Bệnh ghẻ ruồi: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa tái phát

Ghẻ ruồi là gì?

Ghẻ ruồi là tên gọi quen thuộc trong dân gian để chỉ tình trạng nhiễm ký sinh trùng cái ghẻ trên bề mặt da. Đây là một vấn đề da liễu mang tính truyền nhiễm phổ biến ở mọi lứa tuổi, không phân biệt giới tính hay điều kiện kinh tế xã hội. Ký sinh trùng ghẻ đào hầm trong lớp sừng của da, đẻ trứng và tiết ra các chất gây phản ứng dị ứng tại chỗ, biểu hiện bằng các mụn nước nhỏ, rãnh ghẻ và ngứa ngáy dữ dội, đặc biệt là vào ban đêm. Nếu không được can thiệp đúng cách và chăm sóc vệ sinh toàn diện, bệnh rất dễ tái phát nhiều lần và gây ra các biến chứng thứ phát như chàm hóa, viêm da mủ hoặc nhiễm trùng vi khuẩn.

Bản chất của ghẻ ruồi và các dấu hiệu nhận biết thường gặp

Ghẻ ruồi thực chất là một cách gọi dân gian của bệnh ghẻ do ký sinh trùng Sarcoptes scabiei gây ra trên người. Con cái ghẻ có kích thước siêu nhỏ, xâm nhập vào lớp thượng bì của da để đào luống ghẻ và đẻ trứng. Trong quá trình di chuyển và sinh sản, chất bài tiết cũng như trứng của ký sinh trùng kích hoạt phản ứng miễn dịch dị ứng, gây ra những cơn ngứa ngáy dữ dội.

Đặc điểm điển hình của bệnh là cảm giác ngứa ngáy tăng vọt về đêm, khi thân nhiệt người bệnh ấm lên và cái ghẻ hoạt động mạnh. Trên da thường xuất hiện các mụn nước nhỏ li ti nằm rải rác, các đường rãnh ngoằn ngoèo màu xám trắng hoặc đỏ nhạt. Các vị trí ưa thích của cái ghẻ thường là kẽ ngón tay, ngấn cổ tay, nếp gấp khuỷu tay, vùng nách, quanh rốn, vùng thắt lưng và khu vực sinh dục.

Cần phân biệt ghẻ ruồi với các bệnh lý da liễu khác như viêm da cơ địa, viêm da tiếp xúc dị ứng hoặc sẩn ngứa do côn trùng đốt. Do cái ghẻ ẩn sâu dưới lớp sừng, người bệnh không thể nhìn thấy bằng mắt thường mà cần đến sự hỗ trợ của bác sĩ chuyên khoa da liễu với kính soi chuyên dụng để chẩn đoán chính xác.

Con đường lây truyền và các yếu tố thuận lợi khiến ghẻ ruồi lan rộng

Ghẻ ruồi có khả năng lây lan rất mạnh qua tiếp xúc trực tiếp da với da kéo dài, chẳng hạn như khi ngủ chung giường, quan hệ tình dục hoặc bế ẵm chăm sóc người bệnh. Tiếp xúc thoáng qua như bắt tay thông thường ít khi làm lây bệnh, nhưng sự tiếp xúc thân mật thường xuyên trong gia đình hoặc các tập thể đông đúc lại là con đường lây truyền phổ biến nhất.

Bên cạnh tiếp xúc trực tiếp, cái ghẻ còn có thể tồn tại ngoài môi trường cơ thể người từ hai mươi bốn đến ba mươi sáu giờ trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm bình thường. Do đó, việc dùng chung các vật dụng cá nhân như quần áo, khăn tắm, chăn ga gối đệm hoặc nằm chung nệm với người nhiễm ghẻ cũng là nguồn lây gián tiếp quan trọng.

Những môi trường sống chật hẹp, điều kiện vệ sinh kém, khu nội trú, viện dưỡng lão, nhà trẻ hoặc doanh trại là những nơi có nguy cơ bùng phát dịch ghẻ rất cao. Khi một thành viên trong gia đình mắc bệnh, nếu không có biện pháp phòng ngừa và cách ly đồ dùng kịp thời, các thành viên khác rất dễ bị lây nhiễm chéo liên tục.

Nguyên tắc can thiệp y tế và chăm sóc phục hồi da bị ghẻ

Nguyên tắc then chốt trong xử trí ghẻ ruồi là tiêu diệt tận gốc ký sinh trùng cái ghẻ cùng trứng của chúng trên da, đồng thời làm sạch môi trường sống xung quanh. Bác sĩ chuyên khoa da liễu thường chỉ định các loại thuốc bôi đặc hiệu diệt ghẻ như kem permethrin, dung dịch benzyl benzoate hoặc mỡ lưu huỳnh tùy thuộc vào độ tuổi và tình trạng sức khỏe cụ thể của từng người bệnh.

Khi sử dụng thuốc bôi, người bệnh cần tắm sạch bằng nước ấm, lau khô người rồi bôi một lớp mỏng thuốc lên toàn bộ bề mặt da từ cổ xuống đến ngón chân, chú ý kỹ các kẽ ngón, nếp gấp da và kẽ móng. Thuốc cần được lưu lại trên da trong khoảng thời gian quy định, thường từ tám đến mười bốn giờ trước khi tắm rửa sạch. Một đợt bôi nhắc lại sau bảy đến mười ngày thường được khuyến cáo để tiêu diệt các ấu trùng mới nở từ trứng còn sót lại.

Bên cạnh việc dùng thuốc diệt ký sinh trùng, bác sĩ có thể phối hợp thêm thuốc kháng histamin đường uống để giúp giảm ngứa, cải thiện giấc ngủ cho bệnh nhân. Nếu các nốt ghẻ bị cào gãi dẫn đến nhiễm trùng thứ phát với biểu hiện sưng mủ, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá để kê đơn kháng sinh phù hợp, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà.

Biện pháp vệ sinh môi trường sống và phòng ngừa tái nhiễm ghẻ ruồi

Để ngăn chặn bệnh ghẻ ruồi tái phát hoặc lây lan sang các thành viên khác, việc xử lý vệ sinh đồ dùng cá nhân phải được tiến hành song song ngay trong ngày đầu tiên bôi thuốc. Toàn bộ quần áo, khăn mặt, khăn tắm, ga trải giường và vỏ gối đã dùng trong vòng ba ngày trước đó cần được giặt bằng nước nóng trên năm mươi độ C và sấy khô ở nhiệt độ cao, sau đó là ủi kỹ hai mặt vải.

Đối với những vật dụng không thể giặt bằng nước nóng như thú nhồi bông, gối lông vũ, áo khoác dày hoặc giày dép, người bệnh có thể cho vào túi nilon kín, buộc chặt miệng và để riêng trong vòng ít nhất năm đến bảy ngày. Thiếu vật chủ cung cấp dinh dưỡng, cái ghẻ sẽ tự chết và không còn khả năng lây bệnh. Nệm và ghế bọc vải trong nhà nên được hút bụi kỹ lưỡng và vệ sinh bề mặt sạch sẽ.

Một nguyên tắc mang tính sống còn trong kiểm soát dịch tễ là điều trị đồng thời cho tất cả những người sống cùng nhà hoặc có tiếp xúc gần gũi với người bệnh, ngay cả khi họ chưa xuất hiện triệu chứng ngứa. Thời gian ủ bệnh của ghẻ có thể kéo dài từ hai đến sáu tuần, do đó việc điều trị dự phòng cùng lúc sẽ ngăn ngừa tình trạng lây nhiễm luẩn quẩn trong gia đình.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc bôi chứa corticoid hoặc thuốc diệt côn trùng công nghiệp để tự chữa ghẻ tại nhà, vì điều này có thể gây bỏng da, nhiễm độc hoặc khiến tổn thương lan rộng nghiêm trọng hơn. Tránh cào gãi mạnh làm trầy xước da vì dễ dẫn đến nhiễm khuẩn thứ phát. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa da liễu để được chỉ định loại thuốc bôi an toàn và phù hợp với từng đối tượng.

Tóm tắt

Ghẻ ruồi tuy không gây nguy hiểm tính mạng nhưng ảnh hưởng rất lớn đến giấc ngủ và chất lượng sống nếu kéo dài. Việc phát hiện sớm, tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa da liễu và làm sạch môi trường sống đồng bộ là chìa khóa giúp loại bỏ mầm bệnh triệt để, hạn chế nguy cơ tái nhiễm trong gia đình.