Dùng nhiều đường ăn kiêng có gây ung thư không và bằng chứng khoa học hiện nay

Đường ăn kiêng có gây ung thư không là gì?

Đường ăn kiêng là tên gọi thông dụng chỉ nhóm chất tạo ngọt có vị ngọt đậm hơn đường tự nhiên nhiều lần nhưng cung cấp rất ít hoặc hoàn toàn không chứa năng lượng. Nhóm này bao gồm các hợp chất nhân tạo tổng hợp như aspartame, sucralose, acesulfame kali, saccharin hoặc các chất chiết xuất tự nhiên tinh khiết như steviol glycoside từ cỏ ngọt. Các chất này thường được sử dụng nhằm mục đích kiểm soát lượng đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường, hỗ trợ giảm năng lượng nạp vào trong chế độ ăn kiểm soát cân nặng, hoặc hạn chế nguy cơ sâu răng ở trẻ em và người lớn. Mỗi chất tạo ngọt trước khi được phép lưu hành trong thực phẩm đều phải trải qua các thử nghiệm độc học nghiêm ngặt để xác định ngưỡng tiêu thụ an toàn hàng ngày cho cơ thể.

Bằng chứng khoa học về mối liên hệ giữa chất tạo ngọt và nguy cơ ung thư

Những lo ngại ban đầu về việc đường tạo ngọt nhân tạo gây bệnh ung thư xuất phát từ các nghiên cứu trên động vật gặm nhấm vào thập niên 1970, khi liều lượng cực cao saccharin được ghi nhận gây ung thư bàng quang ở chuột. Tuy nhiên, các nhà khoa học sau đó phát hiện cơ chế chuyển hóa này chỉ xảy ra đặc hiệu ở chuột và không áp dụng trên sinh học người.

Đối với aspartame, cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế từng xếp chất này vào nhóm có thể gây ung thư cho người dựa trên các bằng chứng còn hạn chế, chủ yếu nhằm khuyến khích thêm các khảo sát chuyên sâu. Ngay sau đó, ủy ban chuyên gia hỗn hợp về phụ gia thực phẩm đã rà soát lại toàn bộ dữ liệu dịch tễ học và kết luận rằng chưa có cơ sở khoa học đủ mạnh để thay đổi ngưỡng an toàn tiêu thụ hàng ngày đã thiết lập từ trước. Đến nay, các cơ quan an toàn thực phẩm uy tín toàn cầu đều thống nhất rằng việc tiêu thụ trong ngưỡng cho phép không làm tăng nguy cơ ung thư.

Khái niệm ngưỡng dung nạp hàng ngày của đường ăn kiêng

Ngưỡng dung nạp hàng ngày có thể chấp nhận được là lượng phụ gia thực phẩm ước tính mà một cá nhân có thể tiêu thụ mỗi ngày trong suốt cuộc đời mà không gặp phải rủi ro đáng kể nào cho sức khỏe. Chỉ số này thường được thiết lập dựa trên các thử nghiệm an toàn, sau đó áp dụng hệ số an toàn nghiêm ngặt gấp hàng trăm lần để bảo vệ tối đa cho cộng đồng.

Để vượt qua ngưỡng này, một người trưởng thành có thể trạng trung bình sẽ phải tiêu thụ một lượng thực phẩm hoặc đồ uống chứa chất tạo ngọt rất lớn trong một ngày, ví dụ uống hàng chục lon nước ngọt ăn kiêng liên tục mỗi ngày. Điều này rất khó xảy ra trong điều kiện ăn uống sinh hoạt thông thường. Do đó, người tiêu dùng không cần quá lo sợ khi thỉnh thoảng sử dụng một vài gói chất tạo ngọt hoặc sản phẩm chế biến sẵn có thành phần này.

Những ảnh hưởng sức khỏe cần cân nhắc khi lạm dụng chất tạo ngọt

Dù không đủ bằng chứng gây ung thư ở liều lượng thông thường, việc lạm dụng chất tạo ngọt nhân tạo vẫn có thể dẫn đến những tác động không mong muốn. Một số nghiên cứu ghi nhận vị ngọt đậm đặc nhân tạo có thể kích thích cảm giác thèm ăn đồ ngọt, khiến người dùng vô tình nạp thêm nhiều calo từ các món ăn khác và cản trở mục tiêu duy trì cân nặng lành mạnh.

Bên cạnh đó, việc nạp quá nhiều một số loại đường tạo ngọt hoặc đường rượu như sorbitol, maltitol hay xylitol có thể làm rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột, gây đầy hơi, chướng bụng, sôi bụng hoặc tiêu chảy thẩm thấu. Đối với người mắc chứng rối loạn chuyển hóa di truyền phenylketonuria, việc dùng aspartame là hoàn toàn chống chỉ định vì cơ thể họ không thể phân giải hợp chất phenylalanine, dẫn đến tích tụ độc chất gây tổn thương hệ thần kinh.

Lưu ý an toàn

Đường ăn kiêng chỉ đóng vai trò là giải pháp hỗ trợ tạm thời trong việc giảm bớt đường tinh luyện, không phải là thực phẩm bổ dưỡng hay phương pháp trị liệu bệnh. Người tiêu dùng cần tránh suy nghĩ thực phẩm gắn mác không đường là có thể ăn uống thỏa thích không giới hạn. Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú và bệnh nhân mắc bệnh lý mạn tính cần tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn cân bằng, tránh tự ý thay thế toàn bộ nguồn thực phẩm tự nhiên bằng các sản phẩm công nghiệp chứa chất tạo ngọt.

Tóm tắt

Bằng chứng y khoa hiện tại cho thấy đường ăn kiêng không gây ung thư khi dùng trong giới hạn an toàn khuyến nghị. Thay vì lo lắng quá mức hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào chất tạo ngọt, giải pháp tối ưu cho sức khỏe vẫn là xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, ưu tiên thực phẩm tươi sống và chủ động giảm dần nhu cầu về vị ngọt tổng thể trong khẩu phần hàng ngày.