Gãy thân xương đùi: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Gãy thân xương đùi là gì?

Xương đùi đảm nhận vai trò nâng đỡ toàn bộ trọng lượng cơ thể và giúp con người thực hiện các di chuyển cơ bản như đi, đứng, chạy, nhảy. Thân xương đùi là phần ống xương nằm giữa vùng dưới khớp hông và ngay trên khớp gối. Do đặc tính chịu lực lớn và có lớp cơ đùi bao bọc xung quanh, chấn thương tại thân xương đùi thường xảy ra khi có một lực xé hoặc nén rất mạnh tác động trực tiếp hay gián tiếp.

Gãy thân xương đùi có thể xảy ra ở nhiều dạng khác nhau, từ gãy ngang, gãy chéo, gãy xoắn cho đến gãy có nhiều mảnh vụn. Bệnh nhân bị tổn thương loại này cần được cố định tạm thời đúng kỹ thuật, vận chuyển an toàn tới bệnh viện và trải qua các bước đánh giá hình ảnh chuyên sâu trước khi tiến hành điều trị phẫu thuật hoặc bảo tồn phù hợp.

Nguyên nhân phổ biến dẫn đến gãy thân xương đùi

Nguyên nhân hàng đầu gây nên tình trạng gãy thân xương đùi là các chấn thương có năng lượng cao. Tai nạn giao thông như va chạm xe máy, ô tô chiếm tỷ lệ lớn nhất trong số các trường hợp nhập viện. Ngoài ra, ngã từ độ cao lớn trong lao động xây dựng hoặc chấn thương nghiêm trọng khi chơi các môn thể thao đối kháng cũng có thể gây gãy xương đùi.

Ở một số đối tượng đặc biệt như người cao tuổi bị loãng xương nặng, gãy thân xương đùi đôi khi xảy ra chỉ sau một tai nạn sinh hoạt nhẹ như trượt chân ngã trong nhà. Bên cạnh đó, tình trạng gãy xương lý sinh do các tổn thương xương có sẵn như u xương, nang xương hay nhiễm trùng xương cũng là nguy cơ làm giảm độ vững chắc của ống xương, khiến xương đùi dễ gãy hơn khi chịu áp lực.

Biểu hiện lâm sàng khi gãy thân xương đùi

Ngay sau khi gặp chấn thương, người bệnh gãy thân xương đùi thường xuất hiện cảm giác đau dữ dội tại vùng đùi tổn thương, đau tăng mạnh khi có bất kỳ sự cử động nhỏ nào. Chân bị tổn thương hoàn toàn mất năng lực chịu lực cũng như khả năng vận động bình thường.

Quan sát bên ngoài có thể nhận thấy các biến dạng rõ rệt của chi như đùi bị ngắn lại, bàn chân xoay ra ngoài hoặc góc đùi bị lệch so với trục tự nhiên. Vùng đùi tổn thương sưng nề nhanh chóng, xuất hiện các vết bầm tím rộng do máu chảy từ tủy xương và các mạch máu xung quanh bị tổn thương. Trong trường hợp gãy xương mở, đầu xương gãy có thể đâm xuyên qua da ra ngoài, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Quy trình chẩn đoán y khoa gãy thân xương đùi

Tại cơ sở y tế, bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng ban đầu để đánh giá tình trạng toàn thân, mức độ sốc, tình trạng mạch máu và thần kinh ngoại biên ở chi bị chấn thương. Việc kiểm tra mạch đập và cảm giác ở cẳng chân, bàn chân là rất quan trọng để phát hiện sớm tổn thương mạch máu hoặc chèn ép khoang.

Để xác định chính xác vị trí, đường gãy và mức độ di lệch của xương đùi, phương pháp chụp X-quang toàn bộ chiều dài xương đùi theo hai tư thế thẳng và nghiêng là bắt buộc. Trong các trường hợp gãy phức tạp, gãy nhiều mảnh hoặc nghi ngờ tổn thương khớp hông và khớp gối kèm theo, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính nhằm lập kế hoạch phẫu thuật chi tiết.

Các phương pháp điều trị và phục hồi chức năng

Hầu hết các trường hợp gãy thân xương đùi ở người trưởng thành đều cần đến phương pháp điều trị phẫu thuật để phục hồi lại hình thể giải phẫu và cố định xương vững chắc. Phẫu thuật đinh nội tủy là lựa chọn phổ biến nhất hiện nay, trong đó một thanh kim loại chuyên dụng được đặt vào lòng tủy xương đùi giúp kết hợp xương hiệu quả và cho phép bệnh nhân tập vận động sớm.

Đối với một số hình thái gãy đặc biệt hoặc ở trẻ em, bác sĩ có thể lựa chọn phẫu thuật kết hợp xương bằng nẹp kết hợp đinh nẹp hoặc điều trị bảo tồn bằng bó bột, kéo liên tục. Sau phẫu thuật, bệnh nhân bắt buộc phải tuân thủ liệu trình tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng để lấy lại tầm vận động của khớp hông, khớp gối và sức mạnh cơ đùi.

Phòng ngừa và chăm sóc sau chấn thương xương đùi

Để hạn chế nguy cơ gãy thân xương đùi, việc tuân thủ các quy tắc an toàn giao thông và an toàn lao động là điều cần thiết nhất. Đối với người cao tuổi, gia đình cần chú ý cải thiện môi trường sống như lắp đặt tay vịn trong nhà vệ sinh, giữ sàn nhà khô ráo và cung cấp đủ ánh sáng ở lối đi để tránh nguy cơ té ngã.

Trong quá trình phục hồi sau phẫu thuật, người bệnh cần tái khám đúng hẹn theo chỉ định của bác sĩ để theo dõi tiến trình liền xương qua hình ảnh X-quang. Dinh dưỡng hợp lý với thực phẩm giàu canxi, vitamin D và protein sẽ hỗ trợ quá trình tái tạo xương diễn ra thuận lợi. Người bệnh tuyệt đối không tự ý đắp thuốc lá, nắn chỉnh dân gian hay mang vác nặng khi xương chưa liền hoàn toàn.

Lưu ý an toàn

Gãy thân xương đùi là một chấn thương nặng có thể gây mất máu nhiều dẫn đến sốc chấn thương hoặc tắc mạch máu do mỡ. Mọi hành vi tự ý nắn chỉnh, kéo dãn hay đắp các loại thuốc lá dân gian lên vùng đùi bị tổn thương đều vô cùng nguy hiểm, có thể làm trầm trọng thêm tổn thương mạch máu, thần kinh và biến gãy xương kín thành gãy xương mở nhiễm trùng. Người phát hiện cần bình tĩnh sơ cứu cố định tạm thời và đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình gần nhất.

Tóm tắt

Gãy thân xương đùi đòi hỏi quy trình chẩn đoán, phẫu thuật và chăm sóc phục hồi chuẩn y khoa. Việc phát hiện sớm, sơ cứu đúng cách và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sẽ giúp bệnh nhân sớm phục hồi khả năng đi lại và hạn chế tối đa các di chứng vận động về sau.