Gãy xương bánh chè có phải mổ không và khi nào cần phẫu thuật?

Gãy xương bánh chè có phải mổ không là gì?

Xương bánh chè là bộ phận cấu thành mặt trước của khớp gối, có nhiệm vụ bảo vệ khớp và tăng cường lực đòn bẩy cho cơ tứ đầu đùi khi thực hiện các hoạt động đi, chạy, nhảy hoặc leo cầu thang. Khi xảy ra va chạm mạnh, lực tác động trực tiếp hoặc lực co kéo đột ngột của khối cơ đùi có thể làm nứt hoặc gãy xương bánh chè.

Tổn thương này thường gây ra cơn đau nhói dữ dội tại khớp gối, sưng nề nhanh chóng do tụ máu trong bao khớp và khiến người bệnh mất khả năng gập duỗi chân bình thường. Để đưa ra hướng xử trí chính xác, bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình cần dựa vào thăm khám lâm sàng cẩn thận kết hợp với hình ảnh chụp X-quang hoặc chụp cắt lớp vi tính khớp gối nhằm đánh giá cụ thể mức độ tổn thương của xương và hệ thống dây chằng bao quanh.

Nguyên tắc xác định gãy xương bánh chè có phải mổ không

Xương bánh chè là một xương vừng lớn nằm ở phía trước khớp gối, đóng vai trò như một điểm tựa trợ lực cho gân cơ tứ đầu đùi trong động tác duỗi thẳng cẳng chân. Khi xảy ra va đập trực tiếp như ngã đập đầu gối xuống nền cứng hoặc tai nạn giao thông, xương bánh chè có thể bị nứt rạn hoặc gãy thành nhiều mảnh.

Không phải mọi ca chấn thương xương bánh chè đều bắt buộc phải mổ. Quyết định can thiệp phẫu thuật hay điều trị bảo tồn không phẫu thuật phụ thuộc vào hai yếu tố then chốt: mức độ di lệch giữa các bề mặt gãy và tình trạng của cơ chế duỗi khớp gối. Nếu các mảnh xương còn nằm sát nhau và người bệnh vẫn chủ động nâng thẳng được chân, việc phẫu thuật thường không cần thiết. Ngược lại, nếu khớp gối mất khả năng nâng duỗi hoặc mặt khớp bị gồ ghề đáng kể, phẫu thuật sẽ được đặt ra nhằm phục hồi cấu trúc giải phẫu.

Các trường hợp gãy xương bánh chè được điều trị bảo tồn

Điều trị bảo tồn không phẫu thuật được áp dụng cho những trường hợp gãy kín, gãy rạn hoặc gãy ngang nhưng các mảnh xương di lệch rất ít, thường dưới hai milimét, đồng thời mặt khớp không bị bậc thang quá mức. Điểm quan trọng nhất là mạc giữ bánh chè hai bên và gân cơ tứ đầu đùi vẫn còn nguyên vẹn, cho phép người bệnh tự nâng thẳng chân lên khỏi mặt giường khi được thăm khám.

Phương pháp điều trị bảo tồn phổ biến là bất động khớp gối ở tư thế duỗi thẳng bằng nẹp khóa gối hoặc bó bột từ đùi đến cổ chân trong khoảng bốn đến sáu tuần. Trong thời gian bất động, người bệnh được hướng dẫn gồng cơ tĩnh tại giường để hạn chế teo cơ tứ đầu đùi. Bác sĩ sẽ hẹn chụp X-quang định kỳ sau một đến hai tuần nhằm kiểm tra xem các mảnh xương có bị di lệch thứ phát hay không. Khi xương đã bắt đầu hình thành can vững chắc, nẹp hoặc bột sẽ được tháo dần để chuyển sang giai đoạn tập co duỗi khớp gối có kiểm soát.

Những trường hợp gãy xương bánh chè cần can thiệp phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định bắt buộc trong những tình huống gãy xương làm mất tính toàn vẹn của khớp gối. Trường hợp điển hình nhất là gãy có khoảng cách di lệch giữa các mảnh xương lớn, mặt sụn khớp bị chênh lệch gồ ghề, hoặc gãy xương bánh chè hở có rách da thông trực tiếp vào ổ khớp. Khi dải gân bánh chè hoặc mạc giữ bị rách toạc khiến người bệnh hoàn toàn không thể duỗi thẳng cẳng chân, mổ kết hợp xương là cách duy nhất để khôi phục chức năng vận động.

Mục tiêu của phẫu thuật là nắn chỉnh lại các mảnh vỡ về đúng vị trí giải phẫu ban đầu, làm phẳng mặt sụn khớp và cố định xương đủ vững chắc. Tùy thuộc vào hình thái đường gãy, bác sĩ phẫu thuật chấn thương chỉnh hình có thể sử dụng phương pháp néo ép số tám bằng đinh Kirschner và chỉ thép, bắt vít xốp hoặc dùng chỉ siêu bền. Trong một số trường hợp vỡ vụn cực dưới hoặc cực trên không thể kết hợp xương, bác sĩ có thể cần cắt bỏ mảnh vỡ vụn và khâu đính lại gân bánh chè vào phần xương lành còn lại.

Phục hồi chức năng và chăm sóc khớp gối sau chấn thương

Sau khi xương đã được cố định bằng nẹp bột hoặc qua phẫu thuật, phục hồi chức năng đóng vai trò quyết định trong việc khôi phục hoàn toàn tầm vận động của chi dưới. Nếu bất động quá lâu mà không tập luyện đúng cách, người bệnh rất dễ gặp phải tình trạng cứng khớp gối khó gấp duỗi, teo cơ tứ đầu đùi và giảm khả năng chịu lực khi đi lại.

Quá trình hồi phục thường được chia thành các giai đoạn cụ thể dưới sự hướng dẫn của kỹ thuật viên vật lý trị liệu. Ở những tuần đầu tiên, người bệnh tập co cơ đẳng trường cơ đùi và cơ cẳng chân, tập di động nhẹ xương bánh chè để tránh dính bao khớp. Khi tổn thương lành tốt hơn, các bài tập gập gối thụ động và chủ động tăng dần góc độ sẽ được triển khai kết hợp với tập chịu một phần sức nặng cơ thể bằng nạng hỗ trợ. Người bệnh không nên tự ý gập gối đột ngột hay mang vác nặng quá sớm vì có thể làm lỏng đinh nẹp hoặc nứt lại ổ can xương.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại cương và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Người bị chấn thương đầu gối tuyệt đối không tự ý nắn bóp, đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc hoặc cố gắng đi lại khi chưa được chụp chiếu, vì việc này có thể biến một tổn thương gãy kín ít di lệch thành gãy di lệch phức tạp hoặc nhiễm trùng khớp gối.

Tóm tắt

Gãy xương bánh chè có cần mổ hay không phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ di lệch và tính toàn vẹn của cơ chế duỗi gối. Người bệnh cần đi khám chuyên khoa chấn thương chỉnh hình ngay sau chấn thương để được chụp chiếu và tư vấn phương án thích hợp. Dù điều trị bảo tồn hay phẫu thuật, việc tuân thủ phục hồi chức năng và tái khám định kỳ là yếu tố quyết định giúp khớp gối lấy lại biên độ vận động bình thường.