Điện cơ đồ là gì và khi nào cần thực hiện xét nghiệm này

Điện cơ đồ là gì?

Điện cơ đồ, thường được gọi tắt là EMG từ thuật ngữ tiếng Anh Electromyography, là phương pháp y khoa sử dụng các thiết bị điện tử chuyên dụng để phát hiện, khuếch đại và ghi lại hoạt động điện sinh học phát sinh từ các sợi cơ và dây thần kinh ngoại biên. Khi một cơ vận động hoạt động bình thường, các tế bào thần kinh vận động sẽ truyền tín hiệu điện từ tủy sống đến tận cùng sợi cơ, kích thích cơ co giãn nhịp nhàng. Khi có bất thường xảy ra ở dây thần kinh ngoại biên, rễ thần kinh hoặc trực tiếp tại các sợi cơ, tín hiệu điện sinh lý này sẽ bị biến đổi về biên độ, thời gian hoặc xuất hiện các hoạt động điện tự phát bất thường. Thông qua việc phân tích đồ thị sóng điện cơ, bác sĩ chuyên khoa có thể xác định chính xác tổn thương xuất phát từ bản thân cơ bắp hay do đường dẫn truyền thần kinh bị tổn thương hoặc chèn ép.

Vai trò của điện cơ đồ trong chẩn đoán y khoa

Điện cơ đồ đóng vai trò then chốt trong việc xác định nguyên nhân gây ra các rối loạn vận động và cảm giác ở người bệnh. Thông thường, một quy trình khảo sát điện sinh lý thần kinh cơ toàn diện bao gồm hai phần chính: đo dẫn truyền thần kinh và đo điện cơ bằng kim. Đo dẫn truyền thần kinh sử dụng các điện cực dán trên da để kích thích và đo tốc độ dẫn truyền xung điện qua dây thần kinh, giúp phát hiện tình trạng mất myelin hoặc tổn thương sợi trục.

Trong khi đó, đo điện cơ bằng kim sử dụng một điện cực kim rất nhỏ châm vào bắp cơ để ghi nhận trực tiếp hoạt động điện khi cơ nghỉ ngơi và khi cơ co ở các mức độ khác nhau. Sự kết hợp của hai kỹ thuật này giúp bác sĩ phân biệt rõ ràng giữa bệnh lý thần kinh ngoại biên và bệnh lý của chính sợi cơ. Đây là cơ sở khoa học vững chắc giúp định vị tổn thương tại rễ thần kinh, đám rối thần kinh, thân dây thần kinh hay khớp thần kinh cơ.

Những trường hợp người bệnh cần tiến hành đo điện cơ đồ

Bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc cơ xương khớp thường chỉ định đo điện cơ đồ khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng bất thường kéo dài mà các phương pháp chẩn đoán hình ảnh thông thường chưa giải thích thỏa đáng. Các dấu hiệu phổ biến bao gồm cảm giác tê buốt, châm chích như kiến bò ở bàn tay, ngón tay hoặc bàn chân, tình trạng yếu cơ tiến triển, teo cơ không rõ căn nguyên hoặc hiện tượng co giật bó cơ dưới da.

Về mặt bệnh lý, kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trong chẩn đoán hội chứng ống cổ tay, chèn ép dây thần kinh trụ, tổn thương rễ thần kinh cổ hoặc thắt lưng do thoát vị đĩa đệm, bệnh viêm đa dây thần kinh ngoại biên thường gặp ở bệnh nhân đái tháo đường, bệnh nhược cơ và viêm đa cơ. Ngoài ra, đo điện cơ còn được tiến hành để theo dõi tiến trình hồi phục của dây thần kinh sau chấn thương hoặc sau phẫu thuật nối thần kinh vi phẫu.

Quy trình thực hiện đo điện cơ đồ diễn ra như thế nào

Quy trình đo điện cơ đồ thường kéo dài từ ba mươi phút đến một giờ tùy thuộc vào số lượng dây thần kinh và nhóm cơ cần khảo sát. Đầu tiên, kỹ thuật viên hoặc bác sĩ sẽ thực hiện phần đo dẫn truyền thần kinh bằng cách dán các điện cực bề mặt lên da và phát ra những xung điện rất nhỏ để kích thích dây thần kinh. Người bệnh có thể cảm thấy giật nhẹ hoặc cảm giác kiến bò thoáng qua ở vùng da được kích thích.

Tiếp theo là bước đo điện cơ kim. Bác sĩ sẽ sát trùng vùng da và nhẹ nhàng đưa một điện cực kim mỏng vào bắp cơ cần kiểm tra. Thiết bị sẽ ghi nhận tín hiệu âm thanh và biểu đồ sóng khi cơ thả lỏng hoàn toàn và khi người bệnh co cơ nhẹ theo hướng dẫn. Bác sĩ sẽ lắng nghe âm thanh phóng điện và quan sát dạng sóng trên màn hình hiển thị. Người bệnh có thể cảm thấy châm chích nhẹ như bị côn trùng cắn khi kim được đưa vào, nhưng cảm giác này thường giảm nhanh chóng.

Hướng dẫn người bệnh chuẩn bị trước khi đo điện cơ

Để kết quả khảo sát điện cơ đạt độ chính xác cao và quy trình diễn ra thuận lợi, người bệnh cần lưu ý một số chuẩn bị cơ bản trước khi đến phòng khám. Về mặt vệ sinh cá nhân, người bệnh nên tắm rửa sạch sẽ và không thoa các loại kem dưỡng ẩm, dầu mát xa hay thuốc bôi ngoài da lên tay chân vào ngày đo, vì các chất này có thể cản trở sự tiếp xúc của điện cực dán trên da.

Trang phục nên mặc quần áo rộng rãi, thoải mái, dễ kéo cao lên cánh tay hoặc đùi để bác sĩ dễ dàng tiếp cận các vị trí cần đặt điện cực. Điều đặc biệt quan trọng là người bệnh cần thông báo trước cho bác sĩ nếu đang sử dụng các thuốc chống đông máu, có bệnh lý rối loạn đông máu hoặc đang mang máy tạo nhịp tim hay thiết bị khử rung tim cấy ghép. Những thông tin này giúp bác sĩ điều chỉnh kỹ thuật đo an toàn nhất cho người bệnh.

Lưu ý an toàn

Điện cơ đồ là kỹ thuật thăm dò chức năng tương đối an toàn, xâm lấn tối thiểu và hiếm khi gây biến chứng nghiêm trọng. Sau khi thực hiện đo điện cơ kim, người bệnh có thể cảm thấy ê ẩm nhẹ hoặc có vết bầm tím nhỏ tại vị trí chọc kim, nhưng những dấu hiệu này thường tự biến mất sau một đến hai ngày. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý tìm kiếm địa chỉ đo điện cơ khi chưa có sự thăm khám của bác sĩ. Kết quả điện cơ đồ luôn phải được bác sĩ chuyên khoa đối chiếu cùng bệnh sử, khám lâm sàng và các xét nghiệm hình ảnh học khác để đưa ra kết luận chẩn đoán chính xác.

Tóm tắt

Điện cơ đồ là công cụ đắc lực hỗ trợ bác sĩ chuyên khoa đánh giá chính xác hoạt động của hệ thống dây thần kinh và cơ bắp. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường như tê bì, yếu liệt hay đau nhức cơ kéo dài, người bệnh nên đến các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám và chỉ định thực hiện điện cơ đồ khi cần thiết.