Hạ đường huyết đột ngột: Nguyên nhân, nhận biết và cách sơ cứu

Hạ đường huyết đột ngột

Hạ đường huyết đột ngột được định nghĩa y khoa khi chỉ số đường huyết giảm xuống dưới ngưỡng 70 mg/dL (tương đương 3,9 mmol/L). Glucose là chất dinh dưỡng thiết yếu cung cấp năng lượng cho mọi tế bào trong cơ thể, đặc biệt tế bào não phụ thuộc hoàn toàn vào glucose lưu thông trong máu. Khi chỉ số này sụt giảm nhanh chóng, hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh thực vật lập tức phát ra các phản ứng cảnh báo. Ở người mắc bệnh tiểu đường, hạ đường huyết thường liên quan đến liều lượng thuốc hoặc chế độ ăn uống không cân đối. Ở người không bị tiểu đường, tình trạng này có thể do nhịn ăn quá lâu, vận động thể lực gắng sức, tiêu thụ nhiều đồ uống có cồn hoặc xuất hiện các rối loạn nội tiết. Hiểu rõ cơ chế và yếu tố nguy cơ giúp người bệnh chủ động phòng tránh các sự cố nguy hiểm.

Các nguyên nhân thường gặp dẫn đến tụt đường huyết đột ngột

Tình trạng hạ đường huyết đột ngột có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau trong đời sống hằng ngày. Đối với bệnh nhân tiểu đường đang sử dụng insulin hoặc các nhóm thuốc kích thích tiết insulin, việc dùng quá liều quy định, tiêm thuốc sai thời điểm hoặc bỏ bữa sau khi tiêm là nguyên nhân hàng đầu. Ngoài ra, việc vận động thể lực cường độ cao nhưng không bổ sung đủ năng lượng trước và trong khi tập luyện cũng khiến lượng đường trong máu bị tiêu thụ nhanh chóng.

Đối với người không mắc bệnh tiểu đường, việc nhịn ăn kéo dài, bỏ bữa sáng hoặc thực hiện chế độ ăn kiêng quá nghiêm ngặt dễ làm kiệt huệ nguồn glycogen dự trữ tại gan. Lạm dụng rượu bia lúc đói cũng làm chế ngự quá trình tạo glucose của gan, dẫn đến tụt đường huyết cấp tính. Một số trường hợp ít gặp hơn bao gồm suy tuyến thượng thận, suy tuyến yên, bệnh gan mạn tính hoặc có khối u tụy tiết insulin bất thường.

Biểu hiện lâm sàng và dấu hiệu cảnh báo hạ đường huyết

Khi nồng độ glucose trong máu sụt giảm, cơ thể sẽ phản ứng thông qua hệ thần kinh tự chủ và sự thiếu hụt năng lượng tại não. Ở giai đoạn nhẹ và trung bình, người bệnh thường cảm thấy run tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh, hồi hộp, cảm giác đói cồn cào và lo âu đột ngột. Da mặt có thể tái nhạt, kèm theo cảm giác tê râm ran ở môi hoặc đầu ngón tay.

Nếu lượng đường huyết tiếp tục giảm sâu mà không được can thiệp, các triệu chứng thần kinh trung ương sẽ xuất hiện rõ rệt hơn. Người bệnh bắt đầu chóng mặt, hoa mắt, nhìn mờ, nhức đầu, giảm tập trung, nói ngọng hoặc thay đổi hành vi bất thường. Trong trường hợp nghiêm trọng, người bệnh có thể bị lú lẫn, mất phương hướng, co giật, mê sảng và rơi vào trạng thái hôn mê sâu. Việc phát hiện ngay từ những dấu hiệu sớm giúp ngăn chặn nguy cơ tiến triển xấu.

Hướng dẫn các bước sơ cứu và xử trí hạ đường huyết an toàn

Ngay khi phát hiện các biểu hiện tụt đường huyết, việc áp dụng nguyên tắc bổ sung đường nhanh là ưu tiên hàng đầu. Nếu người bệnh còn tỉnh táo và có thể nuốt an toàn, hãy cho uống ngay một ly nước đường, nước trái cây ngọt, hoặc ăn từ ba đến bốn viên đường cứng, một thìa mật ong. Quy tắc thông thường là bổ sung khoảng 15 gam carbohydrate dạng hấp thu nhanh, sau đó để người bệnh nghỉ ngơi tại chỗ.

Sau khoảng 15 phút, nếu có sẵn máy đo đường huyết cá nhân, nên kiểm tra lại chỉ số. Nếu chỉ số vẫn dưới 70 mg/dL hoặc triệu chứng chưa cải thiện, tiếp tục cho người bệnh dùng thêm một phần đường tương tự. Sau khi đường huyết trở về mức an toàn và triệu chứng thuyên giảm, nên cho người bệnh ăn một bữa phụ có chứa carbohydrate phức hợp như bánh mì, cháo hoặc sữa để duy trì ổn định đường huyết. Trong trường hợp người bệnh lơ mơ, co giật hoặc ngất xỉu, tuyệt đối không đổ nước hay đút thức ăn vào miệng để tránh nguy cơ sặc vào đường thở, mà cần đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Biện pháp phòng ngừa tụt đường huyết trong sinh hoạt hằng ngày

Xây dựng và duy trì thói quen sinh hoạt khoa học là nền tảng quan trọng giúp ngăn ngừa các đợt hạ đường huyết tái phát. Người đang điều trị bệnh tiểu đường cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định dùng thuốc của bác sĩ, không tự ý tăng liều insulin hay thuốc hạ đường huyết. Việc phân chia bữa ăn hợp lý, không bỏ bữa và luôn mang theo sẵn một ít kẹo ngọt, viên đường hoặc bánh mì trong túi xách giúp chủ động xử lý khi có dấu hiệu bất thường.

Bên cạnh đó, người tập luyện thể thao nên kiểm tra đường huyết trước khi vận động và bổ sung bữa ăn phụ nhẹ nếu cần thiết. Hạn chế tối đa việc uống rượu bia khi bụng đói. Việc tự theo dõi đường huyết định kỳ tại nhà và ghi chép nhật ký giúp bác sĩ chuyên khoa dễ dàng điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp với từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Mỗi cá nhân có ngưỡng phản ứng và tình trạng sức khỏe khác nhau. Bệnh nhân tiểu đường gặp sự cố hạ đường huyết nhiều lần cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để rà soát lại liều lượng thuốc và chế độ dinh dưỡng. Tuyệt đối không tự ý thay đổi đơn thuốc hoặc ngưng điều trị khi chưa có hướng dẫn y khoa.

Tóm tắt

Hạ đường huyết đột ngột là một tình trạng cấp tính cần được nhận biết sớm và xử trí đúng cách để bảo vệ an toàn cho người bệnh. Hiểu rõ các nguyên nhân gây ra tụt đường huyết, chuẩn bị sẵn nguồn đường cấp cứu và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp kiểm soát hiệu quả chỉ số đường huyết, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.