Hắt xì hơi chảy nước mũi liên tục cảnh báo điều gì và khi nào cần khám
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tình trạng hắt xì hơi chảy nước mũi liên tục xuất hiện khá phổ biến ở nhiều lứa tuổi, đặc biệt khi thời tiết giao mùa hoặc khi môi trường sống thay đổi độ ẩm và nhiệt độ đột ngột. Đây là phản xạ tự nhiên của cơ thể nhằm tống xuất các dị nguyên, dịch tiết ứ đọng hoặc tác nhân lạ ra khỏi đường hô hấp trên.
Tuy nhiên, nếu hiện tượng này kéo dài nhiều ngày, tái phát từng đợt dồn dập hoặc đi kèm cảm giác ngứa mắt, nghẹt mũi và mệt mỏi, niêm mạc mũi xoang có thể đang gặp vấn đề bệnh lý. Việc chủ động nhận diện bối cảnh khởi phát giúp người bệnh có hướng chăm sóc đúng, tránh lạm dụng thuốc bừa bãi gây tổn thương niêm mạc mũi mạn tính.
Hắt xì hơi chảy nước mũi liên tục là gì?
Hắt xì hơi và tiết dịch mũi là cơ chế sinh lý bảo vệ vùng mũi họng trước các yếu tố kích thích từ môi trường bên ngoài. Khi thụ thể thần kinh tại niêm mạc mũi nhận diện hạt bụi, nấm mốc, phấn hoa hoặc vi sinh vật, tín hiệu truyền về hệ thần kinh trung ương kích hoạt chuỗi co thắt cơ hoành và cơ hô hấp để đẩy luồng khí mạnh ra ngoài. Đồng thời, tuyến nhầy tăng tiết dịch nhằm bẫy giữ và cuốn trôi các phần tử lạ. Bình thường, phản xạ này chỉ diễn ra ngắt quãng trong thời gian ngắn và tự hết khi dị nguyên được loại bỏ. Ngược lại, nếu các cơn hắt hơi diễn ra dồn dập nhiều lần trong ngày, nước mũi chảy ròng ròng trong suốt hoặc chuyển màu vàng xanh, đó là dấu hiệu cảnh báo niêm mạc đang bị viêm nhiễm hoặc phản ứng dị ứng quá mức.
Các nguyên nhân phổ biến gây hắt hơi và chảy nước mũi dồn dập
Nguyên nhân hàng đầu khiến hắt xì hơi chảy nước mũi liên tục là viêm mũi dị ứng. Khi tiếp xúc với lông thú cưng, bụi nhà, khói thuốc hoặc phấn hoa, hệ miễn dịch phản ứng giải phóng hoạt chất trung gian histamine làm niêm mạc phù nề, gây ngứa mũi, mắt đỏ và tiết nhiều dịch trong loãng. Tiếp theo là nhóm nhiễm trùng đường hô hấp trên do các loại virus cúm hoặc rhinovirus gây ra trong giai đoạn đầu. Người bệnh thường cảm thấy rát họng, mỏi người, sốt nhẹ trước khi xuất hiện triệu chứng sổ mũi. Ngoài ra, viêm mũi vận mạch do thay đổi nhiệt độ đột ngột, tiếp xúc luồng gió lạnh từ điều hòa hoặc thay đổi độ ẩm không khí cũng kích thích thụ cảm thể thần kinh phó giao cảm vùng mũi, dẫn đến các cơn hắt hơi thành tràng dài vào buổi sáng sớm mà không liên quan đến dị ứng hay nhiễm khuẩn.
Phân biệt phản ứng dị ứng và viêm đường hô hấp do nhiễm siêu vi
Việc phân biệt rõ căn nguyên giúp quá trình chăm sóc đạt hiệu quả cao hơn và hạn chế việc sử dụng sai thuốc. Trong viêm mũi dị ứng, triệu chứng thường xuất hiện tức thì ngay sau khi tiếp xúc dị nguyên, kéo dài dai dẳng chừng nào dị nguyên chưa được loại trừ, nước mũi luôn trong loãng và hiếm khi đi kèm sốt hay đau rát họng dữ dội. Ngược lại, hắt hơi và chảy nước mũi do cảm lạnh hoặc cảm cúm thường bắt đầu chậm hơn, kéo dài từ bảy đến mười ngày rồi thuyên giảm dần. Sau khoảng hai đến ba ngày đầu, dịch mũi do nhiễm virus có thể đặc hơn, hơi đục nhẹ do sự tích tụ của tế bào miễn dịch. Nếu đi kèm triệu chứng đau nhức vùng gò má, trán, mất mùi hoặc chảy mủ đặc hôi, người bệnh cần cảnh giác nguy cơ viêm xoang thứ phát cần được bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng kiểm tra.
Những biện pháp chăm sóc và làm dịu niêm mạc mũi tại nhà
Khi gặp phải các cơn hắt xì hơi chảy nước mũi liên tục, người bệnh nên ưu tiên các biện pháp vệ sinh nhẹ nhàng để làm sạch đường thở. Rửa mũi hoặc xịt mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương không phẩy chín phần trăm giúp cuốn trôi bớt dịch nhầy ứ đọng, dị nguyên và vi khuẩn bám trên bề mặt niêm mạc. Bên cạnh đó, việc xông hơi ấm hoặc sử dụng máy tạo ẩm trong phòng ngủ có gắn điều hòa sẽ ngăn ngừa tình trạng không khí quá khô gây kích ứng cuốn mũi. Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân vào ban đêm hay lúc sáng sớm cũng hỗ trợ giảm phản xạ co mạch niêm mạc. Người bệnh cần uống đủ nước ấm hàng ngày nhằm làm loãng chất nhầy tự nhiên và tạo điều kiện cho hệ thống lông chuyển hoạt động thuận lợi hơn.
Dấu hiệu cảnh báo cần sớm đến cơ sở y tế thăm khám
Dù phần lớn các trường hợp hắt hơi sổ mũi xuất phát từ nguyên nhân lành tính, người bệnh không nên chủ quan khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường đi kèm. Cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng nếu tình trạng chảy nước mũi kéo dài trên mười ngày không có dấu hiệu thuyên giảm, hoặc xuất hiện sốt cao liên tục, đau nhức đầu dữ dội, tức nặng quanh hốc mắt và xoang trán. Dịch mũi chảy ra một bên, có mùi hôi tanh khó chịu hoặc lẫn vệt máu tươi cũng là tín hiệu cảnh báo tổn thương cấu trúc, dị vật hoặc viêm nhiễm sâu. Với trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi có bệnh nền tim mạch, hô hấp mạn tính, nếu triệu chứng nghẹt mũi dẫn đến khó thở, thở rít hoặc mệt lả, việc thăm khám y tế kịp thời là bắt buộc để được đánh giá chính xác và có phác đồ điều trị an toàn.
Lưu ý an toàn
Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý mua các loại thuốc kháng sinh để điều trị khi mới bị hắt xì hơi chảy mũi, vì phần lớn các đợt bùng phát ban đầu do dị ứng hoặc virus gây ra, thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng. Ngoài ra, việc lạm dụng thuốc xịt co mạch giảm nghẹt mũi quá ba đến năm ngày liên tục có thể dẫn đến hiện tượng nhờn thuốc, làm niêm mạc phù nề dai dẳng và khó điều trị hơn. Mọi chỉ định dùng thuốc chống dị ứng hay chống viêm đều cần dựa trên tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn.
Tóm tắt
Hắt xì hơi chảy nước mũi liên tục là phản ứng thường gặp trước các kích thích môi trường và mầm bệnh hô hấp. Nhận biết đúng nguyên nhân, giữ ấm cơ thể, vệ sinh mũi hằng ngày bằng dung dịch muối đẳng trương và loại bỏ dị nguyên sẽ giúp cải thiện triệu chứng hiệu quả. Khi dấu hiệu kéo dài hoặc trở nặng, người bệnh nên chủ động đi khám chuyên khoa tai mũi họng để được chăm sóc chuẩn xác.
Nguồn tham khảo
- Russian Journal of Allergy: Syndrome of mutual aggravation in viral infection of the upper respiratory tract and allergic rhinitis
- Medicina: A Real-World Effectiveness of Subcutaneous Immunotherapy on the Cost of Medication, Allergic Rhinitis, and Asthma Exacerbations, as well as Upper Respiratory Tract Infection in Subjects with Allergic Rhinitis with or without Asthma: A Retrospective Pilot Study
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Hắt xì hơi chảy nước mũi liên tục có phải luôn là do cảm lạnh không?
Không. Ngoài cảm lạnh do virus, hiện tượng này rất hay gặp trong viêm mũi dị ứng hoặc viêm mũi vận mạch do thay đổi thời tiết, tiếp xúc khói bụi và hóa chất mà không có sự hiện diện của virus gây bệnh.
Có nên dùng thuốc xịt co mạch mũi kéo dài để cầm chảy nước mũi không?
Không nên dùng thuốc xịt co mạch quá ba đến năm ngày liên tiếp. Lạm dụng loại thuốc này dễ gây viêm mũi do thuốc, khiến niêm mạc mũi bị sưng nề mạn tính và nghẹt mũi nặng nề hơn sau khi ngưng thuốc.
Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý mỗi ngày có an toàn không?
Rửa mũi bằng nước muối sinh lý đẳng trương không phẩy chín phần trăm đúng kỹ thuật là biện pháp an toàn giúp loại bỏ bụi bẩn và dịch nhầy. Tuy nhiên, cần tránh thao tác xịt rửa quá mạnh gây tổn thương niêm mạc và tai giữa.
Khi nào người bị hắt hơi sổ mũi cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng?
Người bệnh nên đi khám khi triệu chứng kéo dài trên mười ngày, sốt cao, đau nhức hốc mắt trán, dịch mũi chuyển sang dạng mủ hôi hoặc chỉ chảy nước mũi một bên kèm khó thở để được chẩn đoán nguyên nhân chính xác.
Người bị viêm mũi dị ứng làm sao để hạn chế các đợt hắt xì hơi tái phát?
Để phòng ngừa tái phát, người bệnh nên tránh xa tác nhân gây dị ứng như lông thú, khói bụi, phấn hoa, đeo khẩu trang khi ra ngoài, giữ phòng ngủ thông thoáng và duy trì chế độ sinh hoạt tăng cường miễn dịch cơ thể.
