Điều trị dị tật bàn chân khoèo ở trẻ sơ sinh và những lưu ý phụ huynh cần biết

Điều trị bàn chân khoèo ở trẻ sơ sinh

Bàn chân khoèo bẩm sinh là một dị tật phát triển của hệ vận động, đặc trưng bởi sự co rút của các gân cơ phía sau và phía trong cổ chân, khiến xương gót, xương sên và các xương bàn chân bị lệch khỏi vị trí giải phẫu chuẩn. Biến dạng này có thể xuất hiện ở một bên hoặc cả hai bên chân của trẻ sơ sinh ngay khi cất tiếng khóc chào đời.

Mục tiêu chính của quá trình điều trị là nắn chỉnh toàn diện các biến dạng, phục hồi chức năng vận động bình thường, giúp bàn chân mềm mại, không gây đau đớn và có thể chịu lực tốt khi trẻ bắt đầu tập đứng và bước đi. Nếu không được can thiệp y khoa, dị tật sẽ khiến trẻ phải đi bằng bờ ngoài bàn chân hoặc mu chân, dẫn đến tàn tật thứ phát, đau nhức mạn tính và hạn chế nghiêm trọng khả năng sinh hoạt sau này.

Thời điểm vàng can thiệp bàn chân khoèo ở trẻ sơ sinh

Can thiệp sớm đóng vai trò quyết định trong việc phục hồi hoàn toàn chức năng vận động của bàn chân khoèo. Ngay sau khi trẻ chào đời từ bảy đến mười ngày tuổi, hệ thống xương sụn, bao khớp và dây chằng ở cổ chân còn chứa nhiều collagen mềm dẻo. Đây là khoảng thời gian thuận lợi nhất để bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình nhi tiến hành nắn chỉnh nhẹ nhàng từng bước.

Nếu việc điều trị bị trì hoãn quá lâu, các cấu trúc gân và mô liên kết xung quanh cổ chân sẽ dần co rút xơ cứng, làm cho việc nắn chỉnh trở nên khó khăn hơn nhiều. Can thiệp muộn thường đòi hỏi thời gian điều trị kéo dài, đáp ứng kém với các biện pháp bảo tồn và làm gia tăng nguy cơ phải tiến hành phẫu thuật giải phóng phần mềm phức tạp sau này. Do đó, cha mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám chuyên khoa ngay trong những tuần đầu đời.

Quy trình áp dụng phương pháp Ponseti chỉnh hình

Phương pháp Ponseti hiện là tiêu chuẩn vàng trên toàn thế giới trong điều trị bảo tồn bàn chân khoèo bẩm sinh, mang lại tỷ lệ thành công rất cao mà không cần phẫu thuật lớn. Phác đồ này bao gồm quy trình nắn chỉnh bàn chân nhẹ nhàng kết hợp bó bột từng đợt liên tiếp, thường thay bột mỗi tuần một lần trong khoảng bốn đến sáu tuần.

Mỗi lần thay bột, bác sĩ sẽ dần dần điều chỉnh góc xoay và độ vẹo của bàn chân về vị trí giải phẫu tự nhiên hơn. Trước khi kết thúc giai đoạn bó bột, đa số trẻ sẽ được thực hiện một thủ thuật nhỏ là cắt gân gót Achilles qua da dưới gây tê tại chỗ nhằm giải phóng hoàn toàn độ gập của khớp cổ chân. Sau thủ thuật cắt gân, trẻ được bó bột cố định thêm khoảng ba tuần để gân gót liền hoàn toàn ở tư thế đúng.

Vai trò của nẹp chỉnh hình và phòng ngừa tái phát

Sau khi giai đoạn bó bột hoàn tất và bàn chân đã được đưa về tư thế bình thường, việc mang nẹp giày giạng chân là bước bắt buộc để duy trì kết quả và ngăn ngừa biến dạng tái phát. Nẹp chỉnh hình thường gồm hai chiếc giày gắn cố định trên một thanh kim loại với góc xoay ngoài chuẩn xác theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.

Trong ba tháng đầu tiên sau khi tháo bột cuối cùng, trẻ cần mang nẹp gần như toàn thời gian, khoảng hai mươi ba giờ mỗi ngày, chỉ tháo ra khi tắm rửa và vệ sinh. Sau giai đoạn này, thời gian mang nẹp sẽ giảm xuống còn mười hai đến mười bốn giờ mỗi ngày, chủ yếu vào ban đêm và lúc ngủ trưa. Phụ huynh cần kiên trì duy trì cho trẻ mang nẹp liên tục đến khi trẻ được bốn hoặc năm tuổi để đảm bảo xương và gân phát triển vững chắc.

Chăm sóc và theo dõi trẻ trong quá trình nắn bó bột

Trong suốt quá trình bó bột, cha mẹ cần chú ý quan sát ngón chân của trẻ hàng ngày để phát hiện kịp thời các dấu hiệu bất thường. Cần theo dõi màu sắc các đầu ngón chân, đảm bảo ngón chân hồng hào, ấm áp, không bị tím tái, lạnh buốt hoặc sưng phù, vốn là dấu hiệu cảnh báo bột bị chèn ép tuần hoàn máu.

Bên cạnh đó, phụ huynh phải giữ cho bột luôn khô ráo, tránh để nước tiểu hoặc phân thấm vào bên trong mép bột gây viêm loét da. Khi bế ẵm hay thay tã cho trẻ, cần nâng đỡ nhẹ nhàng phần chân bó bột, tránh đè ép hoặc làm nứt vỡ bột. Nếu nhận thấy bột bị lỏng lẻo, tụt xuống dưới, có mùi hôi lạ hoặc trẻ quấy khóc liên tục không rõ nguyên nhân, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện kiểm tra ngay mà không tự ý tháo bột.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng tay xoa bóp, bẻ nắn bàn chân của trẻ sơ sinh theo các phương pháp dân gian truyền miệng vì có thể làm gãy xương non hoặc tổn thương nghiêm trọng khớp sụn. Mọi thao tác nắn chỉnh và bó bột phải do bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình nhi thực hiện đúng kỹ thuật. Không bao giờ tự ý tháo nẹp chỉnh hình hay rút ngắn thời gian mang nẹp khi chưa có chỉ định y khoa.

Tóm tắt

Bàn chân khoèo bẩm sinh ở trẻ sơ sinh hoàn toàn có thể khắc phục hiệu quả nếu được phát hiện và áp dụng phương pháp Ponseti đúng thời điểm. Sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ của gia đình cùng bác sĩ chỉnh hình nhi khoa là yếu tố then chốt giúp đôi chân trẻ phát triển bình thường, tự tin vận động trong tương lai.