Hạch viêm mạn tính là gì và nguyên nhân gây sưng hạch kéo dài

Hạch viêm mạn tính là gì?

Hạch bạch huyết là các cấu trúc nhỏ hình hạt đậu thuộc hệ thống bạch huyết, đóng vai trò như bộ lọc bẫy vi sinh vật và tế bào lạ trong cơ thể. Khi vùng cơ thể lân cận xảy ra tình trạng viêm nhiễm dai dẳng hoặc khi hệ miễn dịch hoạt động quá mức, các tế bào bạch cầu bên trong hạch sẽ tăng sinh để đáp ứng, dẫn đến hạch bị phì đại kéo dài.

Hạch viêm mạn tính có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể như vùng cổ, nách, bẹn hay dưới hàm. Về mặt lâm sàng, hạch mạn tính thường có mật độ chắc, bề mặt nhẵn, ít gắn chặt vào các mô sâu và kích thước ít biến đổi đột ngột. Việc đánh giá kỹ lưỡng đặc điểm của hạch sẽ hỗ trợ bác sĩ phân biệt giữa phản ứng lành tính và các bất thường khác.

Những nguyên nhân thường gặp làm hạch bị viêm kéo dài

Tình trạng hạch sưng viêm kéo dài thường bắt nguồn từ các ổ nhiễm trùng mạn tính ở vùng cơ quan lân cận. Ví dụ, tình trạng viêm amidan mạn tính, viêm xoang dai dẳng, sâu răng hoặc viêm quanh răng thường dẫn đến sưng hạch vùng cổ và dưới hàm. Bên cạnh đó, một số bệnh nhiễm trùng đặc hiệu như lao hạch, nhiễm nấm hoặc vi khuẩn chlamydia cũng là yếu tố khiến hạch phản ứng kéo dài.

Ngoài nguyên nhân nhiễm trùng, các bệnh lý tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống hay viêm khớp dạng thấp cũng có thể kích thích hệ miễn dịch phản ứng toàn thân, làm xuất hiện nhiều hạch sưng mạn tính ở các khu vực khác nhau. Trong một số trường hợp, hạch sưng kéo dài đơn thuần là phản ứng tăng sản xơ hóa lành tính sau một đợt viêm cấp tính đã lui bệnh hoàn toàn nhưng hạch chưa kịp thu nhỏ về kích thước ban đầu.

Dấu hiệu phân biệt giữa hạch mạn tính và hạch sưng cấp tính

Nhận biết các đặc điểm lâm sàng giúp phân biệt hạch mạn tính với tình trạng sưng hạch trong đợt viêm cấp tính. Hạch viêm cấp tính thường bùng phát nhanh chóng trong vài ngày, đi kèm cảm giác đau nhức rát, sưng nóng đỏ vùng da bao phủ và có thể kèm sốt cao.

Ngược lại, hạch viêm mạn tính tồn tại dai dẳng qua nhiều tuần hoặc nhiều tháng mà không gây đau hoặc chỉ gây cảm giác thốn nhẹ khi ấn mạnh. Khi sờ nắn, hạch mạn tính thường có giới hạn rõ, mật độ chắc dẻo, di động dễ dàng dưới da và vùng da bên trên vẫn giữ màu sắc bình thường. Tuy nhiên, tính chất di động hay mật độ hạch có thể thay đổi tùy theo nguyên nhân gây bệnh, do đó người bệnh không nên chỉ dựa vào cảm giác chủ quan để tự đánh giá.

Quy trình kiểm tra và chẩn đoán hạch sưng mạn tính tại y tế

Khi người bệnh đến khám vì có hạch sưng kéo dài, bác sĩ sẽ bắt đầu bằng việc khai thác tiền sử bệnh lý và thăm khám lâm sàng toàn diện nhằm đánh giá vị trí, kích thước, số lượng cũng như độ di động của hạch.

Để tìm nguyên nhân chính xác, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng như siêu âm hạch bạch huyết giúp đánh giá cấu trúc rốn hạch và mạch máu. Xét nghiệm công thức máu và các chỉ số viêm giúp phát hiện tình trạng nhiễm trùng hoặc bệnh tự miễn. Trong những trường hợp hạch có kích thước lớn, nghi ngờ bất thường hoặc không đáp ứng với theo dõi ban đầu, bác sĩ sẽ chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ hoặc sinh thiết trọn hạch để xét nghiệm giải phẫu bệnh, giúp đưa ra kết luận chẩn đoán chính xác nhất.

Nguyên tắc theo dõi và chăm sóc khi phát hiện hạch mạn tính

Khi phát hiện hạch sưng kéo dài, điều quan trọng nhất là người bệnh cần bình tĩnh và chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám chính xác. Người bệnh tuyệt đối không nên sờ nắn, nắn bóp hay day ấn hạch thường xuyên vì hành động này có thể gây kích ứng, sưng đau thêm hoặc làm tổn thương các mô xung quanh.

Bên cạnh việc tuân thủ lịch hẹn tái khám của bác sĩ, người bệnh nên chú ý duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất và giữ vệ sinh vùng tai mũi họng cũng như răng miệng sạch sẽ. Nếu hạch xuất hiện ở vùng cổ hoặc dưới hàm, việc điều trị triệt để các ổ nhiễm trùng tai mũi họng hay sâu răng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp giảm tình trạng kích thích hạch phản ứng.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay corticosteroid để uống khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Tránh áp dụng các biện pháp dân gian truyền miệng như đắp lá cây, dán cao hay chích rạch hạch tại nhà vì nguy cơ gây bội nhiễm và nhiễm trùng máu rất cao. Mọi dấu hiệu bất thường của hạch cần được đánh giá trực tiếp bởi chuyên gia y tế.

Tóm tắt

Hạch viêm mạn tính đa phần là phản ứng bảo vệ lành tính của hệ miễn dịch trước các tác nhân viêm nhiễm dai dẳng. Việc thăm khám y tế kịp thời sẽ giúp người bệnh xác định đúng nguyên nhân, có phương án theo dõi thích hợp và yên tâm chăm sóc sức khỏe bản thân.