Điều trị ECMO là gì? Chỉ định, biến chứng và lưu ý khi thực hiện

Điều trị ECMO là gì?

Về bản chất, ECMO là một hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể bao gồm các ống thông mạch máu, bơm máu và màng trao đổi khí nhân tạo. Khi vận hành, máu nghèo oxy từ tĩnh mạch của bệnh nhân được rút ra ngoài qua hệ thống ống dẫn, đi qua màng lọc để loại bỏ khí carbon dioxide và bổ sung oxy tươi, sau đó được sưởi ấm rồi bơm trả ngược lại vào hệ tuần hoàn.

Hệ thống ECMO hiện nay được chia thành hai cấu hình chính tùy theo mục đích hỗ trợ y khoa. Cấu hình tĩnh mạch – tĩnh mạch được áp dụng khi người bệnh bị suy hô hấp nặng nhưng chức năng co bóp của tim vẫn còn bảo tồn. Cấu hình tĩnh mạch – động mạch vừa cung cấp oxy cho máu vừa hỗ trợ lực bơm tuần hoàn, thường chỉ định cho các trường hợp suy tim cấp hoặc sốc tim nặng. Đây không phải là phương pháp chữa khỏi bệnh gốc mà là biện pháp hỗ trợ tuần hoàn và hô hấp tạm thời tối tân nhất hiện nay.

Các trường hợp thường được chỉ định can thiệp ECMO

Điều trị ECMO chỉ được cân nhắc khi các phương pháp hồi sức quy chuẩn như thở máy xâm lấn, dùng thuốc vận mạch hay hồi sức dịch không còn duy trì được sự sống cho người bệnh.

Về mặt hô hấp, cấu hình hỗ trợ phổi thường áp dụng cho bệnh nhân mắc hội chứng suy hô hấp tiến triển cấp tính do viêm phổi nặng, nhiễm virus cúm hoặc biến chứng từ bệnh viêm đường hô hấp cấp. Khi phổi tổn thương đông đặc và thông khí nhân tạo áp lực cao tiềm ẩn nguy cơ chấn thương áp lực phổi, ECMO giúp duy trì oxy hóa máu mà không gây thêm gánh nặng lên nhu mô phổi.

Về mặt tuần hoàn, cấu hình hỗ trợ tim phổi được kích hoạt khi bệnh nhân rơi vào tình trạng sốc tim kháng trị do viêm cơ tim cấp, nhồi máu cơ tim diện rộng hoặc biến chứng sau phẫu thuật mổ tim hở. Ngoài ra, kỹ thuật này còn hỗ trợ cấp cứu ngừng tuần hoàn kéo dài nhằm duy trì tưới máu não và các tạng quý trong khi bác sĩ tìm cách giải quyết nguyên nhân nền.

Những biến chứng nguy hiểm có thể gặp khi điều trị ECMO

Quá trình chạy ECMO đòi hỏi máu phải tiếp xúc liên tục với bề mặt nhân tạo của dây dẫn và màng trao đổi khí, dẫn đến nguy cơ hình thành cục máu đông hoặc tiêu hủy tiểu cầu. Để phòng ngừa đông máu trong màng lọc, bác sĩ buộc phải sử dụng thuốc chống đông liên tục. Điều này tạo ra thách thức lớn khi người bệnh rất dễ đối mặt với biến chứng chảy máu, đặc biệt là xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết tại vị trí đặt ống thông hoặc nguy hiểm nhất là xuất huyết não.

Ngược lại, nếu liều thuốc chống đông chưa đạt mức tối ưu, huyết khối có thể hình thành trong hệ thống máy hoặc di chuyển gây tắc mạch máu ngoại vi, nhồi máu não hay hoại tử chi.

Bên cạnh đó, nguy cơ nhiễm trùng bệnh viện tại vị trí đặt ống thông mạch máu cỡ lớn và nhiễm khuẩn huyết cũng rất cao do hệ miễn dịch của bệnh nhân nguy kịch bị suy yếu. Các tổn thương cơ học tại thành mạch, thiếu máu chi dưới do ống thông động mạch chèn ép cũng là những tai biến nghiêm trọng cần theo dõi sát sao từng giờ.

Quy trình theo dõi và chăm sóc bệnh nhân trong giai đoạn chạy máy

Bệnh nhân can thiệp ECMO luôn được bố trí tại khu vực hồi sức tích cực với sự túc trực 24/24 của đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng chuyên trách. Việc giám sát đòi hỏi đo lường liên tục các chỉ số sinh tồn bao gồm huyết áp động mạch xâm lấn, độ bão hòa oxy máu ngoại vi và lưu lượng máu qua màng lọc.

Xét nghiệm đông máu và khí máu động mạch được thực hiện nhiều lần trong ngày để hiệu chỉnh tốc độ bơm máu, nồng độ oxy cung cấp và liều lượng thuốc chống đông kịp thời. Đội ngũ y tế cũng phải kiểm tra thường xuyên nhiệt độ, màu sắc và mạch đập của chi dưới nơi đặt ống thông nhằm phát hiện sớm dấu hiệu thiếu máu nuôi dưỡng chi.

Song song đó, việc kiểm soát vô khuẩn nghiêm ngặt tại vị trí đặt catheter, chăm sóc dinh dưỡng qua đường tiêu hóa hoặc tĩnh mạch và hỗ trợ vật lý trị liệu thụ động giúp giảm thiểu nguy cơ teo cơ và nhiễm trùng cơ hội. Khi chức năng tim phổi tự nhiên có dấu hiệu hồi phục, bệnh nhân sẽ được đánh giá qua các bước giảm dần thông số hỗ trợ trước khi tiến hành cai ECMO an toàn.

Lưu ý an toàn

ECMO là kỹ thuật xâm lấn phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro tính mạng, chỉ được thực hiện tại các bệnh viện có trung tâm hồi sức tích cực hiện đại và đội ngũ nhân viên y tế được đào tạo chuyên sâu. Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục y khoa thường thức, không thay thế cho đánh giá chuyên môn hay tiên lượng của bác sĩ điều trị. Việc quyết định chỉ định, thời gian duy trì và phương án cai máy phụ thuộc hoàn toàn vào diễn tiến lâm sàng cụ thể của từng người bệnh.

Tóm tắt

Điều trị ECMO là giải pháp cứu cánh tối thượng giúp kéo dài cơ hội sống cho những bệnh nhân suy tim hoặc suy hô hấp nguy kịch không còn đáp ứng với các biện pháp thông thường. Mặc dù tiềm ẩn nhiều biến chứng phức tạp, sự phối hợp chặt chẽ giữa trang thiết bị tiên tiến và chuyên môn hồi sức chuyên sâu giúp nâng cao đáng kể tỷ lệ hồi phục cho người bệnh.