Giải phẫu dương vật và một số bệnh thường gặp ở nam giới
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Dương vật là cơ quan đảm nhiệm cả hai chức năng quan trọng gồm tiểu tiện và sinh sản ở nam giới, với cấu trúc giải phẫu đặc biệt kết hợp giữa mô cơ, mạch máu và hệ thống thần kinh phức tạp. Việc hiểu rõ cấu tạo giải phẫu tự nhiên giúp nam giới nhận biết trạng thái sinh lý bình thường của cơ thể, từ đó dễ dàng phát hiện các biến đổi bất thường tại vùng kín.
Nhiều bệnh lý thường gặp ở dương vật như viêm quy đầu, hẹp bao quy đầu, rối loạn cương dương hay cong dương vật có thể khởi phát âm thầm hoặc sau chấn thương, sinh hoạt tình dục. Nắm bắt các kiến thức y khoa nền tảng về cấu trúc và bệnh lý liên quan sẽ hỗ trợ nam giới chủ động chăm sóc vệ sinh, bảo vệ sức khỏe sinh sản và đi khám đúng chuyên khoa khi cần thiết.
Giải phẫu dương vật là gì?
Dương vật là cơ quan sinh dục ngoài của nam giới, đồng thời đóng vai trò là đoạn cuối của đường dẫn nước tiểu ra ngoài cơ thể. Cấu trúc của dương vật bao gồm ba khối mô xốp cương cứng chạy dọc chiều dài, gồm hai thể hang nằm ở mặt trên và một thể xốp bao quanh niệu đạo ở mặt dưới, kết thúc tại phần đầu mở rộng là quy đầu. Cơ quan này được bảo vệ bởi lớp da mỏng, có độ đàn hồi cao và nếp gấp da bao quy đầu di động ở phía trước. Nhờ hệ thống mạch máu phong phú và mạng lưới thần kinh cảm giác dày đặc, dương vật có khả năng thay đổi kích thước, hình dạng và độ cứng linh hoạt để thực hiện chức năng sinh lý bài tiết nước tiểu, quan hệ tình dục và phóng tinh dịch duy trì nòi giống.
Cấu tạo giải phẫu và các cấu trúc chính của dương vật
Dương vật là cơ quan sinh dục ngoài và là một phần của hệ tiết niệu ở nam giới, gồm ba phần chính: gốc dương vật gắn vào thành bụng và xương mu, thân dương vật hình trụ tròn, và quy đầu có hình chóp nón ở phần đỉnh. Về mặt mô học và cấu trúc bên trong, thân dương vật chứa ba khối mô cương xốp hình ống chạy dọc theo chiều dài. Hai ống nằm ở phía trên mặt lưng gọi là thể hang, chứa mạng lưới xoang mạch máu dày đặc chịu trách nhiệm chính cho khả năng cương cứng. Một ống nhỏ hơn nằm ở phía dưới mặt bụng là thể xốp, bên trong có niệu đạo đi qua để dẫn nước tiểu và tinh dịch ra ngoài lỗ sáo. Bao quanh các thể cương là một lớp màng xơ chun giãn dày gọi là bao trắng, đóng vai trò giữ áp lực máu và định hình kích thước khi cương. Phần quy đầu ở đỉnh được bao phủ bởi nếp gấp da di động gọi là bao quy đầu, nối liền với thân dương vật qua dây hãm quy đầu, có chức năng che chở và bảo vệ các đầu tận cùng thần kinh cảm giác.
Cơ chế sinh lý cương dương và lưu thông mạch máu
Chức năng cương dương là một quá trình huyết động học phức tạp được điều hòa bởi hệ thần kinh tự chủ, nội tiết tố và các chất giãn mạch tại chỗ. Khi nhận kích thích tình dục từ thị giác, suy nghĩ hoặc xúc giác, hệ thần kinh trung ương phát tín hiệu làm giãn các tiểu động mạch dẫn máu vào thể hang, đồng thời giải phóng oxit nitric giúp các xoang hang giãn rộng để đón lượng máu lớn đổ về. Áp lực máu dâng cao trong thể hang sẽ ép chặt các tĩnh mạch nằm ngay dưới bao trắng, ngăn không cho máu thoát ngược trở lại hệ tuần hoàn chung, nhờ đó dương vật đạt được độ cứng tối đa và duy trì trong suốt thời gian cương. Sau khi xuất tinh hoặc khi kích thích kết thúc, các động mạch co thắt trở lại, lượng máu thoát dần qua tĩnh mạch và dương vật trở về trạng thái mềm yếu ban đầu. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa mạch máu thông suốt, hệ thần kinh nguyên vẹn và nồng độ testosterone trong máu ổn định.
Các bệnh lý viêm nhiễm và bất thường bao quy đầu thường gặp
Viêm bao quy đầu và viêm quy đầu là các bệnh lý nhiễm trùng bề mặt thường gặp nhất ở nam giới, nguyên nhân chủ yếu do nấm Candida albicans, vi khuẩn kỵ khí hoặc vệ sinh vùng kín chưa đúng cách khiến bựa sinh dục tích tụ. Triệu chứng thường bao gồm đỏ rát, ngứa ngáy, sưng nề quy đầu, đôi khi xuất hiện vết trợt nông hoặc tiết dịch có mùi khó chịu. Ngoài ra, bất thường cấu trúc bao quy đầu như hẹp bao quy đầu khiến lớp da không thể tuột xuống để lộ quy đầu, hoặc nghẹt bao quy đầu khi da quy đầu bị thắt nghẹt tại rãnh quy đầu gây cản trở hồi lưu máu, tạo nên tình trạng phù nề cấp tính cần can thiệp sớm. Bên cạnh đó, các bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu, chlamydia gây viêm niệu đạo với triệu chứng tiểu buốt rát, chảy dịch mủ từ lỗ sáo, hay virus Herpes simplex gây mụn nước đau rát, giang mai gây vết loét cứng không đau cũng là những bệnh lý thường biểu hiện trực tiếp tại cơ quan này.
Bệnh lý rối loạn cương và bất thường cấu trúc thể hang
Bên cạnh các bệnh viêm nhiễm, dương vật còn có thể gặp phải các rối loạn chức năng và bất thường về hình thái mô xơ. Rối loạn cương dương là tình trạng không thể đạt được hoặc duy trì độ cương cứng cần thiết cho sinh hoạt tình dục trọn vẹn, thường liên quan đến bệnh xơ vữa động mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc căng thẳng tâm lý mạn tính. Bệnh xơ cứng vật hang hay bệnh Peyronie xảy ra khi các mảng xơ sẹo lắng đọng bất thường bên trong bao trắng thể hang, khiến dương vật bị cong gập, đau nhức khi cương và có thể sờ thấy cục cứng dưới da. Ngoài ra, nam giới có thể gặp phải hội chứng cương đau dương vật kéo dài, là tình trạng thể hang tiếp tục cương cứng trên bốn giờ không do kích thích, gây đau đớn dữ dội và ứ trệ máu cục bộ, nếu không cấp cứu y tế kịp thời có thể dẫn tới xơ hóa mô cương vĩnh viễn. Chấn thương rách bao trắng thể hang hay còn gọi là gãy dương vật khi đang cương cứng do quan hệ sai tư thế cũng là một cấp cứu ngoại khoa nam học cần phẫu thuật khâu phục hồi sớm.
Tổng hợp một số bệnh lý thường gặp ở dương vật
| Bệnh lý hoặc bất thường | Vị trí cấu trúc ảnh hưởng | Biểu hiện đặc trưng thường gặp |
|---|---|---|
| Viêm quy đầu và bao quy đầu | Quy đầu, nếp gấp bao quy đầu | Đỏ rát, ngứa, sưng nề, xuất hiện vết trợt hoặc bựa tiết dịch bất thường |
| Hẹp hoặc nghẹt bao quy đầu | Vòng da bao quy đầu | Da bao quy đầu không tuột xuống được hoặc bị thắt nghẹt gây sưng đau tím tái |
| Rối loạn cương dương | Hệ mạch máu và mô xốp thể hang | Khó cương, cương không đủ cứng hoặc không duy trì được suốt cuộc giao hợp |
| Bệnh xơ cứng vật hang (Peyronie) | Bao trắng bọc quanh thể hang | Xuất hiện mảng xơ sẹo dưới da, dương vật bị cong gập kèm đau khi cương cứng |
| Viêm niệu đạo do nhiễm trùng | Ống niệu đạo trong thể xốp | Tiểu buốt rát, ngứa ngáy dọc đường tiểu, chảy dịch mủ ở lỗ sáo niệu đạo |
Lưu ý an toàn
Các thông tin về giải phẫu và bệnh lý trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa Nam học hay Tiết niệu. Nam giới tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi, thuốc tiêm kích dục, thuốc giãn mạch hay dụng cụ kéo giãn cơ học không rõ nguồn gốc. Khi gặp các chấn thương va đập mạnh, đau đớn dữ dội, chảy máu niệu đạo hoặc cương đau liên tục không hạ, người bệnh cần tới ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí cấp cứu an toàn.
Tóm tắt
Hiểu rõ cấu trúc giải phẫu và các bệnh lý thường gặp ở dương vật giúp nam giới chủ động chăm sóc vùng kín đúng cách và phát hiện sớm bất thường. Khi nhận thấy các dấu hiệu lạ như đau rát, vết loét, chảy mủ hoặc rối loạn cương kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa Nam học hoặc Tiết niệu để được chẩn đoán và hướng dẫn can thiệp kịp thời, an toàn.
Nguồn tham khảo
- Textbook of Erectile Dysfunction: Inflatable penile prostheses in erectile dysfunction (including penile shaft re-modeling in Peyronie’s disease)
- Journal of Urology: MP45-01 UTILIZATION OF INTRACAVERNOSAL INJECTION AND PENILE ULTRASOUND IN THE EVALUATION OF ERECTILE DYSFUNCTION AND PEYRONIE′S DISEASE
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Cách vệ sinh vùng quy đầu và dương vật đúng cách hàng ngày là gì?
Vệ sinh hàng ngày bằng nước sạch ấm, nhẹ nhàng kéo da bao quy đầu về phía gốc để làm sạch cặn sinh dục bên trong rãnh quy đầu, sau đó thấm khô hoàn toàn. Tránh dùng xà phòng tẩy rửa mạnh, không thụt rửa sâu vào lỗ niệu đạo để ngăn ngừa kích ứng da và viêm nhiễm.
Hẹp bao quy đầu có bắt buộc phải phẫu thuật cắt bao quy đầu không?
Hẹp bao quy đầu khiến da quy đầu không thể tuột xuống tự nhiên để vệ sinh, tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm tích tụ gây viêm tái phát. Khi tình trạng viêm nặng hoặc hẹp nghẹt gây khó tiểu, đau rát khi quan hệ, bác sĩ chuyên khoa Nam học có thể chỉ định can thiệp thủ thuật.
Dương vật bị cong nhẹ khi cương cứng có cần điều trị y tế không?
Hiện tượng cong nhẹ tự nhiên khi cương mà không gây đau buốt hay cản trở quan hệ tình dục thường là bình thường. Tuy nhiên, nếu dương vật cong gập rõ rệt kèm theo đau nhức hoặc sờ thấy mảng xơ cứng, người bệnh nên đi khám vì có thể do bệnh Peyronie hoặc di chứng chấn thương.
Rối loạn cương dương cảnh báo những vấn đề sức khỏe tiềm ẩn nào?
Rối loạn cương dương có thể xuất phát từ căng thẳng tâm lý, mệt mỏi nhất thời, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm các bệnh lý tim mạch, đái tháo đường hoặc suy giảm nội tiết tố nam testosterone. Thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân gốc rễ và kiểm soát kịp thời.
Khi nào các triệu chứng bất thường ở dương vật cần được bác sĩ thăm khám ngay?
Nam giới cần đi khám chuyên khoa ngay khi thấy sưng đau dữ dội, tiểu buốt ra máu hoặc mủ, xuất hiện vết loét không lành, chảy máu sau chấn thương, hoặc cương cứng kéo dài trên bốn giờ không hạ. Đây là các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý cấp tính cần xử trí sớm.
