang đường sinh dục, sau đó thấm khô nhẹ nhàng bằng khăn mềm sạch.

Đối với vết khâu tầng sinh môn hoặc vết mổ lấy thai, người bệnh cần thực hiện chăm sóc theo đúng hướng dẫn của điều dưỡng, giữ cho vết thương luôn khô ráo, không tự ý bôi các loại thuốc mỡ, bột thảo dược hay lá cây lạ lên bề mặt da. Việc thay băng vệ sinh thường xuyên mỗi ba đến bốn giờ một lần là điều bắt buộc, tránh dùng các loại băng vệ sinh có mùi thơm nồng hoặc chất liệu bí khí. Quần lót nên chọn loại vải cotton thoáng mát, giặt sạch và phơi dưới ánh nắng mặt trời để tiêu diệt mầm mống vi khuẩn gây hại.

Chế độ dinh dưỡng và lối sống hỗ trợ nâng cao thể trạng

Một thể trạng khỏe mạnh với hệ miễn dịch vững vàng sẽ giúp cơ thể người mẹ chống lại sự tấn công của các tác nhân gây bệnh từ môi trường. Sản phụ cần duy trì một chế độ dinh dưỡng đầy đủ và cân đối, bổ sung phong phú các nhóm chất gồm chất đạm từ thịt nạc, cá, trứng, chất béo lành mạnh, các loại vitamin và khoáng chất từ rau xanh, trái cây tươi. Uống đủ từ hai đến hai lít rưỡi nước mỗi ngày giúp tăng cường trao đổi chất, hỗ trợ quá trình tiết sữa và đào thải độc tố.

Bên cạnh dinh dưỡng, sản phụ nên vận động nhẹ nhàng sớm sau khi sinh tùy theo khả năng phục hồi của cơ thể, chẳng hạn như ngồi dậy nhẹ nhàng và đi lại chậm rãi quanh phòng. Việc vận động sớm giúp tăng cường lưu thông tuần hoàn máu, hỗ trợ tử cung co hồi tốt để đẩy sản dịch ra ngoài dễ dàng hơn, ngăn ngừa ứ đọng sản dịch. Đồng thời, gia đình cần hỗ trợ chăm sóc em bé để người mẹ có thời gian ngủ đủ giấc, giảm bớt căng thẳng và mệt mỏi tinh thần sau quá trình vượt cạn.

Dấu hiệu cảnh báo cần đến cơ sở y tế kiểm tra ngay

Sau khi xuất viện về nhà, sản phụ và người thân cần theo dõi sát các diễn biến sinh lý của cơ thể để nhận biết sớm những tín hiệu bất thường. Cần đặc biệt chú ý đến nhiệt độ cơ thể, màu sắc, số lượng và mùi của sản dịch cũng như mức độ đau tại vùng bụng dưới hoặc vùng đáy chậu.

Sản phụ cần lập tức đến các cơ sở y tế có chuyên khoa phụ sản nếu phát hiện các dấu hiệu cảnh báo rõ rệt như sốt cao liên tục trên ba mươi tám độ C kèm ớn lạnh, sản dịch có mùi hôi tanh khó chịu, đổi màu nâu sẫm đục hoặc lẫn mủ. Cơn đau bụng dưới ngày càng tăng, tử cung co hồi chậm và ấn thấy rất đau, vết mổ hoặc vết khâu tầng sinh môn sưng đỏ, chảy dịch mủ, bục chỉ hay cảm giác mệt lả, khó thở, nhịp tim đập nhanh đều là những tình huống cấp cứu y khoa đòi hỏi can thiệp chuyên môn ngay lập tức.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y khoa cộng đồng, không thể thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa. Mỗi sản phụ có cơ địa và mức độ hồi phục vết thương hoàn toàn khác nhau. Khi có bất kỳ biểu hiện nghi ngờ nhiễm trùng, người bệnh tuyệt đối không tự mua thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt để tự điều trị tại nhà hoặc sử dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng y khoa.

Tóm tắt

Nhiễm trùng hậu sản là tai biến sản khoa nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa bằng việc giữ vệ sinh, chăm sóc vết khâu chu đáo và theo dõi sát sao tiến triển cơ thể sau sinh. Sản phụ và gia đình cần lắng nghe mọi thay đổi bất thường, tuyệt đối không tự điều trị mà hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa phụ sản để đảm bảo an toàn trọn vẹn trong giai đoạn nhạy cảm này.