Ghép phổi: Đối tượng hiến tặng, quy trình thực hiện và những lưu ý

Ghép phổi là gì?

Ghép phổi là biện pháp can thiệp ngoại khoa chuyên sâu nhằm loại bỏ phần phổi tổn thương không còn khả năng hồi phục và thay thế bằng mô phổi lành lặn. Kỹ thuật này áp dụng cho các trường hợp bệnh phổi giai đoạn cuối như bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, xơ phổi kẽ, tăng áp động mạch phổi phát xít hoặc xơ nang phổi. Phổi ghép có thể lấy từ người hiến tặng đã chết não hoặc một phần thùy phổi từ người hiến còn sống có độ tương thích sinh học cao. Trước khi tiến hành, bệnh nhân phải trải qua quá trình sàng lọc toàn diện về tim mạch, miễn dịch và tâm lý để bảo đảm đủ điều kiện chịu đựng cuộc phẫu thuật lớn. Sau ghép, người bệnh cần dùng thuốc chống thải ghép suốt đời và theo dõi sát sao để phòng ngừa nhiễm trùng cũng như biến chứng thải ghép.

Chỉ định y khoa và điều kiện tiến hành ghép phổi

Ghép phổi được cân nhắc khi người bệnh mắc tổn thương phổi mạn tính nặng, suy hô hấp không hồi phục và dự đoán tiên lượng sống ngắn nếu chỉ điều trị nội khoa. Các bệnh lý phổ biến bao gồm bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính giai đoạn nặng, xơ phổi tiến triển, giãn phế quản diện rộng và xơ nang.

Để được đưa vào danh sách chờ ghép, bệnh nhân cần đáp ứng các tiêu chuẩn sức khỏe nghiêm ngặt. Người nhận không được mắc ung thư đang tiến triển, nhiễm trùng toàn thân chưa kiểm soát hoặc bệnh lý tim mạch, gan, thận nghiêm trọng đi kèm. Bên cạnh đó, tâm lý ổn định và sự tuân thủ nghiêm túc chế độ điều trị chống thải ghép sau mổ là yếu tố bắt buộc để bảo đảm kết quả phẫu thuật.

Đối tượng hiến tặng và tiêu chuẩn lựa chọn phổi ghép

Nguồn phổi hiến tặng chủ yếu đến từ người hiến chết não do chấn thương hoặc tai biến mạch máu nào nhưng chức năng phổi vẫn còn tốt. Người hiến chết não cần thỏa mãn các tiêu chí như chức năng trao đổi khí đạt chuẩn, không mắc bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, không có tiền sử ung thư phổi hoặc chấn thương ngực nghiêm trọng.

Trong một số trường hợp đặc biệt, phẫu thuật có thể sử dụng thùy phổi từ hai người hiến còn sống khỏe mạnh có nhóm máu và kích thước phổi tương thích với người nhận. Quá trình đánh giá nguồn hiến bao gồm xét nghiệm nhóm máu, yếu tố hòa hợp miễn dịch HLA, chụp X-quang, cắt vi tính lồng ngực và đánh giá vi sinh đường hô hấp nhằm giảm thiểu rủi ro thải ghép và nhiễm trùng sau khi ghép.

Các phương pháp phẫu thuật ghép phổi phổ biến

Tùy thuộc vào tổn thương thực thể và bệnh lý nền của người nhận, bác sĩ phẫu thuật lồng ngực sẽ quyết định phương pháp ghép phù hợp. Ghép đơn phổi được thực hiện khi chỉ một bên phổi bị tổn thương nặng và bên còn lại vẫn duy trì chức năng tối thiểu mà không gây nguy cơ lây nhiễm sang phổi mới.

Ghép hai phổi thường được chỉ định trong các trường hợp nhiễm trùng hô hấp mạn tính như xơ nang hoặc giãn phế quản, nơi việc giữ lại một bên phổi bệnh có thể làm vi khuẩn lan sang phổi ghép. Ghép đồng thời tim và phổi là kỹ thuật đặc biệt áp dụng cho bệnh nhân bị tổn thương nặng cả hệ hô hấp và tuần hoàn, chẳng hạn như bệnh tim bẩm sinh kèm tăng áp động mạch phổi cố định.

Quy trình theo dõi và chăm sóc sau khi ghép phổi

Sau khi hoàn tất phẫu thuật, bệnh nhân được chăm sóc tích cực tại phòng hồi sức cấp cứu với sự hỗ trợ của máy thở và hệ thống theo dõi chức năng sống liên tục. Việc kiểm soát đau, tập phục hồi chức năng hô hấp và vận động sớm giúp ngăn ngừa biến chứng xẹp phổi cũng như huyết khối tĩnh mạch.

Người nhận phổi phải sử dụng thuốc miễn dịch chống thải ghép liên tục theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Việc tái khám định kỳ, kiểm tra chức năng hô hấp, nội soi phế quản sinh thiết mô phổi và xét nghiệm nồng độ thuốc trong máu đóng vai trò quyết định trong việc phát hiện sớm dấu hiệu thải ghép cấp hoặc mãn tính, từ đó có hướng xử trí kịp thời.

Lưu ý an toàn

Ghép phổi là can thiệp phẫu thuật lớn có rủi ro cao về thải ghép và nhiễm trùng do hệ miễn dịch bị ức chế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý thay đổi liều lượng hoặc ngừng thuốc chống thải ghép khi chưa có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa. Mọi triệu chứng bất thường như sốt, ho gia tăng, khó thở, đau ngực hoặc giảm chỉ số dung tích hô hấp đo tại nhà đều cần được thông báo ngay cho cơ sở y tế. Ngoài ra, người bệnh cần tránh tiếp xúc với nguồn lây nhiễm vi khuẩn, nấm, vi-rút và tuân thủ chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt an toàn theo hướng dẫn chuyên môn.

Tóm tắt

Ghép phổi mang lại cơ hội sống và cải thiện chất lượng sinh hoạt cho bệnh nhân suy hô hấp giai đoạn cuối. Thành công của ca phẫu thuật phụ thuộc vào việc đánh giá chính xác nguồn hiến, kỹ thuật mổ và sự theo dõi y khoa chặt chẽ sau ghép. Người bệnh cần thảo luận trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa lồng ngực để nhận hướng dẫn chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cụ thể.