Hạ đường huyết ở người tiểu đường và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hạ đường huyết ở người tiểu đường là một trong những tình huống cấp cứu thường gặp nhất trong quá trình điều trị đái tháo đường. Tình trạng này xảy ra khi lượng glucose trong máu giảm xuống dưới ngưỡng an toàn, khiến các cơ quan quan trọng, đặc biệt là não bộ, bị thiếu hụt năng lượng để hoạt động bình thường.
Nếu không được nhận biết và xử trí đúng cách, tụt đường huyết có thể chuyển biến rất nhanh từ cảm giác mệt mỏi, bủn rủn tay chân sang lú lẫn, co giật hoặc thậm chí hôn mê. Việc hiểu rõ nguyên nhân, nắm vững các biểu hiện cảnh báo sớm và thực hiện đúng các bước sơ cứu tức thì sẽ giúp người bệnh cùng người thân kiểm soát tình hình một cách an toàn, hiệu quả.
Hạ đường huyết ở người tiểu đường là gì?
Hạ đường huyết là hiện tượng suy giảm nồng độ glucose trong máu, thường được xác định khi chỉ số đo được giảm xuống dưới mức 3,9 mmol/L (tương đương 70 mg/dL) ở người bệnh đái tháo đường. Glucose là nguồn nhiên liệu thiết yếu cho các tế bào trong cơ thể, đặc biệt là hệ thần kinh. Khi nguồn cung cấp này bị gián đoạn đột ngột, cơ thể sẽ lập tức kích hoạt phản ứng căng thẳng để cố gắng nâng đường huyết lên, tạo ra hàng loạt triệu chứng cảnh báo rầm rộ.
Đối với người đang điều trị bệnh tiểu đường, hạ đường huyết có thể xảy ra ở bất kỳ thời điểm nào, từ ban ngày khi đang làm việc cho đến lúc nửa đêm khi đang ngủ. Mức độ nguy hiểm của tình trạng này phụ thuộc vào tốc độ sụt giảm và mức đường huyết thấp nhất, đòi hỏi sự chủ động theo dõi và can thiệp kịp thời.
Nguyên nhân dẫn đến hạ đường huyết ở người tiểu đường
Tình trạng tụt đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường thường bắt nguồn từ sự mất cân bằng giữa liều lượng thuốc điều trị, chế độ ăn uống và mức độ vận động thể lực. Nguyên nhân phổ biến nhất là sử dụng quá liều insulin hoặc các thuốc kích thích tế bào beta tụy tiết insulin như nhóm sulfonylurea.
Bên cạnh yếu tố dùng thuốc, việc bỏ bữa, ăn muộn hơn thường lệ hoặc ăn quá ít tinh bột sau khi đã dùng thuốc cũng khiến nồng độ glucose trong máu sụt giảm nhanh chóng. Ngoài ra, việc tập thể dục gắng sức quá mức mà không bổ sung năng lượng kịp thời, hoặc sử dụng đồ uống có cồn khi bụng đói cũng ức chế gan giải phóng glucose, làm gia tăng nguy cơ hạ đường huyết đột ngột.
Dấu hiệu cảnh báo sớm và triệu chứng trở nặng
Cơ thể thường phát ra những tín hiệu cảnh báo sớm khi lượng đường trong máu bắt đầu suy giảm. Người bệnh có thể đột ngột cảm thấy cồn cào đói bụng, run rẩy tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh hồi hộp và lo âu không rõ lý do. Khuôn mặt có thể trở nên nhợt nhạt và cơ thể cảm thấy mệt mỏi, bủn rủn.
Nếu không được can thiệp ở giai đoạn đầu, tình trạng hạ đường huyết sẽ tiến triển nặng hơn, tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương. Người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng nhìn mờ, chóng mặt, đau đầu, lú lẫn, nói nhịu hoặc thay đổi tính khí bất thường. Ở mức độ nghiêm trọng, hạ đường huyết có thể dẫn tới co giật, mất ý thức hoặc hôn mê sâu, đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được can thiệp y tế khẩn cấp.
Cách xử trí tại chỗ bằng quy tắc 15-15
Khi phát hiện dấu hiệu hạ đường huyết hoặc máy đo cho kết quả dưới 3,9 mmol/L, người bệnh tỉnh táo cần áp dụng ngay quy tắc 15-15. Hãy nạp nhanh khoảng 15 gam carbohydrate tác dụng nhanh, tương đương với nửa cốc nước ngọt thông thường, một nửa cốc nước ép hoa quả, 3 viên kẹo ngọt hoặc một thìa canh đường pha trong nước ấm.
Sau khi nạp đường, người bệnh cần ngồi nghỉ ngơi hoàn toàn trong 15 phút rồi tiến hành đo lại đường huyết mao mạch. Nếu chỉ số đường huyết vẫn chưa đạt mức an toàn trên 3,9 mmol/L, cần tiếp tục dùng thêm một phần carbohydrate 15 gam tương tự và kiểm tra lại sau 15 phút. Khi mức đường huyết đã ổn định trở lại, nếu bữa ăn chính còn cách xa hơn 1 giờ, người bệnh nên ăn nhẹ một phần bánh quy giòn hoặc một mẩu bánh mì nhỏ để duy trì đường huyết ổn định.
Biện pháp chủ động phòng ngừa hạ đường huyết tái phát
Để hạn chế tối đa nguy cơ tụt đường huyết trong sinh hoạt hàng ngày, người bệnh đái tháo đường cần duy trì lịch trình ăn uống đều đặn, không bỏ bữa và chia khẩu phần tinh bột hợp lý theo hướng dẫn dinh dưỡng. Khi có kế hoạch vận động thể thao hoặc làm việc thể lực nặng, người bệnh nên kiểm tra đường huyết trước khi tập và chuẩn bị sẵn đồ ăn nhẹ nếu cần thiết.
Người bệnh luôn cần mang theo các viên kẹo ngọt, gói đường nhỏ hoặc viên nén glucose bên mình để xử trí kịp thời khi ra ngoài. Việc tự theo dõi đường huyết tại nhà bằng máy đo cá nhân, đặc biệt là vào các thời điểm trước bữa ăn, trước khi đi ngủ hoặc khi cơ thể cảm thấy mệt mỏi bất thường, đóng vai trò rất quan trọng giúp nhận biết sớm xu hướng thay đổi đường huyết.
Lưu ý an toàn
Nội dung trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc hoặc tự điều chỉnh liều insulin khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Đối với người bệnh đã mất ý thức, tuyệt đối không cố ép nuốt thức ăn hay nước uống vì nguy cơ tắc nghẽn đường thở; cần liên hệ dịch vụ cấp cứu y tế ngay lập tức.
Tóm tắt
Hạ đường huyết là tình huống cấp tính thường gặp trong quá trình kiểm soát bệnh đái tháo đường nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa. Việc nắm vững quy tắc bổ sung carbohydrate tác dụng nhanh và đo lại đường huyết giúp người bệnh xử trí kịp thời, tránh biến chứng nặng. Mọi thay đổi về đơn thuốc hoặc tần suất hạ đường huyết gia tăng đều cần được bác sĩ chuyên khoa nội tiết đánh giá để điều chỉnh kế hoạch điều trị an toàn, phù hợp.
Nguồn tham khảo
- Diabetes Management: Perceptions of hypoglycemia and self-monitoring of blood glucose in insulin-treated diabetes patients: results from a European online survey
- Diabetes Epidemiology and Management: Hypoglycemia avoidance behaviour in active Qatari adults with type 1 diabetes under blood glucose monitoring device
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Chỉ số bao nhiêu được xác định là hạ đường huyết ở người tiểu đường?
Ngưỡng cảnh báo hạ đường huyết phổ biến ở người bệnh đái tháo đường thường là dưới 3,9 mmol/L (70 mg/dL). Tuy nhiên, một số trường hợp đường huyết giảm quá nhanh vẫn có thể xuất hiện biểu hiện khó chịu dù chỉ số chưa chạm mức này.
Khi bị tụt đường huyết nên ăn hoặc uống loại thực phẩm nào?
Người bệnh nên dùng carbohydrate tác dụng nhanh như nửa ly nước ép trái cây, nước đường hoặc 3-4 viên đường nhỏ. Tránh dùng bánh kẹo nhiều chất béo như sô cô la vì chất béo làm chậm quá trình hấp thu glucose vào máu.
Quy tắc 15-15 trong sơ cứu hạ đường huyết là gì?
Quy tắc 15-15 là ăn hoặc uống ngay 15 gam carbohydrate hấp thu nhanh, sau đó nghỉ ngơi và chờ 15 phút rồi đo lại đường huyết mao mạch. Nếu đường huyết vẫn dưới 3,9 mmol/L, tiếp tục lặp lại các bước trên.
Có nên cho người tiểu đường hôn mê do hạ đường huyết uống nước đường không?
Không được cho người bệnh ăn hoặc uống bất kỳ thứ gì vì rất dễ gây sặc vào đường thở dẫn đến nghẹt thở. Cần đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn và gọi cấp cứu y tế ngay lập tức.
Bị hạ đường huyết nhiều lần có nên tự giảm liều thuốc đang uống không?
Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc vì có thể làm đường huyết tăng vọt nguy hiểm. Hãy ghi chép lại thời điểm, chỉ số đường huyết và thông báo cho bác sĩ điều trị để được cân chỉnh liều lượng phù hợp.
