Gãy xương khớp háng ở người già nguy hiểm như thế nào và cách xử trí

Gãy xương khớp háng ở người già là gì?

Khớp háng là khớp cầu lớn nối giữa chỏm xương đùi và ổ cối xương chậu, đóng vai trò gánh chịu trọng lượng toàn bộ nửa trên cơ thể và chi phối các cử động đi lại, đứng ngồi. Ở người cao tuổi, tình trạng mật độ khoáng chất trong xương sụt giảm do loãng xương khiến cấu trúc cổ xương đùi trở nên giòn, xốp và rất dễ gãy ngay cả khi chỉ trượt chân nhẹ trong nhà tắm hoặc bước hụt cầu thang.

Khi gãy xương khớp háng xảy ra, cấu trúc nâng đỡ bị phá vỡ hoàn toàn, người bệnh lập tức mất khả năng đi lại và đối mặt với cơn đau dữ dội. Do đặc điểm mạch máu nuôi dưỡng vùng chỏm xương đùi ở người già rất nghèo nàn, khả năng tự liền xương thường rất thấp. Nếu không can thiệp điều trị ngoại khoa hoặc có kế hoạch chăm sóc chuẩn mực, chấn thương này sẽ dẫn đến tình trạng tàn phế vĩnh viễn và hàng loạt hệ lụy suy kiệt nặng nề.

Những biến chứng nguy hiểm do bất động kéo dài sau gãy xương

Hậu quả nguy hiểm nhất sau gãy xương khớp háng ở người cao tuổi chính là tình trạng bất động tại giường. Khi không thể vận động, quá trình lưu thông tuần hoàn bị đình trệ nghiêm trọng, làm tăng nguy cơ hình thành các cục máu đông trong tĩnh mạch sâu chi dưới. Các khối huyết khối này có thể di chuyển ngược dòng về phổi, gây thuyên tắc phổi cấp tính với tỷ lệ tử vong rất cao.

Bên cạnh nguy cơ huyết khối, việc nằm lâu và phản xạ ho khạc suy giảm còn dẫn đến ứ đọng đờm dãi trong phế quản, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển gây viêm phổi ứ đọng. Ngoài ra, áp lực tỳ đè liên tục lên các vùng da xương nhô như cùng cụt, gót chân sẽ hình thành những vết loét tỳ đè hoại tử khó lành, rất dễ dẫn đến nhiễm trùng huyết lan rộng. Đồng thời, rối loạn chức năng bài tiết do nằm lâu cũng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn.

Phương pháp can thiệp y khoa và phục hồi vận động

Mục tiêu cốt lõi trong xử trí gãy xương khớp háng ở người cao tuổi là giúp người bệnh có thể ngồi dậy và vận động sớm nhất có thể nhằm ngăn ngừa biến chứng bất động. Tùy thuộc vào vị trí gãy xương, mức độ di lệch cũng như tình trạng bệnh lý nền tim mạch, hô hấp hay đái tháo đường, bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình sẽ chỉ định phương pháp can thiệp phù hợp như kết hợp xương bằng đinh nẹp hoặc phẫu thuật thay khớp háng bán phần, toàn phần.

Sau can thiệp ngoại khoa, người bệnh cần được phối hợp tập vật lý trị liệu và phục hồi chức năng ngay từ những ngày đầu. Các bài tập vận động thụ động, tập thở sâu, gồng cơ đùi kết hợp với việc hỗ trợ người bệnh tập đứng và tập đi bằng khung tập đi sẽ giúp duy trì khối lượng cơ, cải thiện tuần hoàn và đẩy nhanh tốc độ phục hồi thể chất.

Chế độ chăm sóc và dinh dưỡng hỗ trợ người bệnh tại nhà

Chăm sóc người cao tuổi bị gãy xương đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ từ phía gia đình. Người chăm sóc cần thường xuyên giúp người bệnh thay đổi tư thế nằm mỗi hai giờ một lần, xoa bóp nhẹ nhàng các vùng tỳ đè và giữ cho ga trải giường, quần áo luôn khô ráo, sạch sẽ để phòng tránh loét ép. Vệ sinh thân thể và hỗ trợ đại tiểu tiện đúng cách cũng giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn tiết niệu.

Về mặt dinh dưỡng, khẩu phần ăn hàng ngày cần cung cấp đủ năng lượng và cân đối các nhóm chất. Nên tăng cường bổ sung thực phẩm giàu protein như thịt nạc, cá, trứng, sữa để thúc đẩy quá trình tái tạo mô và chống teo cơ. Đồng thời, cần bổ sung canxi, vitamin D qua thực phẩm kết hợp nhiều rau xanh, trái cây tươi giàu chất xơ nhằm kích thích tiêu hóa, phòng ngừa tình trạng táo bón do nằm nhiều.

Biện pháp phòng ngừa té ngã và kiểm soát loãng xương

Để giảm thiểu tối đa nguy cơ tái phát hoặc ngăn ngừa gãy xương khớp háng từ sớm, việc phòng tránh té ngã trong sinh hoạt hàng ngày đóng vai trò quyết định. Môi trường sống của người cao tuổi cần được sắp xếp an toàn, đảm bảo đủ ánh sáng ở hành lang, lối đi và cầu thang. Sàn nhà tắm cần được lát gạch chống trơn, lắp đặt thêm thanh vịn chắc chắn gần bồn cầu và khu vực tắm, đồng thời dọn dẹp các vật cản như dây điện, thảm lót sàn dễ trượt.

Song song với việc cải tạo không gian sống, người cao tuổi cần được kiểm tra mật độ xương định kỳ để phát hiện và kiểm soát loãng xương sớm theo phác đồ của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp. Việc duy trì thói quen tập luyện nhẹ nhàng như đi bộ, dưỡng sinh phù hợp với thể trạng sẽ giúp cải thiện sự dẻo dai của cơ bắp và nâng cao khả năng giữ thăng bằng.

Lưu ý an toàn

Khi nghi ngờ người cao tuổi bị gãy xương khớp háng sau té ngã, tuyệt đối không được tự ý xoa bóp dầu nóng, nắn chỉnh xương hoặc cố gắng kéo đỡ người bệnh đứng dậy đi lại. Mọi thao tác di chuyển sai cách đều có thể làm tổn thương thêm mạch máu, thần kinh xung quanh và khiến tình trạng di lệch xương trầm trọng hơn. Cần giữ người bệnh nằm yên ở tư thế thoải mái nhất và liên hệ ngay cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được cố định và vận chuyển an toàn.

Tóm tắt

Gãy xương khớp háng ở người già là biến cố sức khỏe rất nguy hiểm, đe dọa nghiêm trọng tới tính mạng nếu không được phát hiện và can thiệp y tế đúng lúc. Việc phẫu thuật kịp thời, chăm sóc chu đáo, tích cực tập phục hồi chức năng kết hợp loại trừ các yếu tố nguy cơ té ngã sẽ giúp người bệnh vượt qua chấn thương và lấy lại khả năng tự chủ vận động.