Đọc sách sai cách gây ảnh hưởng sức khỏe như thế nào và cách khắc phục

Đọc sách sai cách là gì?

Đọc sách sai cách là thuật ngữ dùng để chỉ các thói quen đọc sách không đảm bảo nguyên tắc vệ sinh thị giác và tư thế học tập, làm việc chuẩn y khoa. Vấn đề này bao gồm việc duy trì khoảng cách giữa mắt và tài liệu quá gần hoặc quá xa, đọc sách dưới cường độ ánh sáng quá yếu hoặc quá gay gắt, nằm đọc sách, vừa di chuyển vừa đọc, hoặc ngồi sai tư thế trong thời gian dài.

Những thói quen bất lợi này làm gia tăng áp lực lên hệ thống điều tiết của mắt và nhóm cơ vùng cổ, lưng, vai. Nếu kéo dài liên tục, đọc sách không đúng cách không chỉ gây ra triệu chứng mỏi mắt cấp tính, đau mỏi cơ năng mà còn làm tăng nguy cơ tiến triển các tật khúc xạ như cận thị, loạn thị, cũng như ảnh hưởng bất lợi đến cấu trúc cột sống của người đọc ở mọi lứa tuổi.

Ảnh hưởng của tư thế đọc sách không chuẩn đến hệ cơ xương khớp

Khi đọc sách với tư thế cúi đầu quá thấp, nằm sấp hoặc vẹo người sang một bên, áp lực tác động lên các đốt sống cổ và cột sống thắt lưng tăng lên gấp nhiều lần so với tư thế thẳng tự nhiên. Việc duy trì tư thế này liên tục trong nhiều giờ khiến các dây chằng và cơ vùng vai gáy bị co thắt, dẫn đến hiện tượng đau mỏi cổ vai gáy, cứng cơ và đau đầu do co thắt cơ.

Ở lứa tuổi học sinh và thanh thiếu niên, khi hệ xương khớp chưa phát triển hoàn thiện, thói quen ngồi cong lưng hoặc vẹo người khi đọc sách lâu dài có thể dẫn đến nguy cơ cong quẹo cột sống và gù lưng. Đối với người lớn tuổi, tư thế đọc sách sai còn làm gia tăng tốc độ thoái hóa đốt sống cổ và thoái hóa cột sống thắt lưng, làm hạn chế tầm vận động của vùng cổ và lưng.

Tác hại của điều kiện ánh sáng không thích hợp đối với thị giác

Môi trường ánh sáng đóng vai trò quyết định đối với sự điều tiết của mắt khi đọc sách. Đọc sách trong điều kiện ánh sáng quá tối buộc mống mắt phải mở rộng và các cơ điều tiết của mắt phải làm việc liên tục để ghi nhận hình ảnh, dẫn đến tình trạng mỏi mắt, khô mắt, rát mắt và nhức đầu. Ngược lại, ánh sáng quá mạnh hoặc có hiện tượng lóa sáng chiếu trực tiếp vào trang sách cũng gây kích thích võng mạc, làm mắt mau mệt mỏi.

Ngoài ra, việc đọc sách trên các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính bảng hay máy đọc sách trong bóng tối làm tăng lượng ánh sáng xanh tác động vào mắt. Việc này không chỉ gây ra hội chứng thị giác màn hình mà còn ức chế sự tiết melatonin của tuyến tùng, ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ sinh học và chất lượng giấc ngủ.

Tác động của khoảng cách đọc quá gần và thói quen đọc sách khi di chuyển

Khoảng cách đọc sách không phù hợp, đặc biệt là thói quen đưa sách quá gần mắt (dưới ba mươi centimét), buộc cơ thể mi trong mắt phải co quắp liên tục để điều tiết tiêu điểm. Tình trạng này kéo dài làm gia tăng nguy cơ co thắt điều tiết, gây mờ mắt tạm thời và là yếu tố thúc đẩy sự tiến triển của tật cận thị, đặc biệt ở trẻ em đang trong giai đoạn phát triển thị giác.

Bên cạnh đó, thói quen đọc sách khi đang đi xe, tàu hoặc đi bộ khiến khoảng cách từ mắt đến trang sách thay đổi liên tục do độ rung lắc. Hệ thống điều tiết của mắt và tiền đình phải hoạt động liên tục để giữ hình ảnh ổn định, dễ dẫn đến cảm giác chóng mặt, buồn nôn, đau đầu và mệt mỏi thị giác nghiêm trọng.

Hướng dẫn điều chỉnh tư thế và khoảng cách đọc sách chuẩn y khoa

Để bảo vệ hệ cơ xương khớp và thị lực, người đọc cần tuân thủ các nguyên tắc về tư thế và khoảng cách khi đọc sách. Hãy ngồi thẳng lưng trên ghế có tựa tự nhiên, hai chân đặt phẳng trên mặt sàn, vai thả lỏng và không cúi gập cổ. Khoảng cách an toàn từ mắt đến trang sách nên duy trì trong khoảng từ ba mươi đến bốn mươi centimét đối với người lớn và khoảng ba mươi centimét đối với trẻ em.

Nên sử dụng giá đỡ sách hoặc điều chỉnh góc nghiêng của tài liệu khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm độ so với mặt bàn để giảm áp lực cho vùng cổ. Tránh hoàn toàn việc nằm đọc sách trên giường, nằm sấp hoặc đọc sách khi đang di chuyển trên các phương tiện giao thông.

Biện pháp bố trí ánh sáng và chăm sóc mắt khi đọc sách

Không gian đọc sách cần được cung cấp đủ ánh sáng tự nhiên hoặc ánh sáng nhân tạo đồng đều. Khi dùng đèn đọc sách, nên chọn đèn có công suất phù hợp, ánh sáng dịu, không nhấp nháy và đặt nguồn sáng từ phía sau hoặc bên hông (bên trái nếu thuận tay phải) để tránh tạo bóng râm lên trang sách. Cần kết hợp ánh sáng tập trung tại trang sách với ánh sáng chung của phòng để mắt không phải điều tiết quá mức khi chuyển tầm nhìn.

Áp dụng quy tắc nghỉ ngơi thị giác hai mươi – hai mươi – hai mươi: Sau mỗi hai mươi phút đọc sách, hãy nhìn xa khoảng sáu mét trong ít nhất hai mươi giây để các cơ điều tiết mắt được thư giãn. Người đọc có thể chớp mắt thường xuyên hoặc sử dụng dung dịch nước muối sinh lý bôi trơn theo tư vấn chuyên môn khi có dấu hiệu khô mắt.

Lưu ý an toàn

Những thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe chung và không thay thế cho các chẩn đoán hoặc chỉ định y khoa. Khi gặp các triệu chứng thị giác kéo dài như nhìn mờ, nhức mắt nghiêm trọng, đau đầu dai dẳng hoặc đau mỏi vùng cổ vai gáy không giảm sau khi đã điều chỉnh thói quen, người đọc cần đến khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa mắt hoặc chuyên khoa cơ xương khớp. Tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid hay thuốc giảm đau khi chưa có sự thăm khám và hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Việc rèn luyện thói quen đọc sách đúng tư thế, giữ khoảng cách chuẩn và đảm bảo ánh sáng hợp lý là phương pháp hiệu quả giúp bảo vệ thị lực cũng như hệ cơ xương khớp. Thay đổi những biểu hiện sai lệch nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày sẽ mang lại lợi ích sức khỏe lâu dài, giúp quá trình tiếp thu kiến thức luôn diễn ra an toàn và thoải mái.