Hàn bị sưng mắt phải làm sao và có nguy hiểm không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tình trạng hàn bị sưng mắt là phản ứng kích ứng cấp tính rất thường gặp ở thợ hàn kim loại cũng như những người làm việc gần khu vực hàn cắt cơ khí. Cảm giác đau rát dữ dội, cộm như có cát trong mắt kèm theo sưng phù mí mắt thường khiến người bệnh lo lắng và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt.
Hiện tượng này bắt nguồn từ việc bề mặt nhãn cầu tiếp xúc với bức xạ nhiệt và tia tử ngoại phát ra từ hồ quang hàn mà không có đồ bảo hộ phù hợp. Việc hiểu rõ bản chất tổn thương và áp dụng các biện pháp làm dịu đúng cách sẽ giúp bảo vệ thị lực an toàn và thúc đẩy quá trình hồi phục tự nhiên của mắt.
Hàn bị sưng mắt là gì?
Hiện tượng sưng mắt do hàn, trong y khoa thường gọi là viêm kết giác mạc do tia tử ngoại hoặc bỏng biểu mô giác mạc quang học, xảy ra khi nhãn cầu tiếp xúc với luồng bức xạ cực tím cường độ mạnh sinh ra từ hồ quang điện. Các triệu chứng thường không xuất hiện ngay trong lúc hàn mà bắt đầu bùng phát sau bốn đến mười hai giờ tiếp xúc. Người bệnh thường thức giấc vào ban đêm với cảm giác mắt đau nhức buốt rát, mi mắt sưng húp, kết mạc đỏ ngầu, sợ ánh sáng và chảy nước mắt giàn giụa. Về bản chất, đây là tổn thương nông tương tự như tình trạng cháy nắng trên bề mặt giác mạc, có khả năng tự tái tạo biểu mô nhanh chóng nếu được giữ vệ sinh và bảo vệ đúng mức.
Nguyên nhân khiến mắt bị sưng rát sau khi hàn
Ánh sáng hồ quang sinh ra trong quá trình hàn chứa lượng lớn tia bức xạ cực tím hay tia UV với cường độ rất cao cùng các hạt mạt kim loại và nhiệt lượng lớn. Khi thợ hàn hoặc người đứng gần không sử dụng mặt nạ bảo hộ, lớp biểu mô ngoài cùng của giác mạc và kết mạc sẽ hấp thụ toàn bộ tia cực tím này. Hậu quả là mắt bị viêm kết giác mạc quang học, hay còn gọi là bỏng giác mạc do tia hàn. Phản ứng viêm làm giãn các mạch máu vùng kết mạc, kích thích các đầu mút dây thần kinh cảm giác quanh mắt, dẫn đến hiện tượng phù nề mí mắt, sưng đỏ cộm rát và chảy nước mắt liên tục. Ngoài ra, khói hàn và bụi kim loại siêu nhỏ phát tán trong không khí cũng góp phần kích ứng bờ mi, khiến tình trạng sưng nề thêm trầm trọng.
Mức độ nguy hiểm khi bị sưng mắt do tia hàn
Mức độ nguy hiểm của sưng mắt hàn phụ thuộc vào thời gian phơi nhiễm và khoảng cách tiếp xúc với ngọn lửa hồ quang. Trong phần lớn trường hợp tiếp xúc gián tiếp hoặc trong thời gian ngắn, lớp biểu mô giác mạc có khả năng tự tái tạo hoàn toàn sau hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ và không để lại di chứng. Tuy nhiên, nếu tiếp xúc trực tiếp ở khoảng cách gần trong thời gian dài mà không có phương tiện che chắn, bức xạ có thể gây trợt giác mạc diện rộng, viêm loét giác mạc hoặc tổn thương sâu vào võng mạc. Tình trạng bội nhiễm vi khuẩn hoặc nấm do dụi mắt bẩn có thể dẫn đến sẹo giác mạc vĩnh viễn, làm suy giảm thị lực nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến nguy cơ mù lòa nếu không được can thiệp y khoa kịp thời.
Các bước xử trí đúng cách tại nhà khi bị sưng mắt hàn
Khi xuất hiện cảm giác đau nhức và sưng mí mắt sau khi làm việc, người bệnh cần rời ngay khỏi khu vực có nguồn sáng mạnh, bước vào phòng thoáng mát và nghỉ ngơi trong điều kiện ánh sáng dịu. Dùng nước muối sinh lý đẳng trương loại dùng cho mắt để rửa trôi dị vật và làm sạch dịch tiết kết mạc. Tiếp theo, sử dụng khăn sạch bọc ngoài túi đá hoặc khăn ướt lạnh chườm nhẹ nhàng quanh vùng hốc mắt trong mười đến mười lăm phút để hỗ trợ co mạch, giảm sưng nề và xoa dịu cơn buốt rát. Có thể sử dụng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản để duy trì độ ẩm cho bề mặt nhãn cầu. Người bệnh cần nhắm mắt nghỉ ngơi hoàn toàn, hạn chế nhìn màn hình điện thoại hoặc máy tính.
Những điều tuyệt đối cần tránh khi chăm sóc mắt bị sưng
Một số sai lầm thường gặp có thể khiến vết thương giác mạc diễn tiến nghiêm trọng hơn rất nhiều. Phổ biến nhất là hành động đưa tay lên dụi mắt khi thấy cộm, việc này làm các tế bào biểu mô đang tổn thương bị bong tróc nặng hơn và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập. Bên cạnh đó, nhiều người truyền tai nhau các mẹo dân gian như đắp lá trầu không, đắp nha đam, nhỏ sữa mẹ hoặc nhỏ chanh vào mắt. Đây là những biện pháp phản khoa học tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử giác mạc. Người bệnh cũng tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa kháng viêm corticoid hoặc thuốc gây tê giảm đau bề mặt khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt.
Thời điểm người bệnh cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt
Phần lớn các trường hợp nhẹ sẽ cải thiện sau một đến hai ngày chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa mắt nếu nhận thấy các dấu hiệu báo động nguy hiểm. Các dấu hiệu này bao gồm đau nhức nhãn cầu dữ dội không thuyên giảm, cảm giác cộm chói nghiêm trọng khiến mắt không thể mở, thị lực suy giảm rõ rệt như nhìn mờ, thấy quầng sáng xung quanh đèn hoặc mất một phần thị trường. Ngoài ra, nếu mắt xuất hiện nhiều ghèn vàng đục, chảy mủ, kết mạc đỏ rực toàn bộ hoặc có nghi ngờ mạt sắt, dị vật găm sâu vào giác mạc, việc thăm khám cấp cứu là bắt buộc để ngăn ngừa biến chứng loét thủng giác mạc.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe ban đầu và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Tuyệt đối không tự ý nhỏ các loại thuốc kháng sinh phối hợp kháng viêm mạnh hoặc áp dụng các mẹo truyền miệng chưa được kiểm chứng lên mắt. Khi mắt có triệu chứng nhìn mờ hoặc đau rát kéo dài, cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được kiểm tra bằng kính hiển vi sinh học.
Tóm tắt
Tình trạng sưng cộm mắt sau khi hàn là dấu hiệu cảnh báo tổn thương giác mạc do tia hàn. Xử trí đúng cách tại nhà kết hợp nghỉ ngơi giúp mắt mau hồi phục. Nếu các triệu chứng kéo dài hoặc đau rát dữ dội, người bệnh cần đến ngay cơ sở nhãn khoa để được thăm khám kịp thời, tránh biến chứng thị lực.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Hàn bị sưng mắt thường kéo dài trong bao lâu?
Cơn đau rát và sưng mắt do bỏng tia hàn thường khởi phát sau bốn đến mười hai giờ tiếp xúc và thuyên giảm dần sau một đến hai ngày nếu tổn thương giác mạc ở mức độ nhẹ và được chăm sóc đúng cách.
Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt giảm đau khi bị đau mắt hàn không?
Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc nhỏ chứa corticoid hoặc thuốc gây tê giảm đau tại nhà vì việc lạm dụng có thể làm chậm liền biểu mô giác mạc và tăng nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng.
Chườm đá trực tiếp lên mắt bị sưng hàn có an toàn không?
Người bệnh chỉ nên chườm lạnh bằng khăn sạch quanh hốc mắt để giảm sưng, tuyệt đối không đắp trực tiếp đá lạnh hoặc các loại lá cây dân gian lên mí mắt vì dễ gây trầy xước và nhiễm khuẩn.
Bị sưng mắt hàn có được đeo kính áp tròng không?
Sau khi tiếp xúc tia hồ quang, biểu mô giác mạc cần thời gian để tái tạo. Việc tiếp tục đeo kính áp tròng sẽ gây thiếu oxy nuôi dưỡng bề mặt mắt và tăng nguy cơ viêm loét giác mạc.
Làm thế nào để phòng ngừa sưng mắt khi làm việc gần khu vực hàn?
Biện pháp bảo vệ tốt nhất là luôn sử dụng mặt nạ hàn chuyên dụng đạt chuẩn có kính lọc quang học phù hợp và dựng vách chắn ngăn tia hồ quang phát tán ra không gian xung quanh.
