Hạ oxy máu là gì và mức oxy trong máu được đo như thế nào?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Oxy là dưỡng khí thiết yếu duy trì hoạt động sống của mọi cơ quan trong cơ thể. Khi lượng oxy vận chuyển trong máu giảm sút, cơ thể sẽ lập tức rơi vào trạng thái thiếu hụt năng lượng và phát sinh các phản ứng cảnh báo nguy hiểm. Tình trạng này trong y khoa được gọi là hạ oxy máu hay giảm oxy máu.
Việc phát hiện sớm sự suy giảm oxy đóng vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe ban đầu cũng như điều trị cấp cứu. Người bệnh có thể tự theo dõi nồng độ oxy tại nhà bằng thiết bị đo SpO2 hoặc được nhân viên y tế làm xét nghiệm khí máu động mạch tại cơ sở y tế để có kết quả chính xác nhất.
Hạ oxy máu là gì?
Hạ oxy máu là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ nồng độ oxy trong các động mạch thấp hơn ngưỡng sinh lý tiêu chuẩn. Khác với tình trạng thiếu oxy mô nói chung, hạ oxy máu phản ánh trực tiếp lượng oxy hòa tan và gắn với hemoglobin trong hệ tuần hoàn. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, chỉ số bão hòa oxy trong máu ngoại vi thường duy trì ở mức từ chín mươi lăm đến một trăm phần trăm. Khi chỉ số này tụt xuống dưới ngưỡng an toàn, các mô quan trọng như não bộ, tim và thận có nguy cơ không nhận đủ dưỡng khí để duy trì chức năng thông thường. Hiện tượng này thường bắt nguồn từ sự suy giảm trao đổi khí tại phế nang phổi, tắc nghẽn đường thở, bất tương xứng giữa thông khí và tưới máu, hoặc do các vấn đề tim mạch bẩm sinh khiến máu nghèo oxy bị trộn lẫn vào hệ tuần hoàn nuôi cơ thể.
Nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng hạ oxy máu
Tình trạng giảm nồng độ oxy trong máu thường liên quan mật thiết đến các bệnh lý đường hô hấp và tim mạch. Những bệnh mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, viêm phế quản hay xơ phổi làm giảm khả năng trao đổi khí tại màng phế nang mao mạch. Ngoài ra, các nhiễm trùng cấp tính như viêm phổi, hội chứng suy hô hấp cấp hoặc phù phổi cấp cũng khiến dịch ứ đọng trong phế nang, cản trở oxy khuếch tán vào dòng máu. Bên cạnh đó, thuyên tắc mạch phổi làm gián đoạn dòng máu đến phổi, dẫn đến việc máu không được làm giàu oxy trước khi bơm đi khắp cơ thể. Những dị tật tim bẩm sinh có luồng thông từ phải sang trái hoặc tình trạng suy tim sung huyết nặng cũng là những yếu tố khiến máu nghèo dưỡng khí lưu thông vào hệ động mạch. Một số yếu tố môi trường như sống hoặc làm việc ở vùng núi cao có áp suất không khí loãng cũng có thể gây giảm lượng oxy hấp thụ.
Phương pháp đo nồng độ oxy bằng thiết bị đo SpO2 ngoại vi
Đo độ bão hòa oxy qua mạch nảy là phương pháp không xâm lấn, nhanh chóng và rất phổ biến hiện nay. Thiết bị đo thường có dạng kẹp nhỏ gọn, được gắn vào đầu ngón tay, ngón chân hoặc dái tai của người cần kiểm tra. Máy hoạt động dựa trên nguyên lý phát ra hai chùm ánh sáng có bước sóng khác nhau đi xuyên qua mô mạch máu để phân biệt giữa hemoglobin gắn oxy và hemoglobin không gắn oxy. Kết quả hiển thị trên màn hình dưới dạng tỷ lệ phần trăm SpO2 kèm theo nhịp tim. Đây là công cụ hữu ích giúp người bệnh có bệnh lý hô hấp mạn tính theo dõi sức khỏe tại nhà. Tuy nhiên, độ chính xác của máy có thể bị ảnh hưởng nếu bàn tay quá lạnh, móng tay sơn màu đậm, người bệnh cử động nhiều trong khi đo hoặc huyết áp đang tụt thấp. Khi sử dụng, người đo cần ngồi yên tĩnh và giữ ấm bàn tay trước khi bấm máy.
Xét nghiệm khí máu động mạch xác định nồng độ oxy chính xác
Xét nghiệm khí máu động mạch là tiêu chuẩn vàng trong y khoa để đánh giá chính xác nồng độ oxy và cân bằng toan kiềm trong cơ thể. Khác với phương pháp đo SpO2 ngoài da, kỹ thuật này đòi hỏi nhân viên y tế lấy một lượng nhỏ máu từ động mạch, thông thường là động mạch quay ở cổ tay, động mạch cánh tay hoặc động mạch bẹn. Mẫu máu sau đó được phân tích ngay bằng máy chuyên dụng trong phòng xét nghiệm. Kết quả trả về sẽ cung cấp phân áp oxy động mạch, phân áp khí cacbonic, độ bão hòa oxy động mạch SaO2 và độ pH của máu. Phương pháp này thường được chỉ định trong các tình huống cấp cứu, hồi sức tích cực, theo dõi bệnh nhân thở máy hoặc khi cần đánh giá kỹ lưỡng mức độ suy hô hấp phức tạp mà máy đo SpO2 thông thường không phản ánh toàn diện được tình trạng người bệnh.
Các dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang thiếu oxy trong máu
Khi oxy trong máu tụt giảm, cơ thể sẽ phát ra những tín hiệu bù trừ nhằm cố gắng thu nạp thêm dưỡng khí cho các cơ quan quan trọng. Dấu hiệu ban đầu thường là cảm giác hụt hơi, thở nhanh, thở gấp hoặc tức ngực ngay cả khi đang nghỉ ngơi. Tim có xu hướng đập nhanh hơn để tăng cường tống máu đi nuôi mô tế bào. Người bệnh cũng có thể xuất hiện triệu chứng đau đầu, hoa mắt, chóng mặt, bồn chồn hoặc lo âu do tế bào thần kinh thiếu oxy. Trong các trường hợp nồng độ oxy hạ xuống mức nghiêm trọng, môi, đầu ngón tay và niêm mạc miệng có thể chuyển sang màu tím tái. Ở giai đoạn muộn, bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái lú lẫn, lơ mơ, mất định hướng không gian và thời gian hoặc suy giảm ý thức. Đây là những biểu hiện nguy hiểm đòi hỏi sự hỗ trợ y tế khẩn cấp tại bệnh viện.
Lưu ý an toàn
Chỉ số SpO2 đo bằng thiết bị kẹp ngón tay tại nhà chỉ mang tính chất tham khảo và hỗ trợ theo dõi sức khỏe ban đầu, không thể thay thế việc thăm khám và chẩn đoán của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua máy tạo oxy hoặc bình oxy y tế về thở tại nhà khi chưa có chỉ định và hướng dẫn về lưu lượng từ nhân viên y tế, bởi thở oxy sai cách có thể gây ức chế hô hấp nguy hiểm. Khi phát hiện chỉ số oxy giảm kèm theo khó thở dữ dội hoặc tím tái, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.
Tóm tắt
Hạ oxy máu là tình trạng sức khỏe cần được nhận biết sớm để bảo vệ chức năng của tim, phổi và não bộ. Việc kết hợp theo dõi chỉ số SpO2 đúng cách tại nhà và tuân thủ các chỉ định kiểm tra y khoa định kỳ sẽ giúp quản lý tốt các bệnh lý hô hấp tiềm ẩn. Khi có bất kỳ biểu hiện bất thường nào, người bệnh nên chủ động tham vấn ý kiến chuyên môn từ bác sĩ chuyên khoa hô hấp để được chăm sóc an toàn.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Chỉ số SpO2 bình thường ở người khỏe mạnh là bao nhiêu?
Ở người khỏe mạnh bình thường, chỉ số SpO2 thường dao động trong khoảng từ chín mươi lăm đến một trăm phần trăm. Nếu chỉ số này thường xuyên dưới chín mươi tư phần trăm khi nghỉ ngơi, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và tìm nguyên nhân.
Sơn móng tay có làm sai lệch kết quả đo SpO2 không?
Có. Các loại sơn móng tay, đặc biệt là màu tối hoặc móng tay giả, có thể cản trở chùm ánh sáng của máy đo xuyên qua mô mạch máu, dẫn đến chỉ số SpO2 hiển thị thấp hơn thực tế hoặc máy không nhận diện được tín hiệu.
Người bị hạ oxy máu có phải luôn luôn thở dốc không?
Không phải lúc nào người bệnh cũng thở dốc. Một số người có thể gặp hiện tượng hạ oxy thầm lặng, nghĩa là nồng độ oxy trong máu giảm thấp nhưng người bệnh chỉ cảm thấy mệt mỏi nhẹ hoặc lơ mơ mà không có cảm giác khó thở dữ dội.
Khi đo SpO2 tại nhà cần lưu ý tư thế như thế nào?
Người bệnh nên ngồi nghỉ ngơi thả lỏng ít nhất năm phút trước khi đo, giữ ấm bàn tay và đặt tay ngang mức tim. Trong suốt quá trình máy đang đo, cần giữ yên ngón tay và hít thở đều đặn để kết quả ổn định và chính xác nhất.
Có nên tự ý mua bình oxy thở tại nhà khi thấy SpO2 giảm không?
Người bệnh không nên tự ý dùng oxy mà không có chỉ định từ bác sĩ. Việc thở oxy không đúng nồng độ hoặc lưu lượng có thể gây tích tụ khí cacbonic trong máu và gây hại cho phổi. Cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được xử trí an toàn.
