Giảm cân có ảnh hưởng đến chiều cao không và những điều cần biết

Giảm cân có ảnh hưởng đến chiều cao không?

Chiều cao của cơ thể con người được quy định bởi sự phát triển và kéo dài của hệ thống xương, chủ yếu là các xương dài ở chi dưới như xương đùi, xương chày cùng với các đốt sống. Quá trình này diễn ra liên tục từ khi sinh ra cho đến khi các đĩa sụn tiếp hợp ở đầu xương cốt hóa hoàn toàn sau tuổi dậy thì. Trong khi đó, cân nặng là tổng khối lượng của các thành phần bao gồm mô mỡ, mô cơ, khối lượng xương, nước và các cơ quan nội tạng. Giảm cân về bản chất là quá trình tạo ra sự thâm hụt năng lượng để cơ thể đốt cháy lượng mỡ dự trữ thừa. Mối liên hệ giữa giảm cân và chiều cao nằm ở chất lượng dinh dưỡng của chế độ ăn: nếu quá trình thâm hụt calo đi kèm với sự thiếu hụt các nguyên liệu xây dựng cấu trúc xương thì chiều cao sẽ chịu ảnh hưởng tiêu cực. Ngược lại, nếu kiểm soát cân nặng đúng phương pháp khoa học thì hệ xương vẫn được bảo vệ tối đa.

Tác động của việc giảm cân đến chiều cao ở lứa tuổi dậy thì

Đối với trẻ em và thanh thiếu niên trong độ tuổi dậy thì, câu trả lời là có nếu thực hiện sai phương pháp. Quá trình phát triển chiều cao phụ thuộc hoàn toàn vào hoạt động của các đĩa sụn tăng trưởng nằm ở hai đầu xương dài. Để các tế bào sụn nhân lên và cốt hóa thành xương vững chắc, cơ thể đòi hỏi một nguồn cung cấp liên tục về năng lượng, axit amin từ chất đạm, canxi, phốt pho, vitamin D và vitamin K2.

Khi các bạn trẻ áp dụng chế độ ăn kiêng quá khắt khe hoặc cắt giảm calo đột ngột, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái sinh tồn và ưu tiên năng lượng cho các cơ quan quan trọng như não bộ, tim và phổi. Sự suy giảm nồng độ hormone tăng trưởng và yếu tố tăng trưởng tương tự insulin type 1 do thiếu hụt dinh dưỡng sẽ trực tiếp ức chế sự phân chia tế bào tại sụn tiếp hợp. Hậu quả là tốc độ tăng trưởng chiều dài của xương đùi và xương chày bị chậm lại, đồng thời làm giảm mật độ khoáng của hệ xương. Do đó, việc ép cân thiếu khoa học trong giai đoạn này có thể làm mất đi vĩnh viễn cơ hội đạt được chiều cao tối đa khi trưởng thành.

Ảnh hưởng của giảm cân đối với chiều cao ở người trưởng thành

Ở người trưởng thành, chiều cao thực tế được quyết định bởi chiều dài cố định của hệ xương. Khi bước qua tuổi dậy thì, thường là khoảng từ mười tám đến hai mươi hai tuổi tùy theo cơ địa mỗi người, các đĩa sụn tăng trưởng ở đầu xương dài đã cốt hóa hoàn toàn thành xương cứng. Khi các đĩa sụn đã đóng lại, không có bất kỳ chế độ ăn kiêng hay phương pháp giảm cân nào có thể làm xương ngắn đi hoặc dài thêm.

Tuy nhiên, việc giảm cân có thể mang lại ảo giác thị giác rõ rệt về vóc dáng. Khi lớp mỡ thừa ở vùng bụng, đùi và bắp tay được loại bỏ, tỷ lệ cơ thể trở nên cân đối và thanh thoát hơn, tạo cảm giác người thon dài và cao ráo hơn. Ngược lại, nếu giảm cân sai cách dẫn đến mất khối lượng cơ bắp nâng đỡ cột sống, hoặc thiếu hụt dưỡng chất gây loãng xương sớm và xẹp lún đốt sống nhẹ, người trưởng thành có thể bị gù lưng hoặc còng lưng, dẫn đến việc suy giảm một vài centimet chiều cao do sai lệch tư thế chứ không phải do xương bị teo ngắn lại.

Những sai lầm khi giảm cân làm kìm hãm sự phát triển xương

Nhiều người trẻ vì nôn nóng muốn có vóc dáng mảnh mai đã lựa chọn những phương pháp ép cân tiêu cực, gây nguy hại khôn lường cho sự phát triển của hệ xương khớp. Sai lầm phổ biến nhất là nhịn ăn ngắt quãng cực đoan hoặc cắt bỏ hoàn toàn nhóm tinh bột và chất béo. Chất béo lành mạnh đóng vai trò thiết yếu trong việc hòa tan và hấp thu các vitamin tan trong dầu như vitamin D và vitamin K, hai vi chất cốt lõi giúp vận chuyển canxi vào xương. Khi thiếu hụt chất béo, quá trình khoáng hóa xương sẽ bị đình trệ.

Bên cạnh đó, việc lạm dụng các loại trà giảm cân, thuốc nhuận tràng hoặc thuốc ức chế cảm giác thèm ăn trôi nổi trên thị trường gây mất nước tế bào và đào thải ồ ạt các chất điện giải, khoáng chất quan trọng ra khỏi đường tiêu hóa. Tình trạng suy dinh dưỡng vi chất kéo dài không chỉ khiến cơ thể suy nhược, rụng tóc, rối loạn kinh nguyệt ở nữ giới mà còn tạo ra sự tổn thương vĩnh viễn đối với mật độ xương và tiềm năng chiều cao của cơ thể.

Nguyên tắc giảm cân an toàn mà không ảnh hưởng đến chiều cao

Nếu bạn đang trong độ tuổi phát triển nhưng có tình trạng thừa cân hoặc béo phì, mục tiêu hàng đầu không phải là giảm cân cấp tốc mà là kiểm soát tốc độ tăng cân để chiều cao bắt kịp cân nặng. Chế độ ăn uống cần duy trì mức thâm hụt calo rất nhỏ, chỉ khoảng hai trăm đến ba trăm calo mỗi ngày, thông qua việc hạn chế tối đa đồ ngọt, nước ngọt có ga, thức ăn nhanh và đồ chiên rán nhiều dầu mỡ.

Thực đơn hàng ngày vẫn phải đảm bảo đầy đủ các nhóm dưỡng chất cần thiết cho xương. Nguồn đạm chất lượng cao từ thịt nạc, cá hồi, trứng, đậu phụ kết hợp cùng các thực phẩm giàu canxi như sữa ít béo, sữa chua, phô mai và rau có màu xanh đậm là nền tảng vững chắc cho khung xương. Ngoài ra, việc duy trì giấc ngủ sâu trước hai mươi ba giờ đêm đóng vai trò quyết định, bởi vì đây là thời điểm tuyến yên tiết ra lượng hormone tăng trưởng cao nhất trong ngày. Kết hợp với việc vận động thường xuyên thông qua các môn thể thao kích thích kéo giãn xương như bơi lội, bóng rổ, cầu lông và nhảy dây sẽ giúp đốt cháy mỡ thừa hiệu quả đồng thời tối ưu hóa chiều cao.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quát và không thay thế cho lời khuyên y khoa trực tiếp. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng hà khắc, không sử dụng thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc và không tự chẩn đoán tình trạng thừa cân ở thanh thiếu niên. Mọi kế hoạch thay đổi chế độ dinh dưỡng ở độ tuổi phát triển cần được thảo luận kỹ lưỡng với bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng hoặc bác sĩ nhi khoa.

Tóm tắt

Tóm lại, giảm cân đúng cách và lành mạnh không làm bạn thấp đi mà còn giúp vóc dáng cân đối hơn. Tuy nhiên, việc ép cân tiêu cực trong giai đoạn dậy thì có thể cản trở nghiêm trọng quá trình phát triển xương dài. Hãy lắng nghe cơ thể, duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bắt đầu kế hoạch giảm cân.