Giảm trí nhớ hậu Covid và cách cải thiện khả năng tập trung
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tình trạng suy giảm trí nhớ sau khi khỏi Covid-19, hay còn gọi là chứng sương mù não, đang là vấn đề khiến nhiều người cảm thấy bối rối và lo lắng. Người mắc thường gặp khó khăn trong việc ghi nhớ công việc hàng ngày, giảm khả năng tập trung, tư duy chậm chạp hoặc lúng túng khi xử lý các tình huống quen thuộc.
Phần lớn các biểu hiện suy giảm nhận thức hậu Covid-19 là tạm thời và có thể cải thiện tích cực nếu được chăm sóc đúng hướng. Việc nắm bắt nguyên nhân cốt lõi cùng các biện pháp rèn luyện não bộ, điều chỉnh dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học sẽ giúp người bệnh từng bước phục hồi khả năng ghi nhớ và sớm lấy lại phong độ tinh thần trong cuộc sống.
Hậu Covid giảm trí nhớ là gì?
Suy giảm trí nhớ sau khi khỏi Covid-19 là một trong những than phiền phổ biến nhất thuộc hội chứng hậu Covid-19, thường được người bệnh mô tả qua cảm giác sương mù não. Tình trạng này đặc trưng bởi sự suy giảm tạm thời khả năng ghi nhớ ngắn hạn, khó duy trì sự tập trung, chậm chạp trong xử lý thông tin và lúng túng khi tìm từ ngữ giao tiếp hàng ngày. Mặc dù phần lớn các trường hợp không phản ánh tổn thương cấu trúc não vĩnh viễn, triệu chứng này vẫn gây ảnh hưởng rõ rệt đến năng suất lao động, hiệu quả học tập và chất lượng cuộc sống tinh thần. Việc hiểu rõ cơ chế phát sinh biểu hiện suy giảm nhận thức giúp người bệnh bớt hoang mang, đồng thời chủ động áp dụng các giải pháp chăm sóc thể chất và rèn luyện thần kinh phù hợp để dần lấy lại trạng thái tinh thần minh mẫn.
Cơ chế gây suy giảm trí nhớ sau khi mắc Covid-19
Tình trạng suy giảm chức năng nhận thức sau nhiễm SARS-CoV-2 bắt nguồn từ sự kết hợp của nhiều yếu tố sinh học và tâm lý. Trong giai đoạn cấp tính, phản ứng viêm toàn thân có thể kích hoạt các tế bào miễn dịch trong hệ thần kinh trung ương, dẫn đến phản ứng viêm thần kinh vi mô kéo dài ngay cả khi virus đã được đào thải. Hiện tượng này ảnh hưởng đến sự dẫn truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh tại vùng hồi hải mã, cơ quan chịu trách nhiệm chính về lưu trữ ký ức và học tập. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu oxy mô não trong đợt bệnh nặng hoặc sự hình thành các huyết khối vi mạch nhỏ cũng làm gián đoạn tạm thời nguồn cung cấp năng lượng và dưỡng chất cho các vùng não bộ trọng yếu. Ngoài ra, cảm giác lo âu, căng thẳng tâm lý kéo dài và rối loạn giấc ngủ trong quá trình cách ly điều trị cũng góp phần làm gia tăng đáng kể mức độ mệt mỏi tinh thần và suy giảm độ tập trung.
Rèn luyện não bộ để phục hồi chức năng ghi nhớ
Tập luyện trí não là phương pháp then chốt giúp kích hoạt tính mềm dẻo của hệ thần kinh, tạo điều kiện cho các tế bào não thiết lập những kết nối mới. Người bệnh có thể bắt đầu bằng các hoạt động đơn giản như đọc sách có chủ đề mới, giải các câu đố chữ, chơi cờ hoặc giải toán tư duy từ 15 đến 30 phút mỗi ngày. Trong công việc hàng ngày, nên chia nhỏ các nhiệm vụ phức tạp thành nhiều phần việc đơn giản và ghi chú lịch trình rõ ràng vào sổ tay hoặc ứng dụng điện thoại để giảm tải áp lực cho bộ nhớ ngắn hạn. Tránh làm việc đa nhiệm cùng một thời điểm vì việc chuyển đổi qua lại giữa các nhiệm vụ sẽ làm tiêu hao năng lượng não bộ rất nhanh và dễ gây sai sót. Thực hiện các bài tập hít thở sâu, thiền định hoặc nghe nhạc nhẹ cũng là giải pháp hữu hiệu giúp giải tỏa căng thẳng thần kinh, tạo khoảng nghỉ cần thiết để não bộ tái tạo khả năng tập trung.
Xây dựng chế độ dinh dưỡng và lối sống hỗ trợ hệ thần kinh
Một chế độ ăn uống khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng tế bào não và kiểm soát tình trạng viêm mãn tính. Bữa ăn hàng ngày nên ưu tiên các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa và axit béo omega-3 như cá hồi, cá trích, hạt óc chó, hạt lanh cùng các loại rau củ màu xanh đậm và quả mọng. Uống đủ nước mỗi ngày giúp duy trì tuần hoàn máu não tối ưu, đồng thời cần hạn chế đồ uống chứa nhiều đường tinh luyện, rượu bia và chất kích thích để tránh làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ. Giấc ngủ chất lượng từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm là thời gian vàng để não bộ đào thải độc tố chuyển hóa và củng cố ký ức. Đi kèm với dinh dưỡng, việc duy trì vận động thể chất vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ nhàng hoặc tập yoga giúp tăng cường lưu lượng máu lên não, giải phóng các yếu tố bảo vệ tế bào thần kinh và cải thiện tâm trạng rõ rệt.
Khi nào cần thăm khám chuyên khoa thần kinh
Hầu hết các trường hợp suy giảm trí nhớ sau Covid-19 sẽ hồi phục dần theo thời gian khi người bệnh có chế độ nghỉ ngơi và sinh hoạt hợp lý. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan nếu các rối loạn nhận thức có xu hướng ngày càng nghiêm trọng hoặc kéo dài liên tục trên ba tháng mà không có dấu hiệu thuyên giảm. Cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được bác sĩ thăm khám nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như thường xuyên quên đường về nhà, mất định hướng không gian và thời gian, khó khăn khi thực hiện các thao tác sinh hoạt cơ bản hoặc nói ngọng, mất ngôn ngữ. Thăm khám y khoa chuyên sâu với sự hỗ trợ của các bài test nhận thức chuẩn hóa và chẩn đoán hình ảnh như chụp cộng hưởng từ sọ não sẽ giúp bác sĩ loại trừ những tổn thương thực thể khác, từ đó đưa ra kế hoạch can thiệp y khoa và phục hồi chức năng phù hợp.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo kiến thức chung, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bổ não, thực phẩm chức năng tăng cường trí nhớ mà không có chỉ định từ bác sĩ. Khi các triệu chứng hay quên diễn tiến tăng dần, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hoặc đi kèm đau đầu dữ dội, yếu liệt cơ, cần đến bệnh viện khám chuyên khoa thần kinh để được đánh giá chính xác.
Tóm tắt
Hiện tượng suy giảm trí nhớ hậu Covid-19 tuy gây nhiều trở ngại trong công việc và cuộc sống nhưng hoàn toàn có thể hồi phục dần nhờ sự kiên trì. Bằng cách kết hợp lối sống lành mạnh, chế độ ăn giàu dinh dưỡng, giấc ngủ trọn vẹn và luyện tập trí não thường xuyên, bạn sẽ từng bước lấy lại sự nhạy bén tinh thần. Đừng ngần ngại trao đổi với bác sĩ nếu tình trạng kéo dài để nhận được tư vấn y khoa phù hợp.
Nguồn tham khảo
- Post Covid-19 Neurological Syndrome: Brain Fog in the Young Insights from a Meta-analytic Review of Cognitive Impairment in Pediatric PCNS
- Psychiatry Research Case Reports: Improved cognitive performance, increased theta, alpha, beta and decreased delta powers after cognitive rehabilitation augmented with tDCS in a patient with post-COVID-19 cognitive impairment (brain-fog)
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Hiện tượng suy giảm trí nhớ hậu Covid thường kéo dài trong bao lâu?
Thời gian hồi phục ở mỗi người rất khác nhau, phổ biến từ vài tuần đến vài tháng tùy thuộc vào thể trạng, mức độ nhiễm bệnh ban đầu và thói quen sinh hoạt. Phần lớn các trường hợp sẽ thuyên giảm dần khi cơ thể được nghỉ ngơi đầy đủ và tinh thần ổn định.
Người trẻ tuổi mắc Covid-19 thể nhẹ có bị giảm trí nhớ không?
Có. Ngay cả những người trẻ tuổi hoặc từng mắc bệnh ở mức độ nhẹ không phải nhập viện vẫn có thể gặp phải hội chứng sương mù não sau khỏi bệnh do phản ứng miễn dịch kéo dài và căng thẳng tâm lý trong thời gian mắc bệnh.
Có nên tự mua thuốc tuần hoàn não để uống khi hay quên sau Covid không?
Không nên tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Việc tự ý sử dụng các thuốc tăng tuần hoàn não hoặc thực phẩm chức năng có thể gây tác dụng phụ, tương tác thuốc bất lợi hoặc làm chậm trễ quá trình chẩn đoán các bệnh lý thực thể tiềm ẩn.
Tập thể dục có giúp cải thiện trí nhớ hậu Covid không?
Hoàn toàn có. Vận động thể chất vừa sức kích thích lưu thông máu lên não, thúc đẩy quá trình sản sinh các yếu tố nuôi dưỡng tế bào thần kinh và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Người bệnh nên bắt đầu với các bài tập nhẹ như đi bộ hoặc tập thở.
Cần làm gì nếu tình trạng hay quên sau Covid ảnh hưởng nhiều đến công việc?
Bạn nên chủ động ghi chép chi tiết danh sách công việc, sử dụng lịch nhắc nhở trên điện thoại, chia nhỏ mục tiêu và tập trung hoàn thành từng việc một. Đồng thời, hãy sắp xếp thời gian đến khám tại chuyên khoa thần kinh để được kiểm tra và tư vấn liệu pháp phục hồi phù hợp.
