Dịch bạch hầu có quay trở lại và những điều cần biết để chủ động phòng bệnh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Những đợt ghi nhận ca mắc bạch hầu rải rác tại một số địa phương thời gian qua đã làm dấy lên sự lo lắng trong cộng đồng về việc liệu dịch bạch hầu có đang quay trở lại. Trên thực tế, vi khuẩn bạch hầu vẫn luôn tồn tại trong tự nhiên và có thể bùng phát thành các chùm ca bệnh nếu miễn dịch cộng đồng suy giảm.
Nguy cơ này không đồng nghĩa với một đợt bùng phát trên diện rộng nếu tỷ lệ bao phủ vaccine được giữ vững và các biện pháp giám sát y tế được thực hiện nghiêm ngặt. Việc tìm hiểu rõ căn nguyên, đường lây truyền và cách phòng vệ sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình một cách khoa học.
Dịch bạch hầu là gì?
Bạch hầu là một bệnh nhiễm trùng cấp tính nguy hiểm do vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây ra, có khả năng tiết ra ngoại độc tố gây tổn thương nghiêm trọng đường hô hấp và các cơ quan nội tạng. Bệnh từng là nỗi ám ảnh lớn đối với sức khỏe cộng đồng trước khi có vaccine phòng ngừa. Nhờ các chương trình tiêm chủng mở rộng quy mô lớn, tỷ lệ mắc bệnh đã được kéo giảm sâu trong nhiều thập kỷ qua. Tuy nhiên, sự xuất hiện trở lại của các ca bệnh đơn lẻ trong thời gian gần đây cho thấy nguy cơ bùng phát dịch vẫn luôn hiện hữu nếu miễn dịch suy giảm. Bệnh bạch hầu có thể xuất hiện ở bất kỳ lứa tuổi nào nếu người đó chưa từng được tiêm phòng hoặc lượng kháng thể bảo vệ đã suy giảm theo thời gian. Việc nắm vững kiến thức phòng bệnh là chìa khóa then chốt để ngăn chặn nguy cơ dịch lan rộng.
Thực trạng nguy cơ bùng phát bạch hầu hiện nay
Bạch hầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây ra, từng gây ra nhiều đợt bùng phát nghiêm trọng trước khi có vaccine phòng ngừa. Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng được triển khai sâu rộng trong nhiều thập kỷ qua, số ca mắc bạch hầu đã giảm mạnh và được kiểm soát tốt ở quy mô toàn quốc. Tuy nhiên, mầm bệnh chưa bao giờ biến mất hoàn toàn khỏi tự nhiên mà vẫn tồn tại âm thầm trong môi trường hoặc ở những người mang trùng không biểu hiện triệu chứng. Hiện tượng xuất hiện một số ổ dịch nhỏ hoặc ca bệnh rải rác thời gian gần đây là lời cảnh báo rằng nguy cơ bùng phát dịch vẫn luôn tiềm ẩn nếu hàng rào bảo vệ miễn dịch suy giảm.
Vì sao dịch bạch hầu có nguy cơ quay trở lại
Nguyên nhân cốt lõi khiến các ca bệnh bạch hầu xuất hiện trở lại tại một số địa phương là do sự sụt giảm tỷ lệ bao phủ tiêm chủng, tạo nên những khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng. Tình trạng gián đoạn tiêm chủng định kỳ, việc bỏ lỡ mũi tiêm mở rộng ở trẻ nhỏ, hoặc thiếu thông tin dẫn đến tâm lý do dự tiêm phòng đều khiến số người chưa có kháng thể tăng lên. Bên cạnh đó, kháng thể tạo ra từ vaccine phòng bệnh bạch hầu không tồn tại vĩnh viễn suốt đời mà có xu hướng suy giảm dần sau khoảng mười năm. Khi người trưởng thành không tiêm nhắc lại, mức độ bảo vệ chung của cộng đồng sẽ suy yếu, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát tán.
Con đường lây lan và các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương
Bạch hầu lây lan rất nhanh qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn li ti khi người nhiễm bệnh hoặc người mang vi khuẩn ho, hắt hơi, trò chuyện ở khoảng cách gần. Vi khuẩn cũng có thể bám dính trên các bề mặt vật dụng sinh hoạt, đồ chơi, chăn màn và lây sang người khác khi chạm tay vào rồi đưa lên mắt, mũi, miệng. Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh và gặp biến chứng nặng gồm trẻ nhỏ chưa đến độ tuổi tiêm chủng hoặc chưa tiêm đủ mũi, người sống tại các vùng sâu vùng xa có điều kiện tiếp cận y tế hạn chế, người suy giảm miễn dịch và những người tiếp xúc trực tiếp nhưng chưa được bảo vệ bằng vaccine.
Nhận biết dấu hiệu ban đầu và mức độ nguy hiểm của bệnh bạch hầu
Dấu hiệu cảnh báo sớm của bạch hầu thường bắt đầu với các triệu chứng tương tự cảm sốt thông thường như đau họng, sốt nhẹ, mệt mỏi, chán ăn, khàn tiếng. Dấu hiệu đặc trưng nhất của bạch hầu đường hô hấp là sự hình thành lớp màng giả màu trắng ngà hoặc xám bám chặt trên amidan, thành họng hoặc lưỡi gà. Màng giả này rất dai, khó bóc tách và dễ chảy máu nếu cố cạy bỏ. Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng sưng hạch cổ rõ rệt tạo hình ảnh cổ bạnh. Ngoại độc tố của vi khuẩn bạch hầu khi ngấm vào máu có thể gây viêm cơ tim, viêm dây thần kinh, tắc nghẽn đường thở cấp tính và suy đa tạng nguy hiểm.
Giải pháp chủ động phòng ngừa và ngăn chặn dịch lây lan
Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng bệnh bạch hầu hiệu quả, bền vững và an toàn nhất hiện nay. Trẻ em cần được tiêm đủ các mũi vaccine phối hợp trong chương trình tiêm chủng mở rộng và các mũi nhắc lại theo khuyến nghị của ngành y tế. Người lớn, thanh thiếu niên và những người chuẩn bị đi đến khu vực có ca bệnh lưu hành cũng cần chủ động tiêm nhắc lại vaccine chứa thành phần giải độc tố bạch hầu định kỳ. Bên cạnh tiêm phòng, cộng đồng cần duy trì lối sống vệ sinh bằng cách rửa tay thường xuyên với xà phòng, che miệng khi ho, giữ nhà cửa thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng viêm đường hô hấp nghi ngờ.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học và nâng cao nhận thức phòng bệnh, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu hoặc hướng dẫn điều trị trực tiếp từ bác sĩ. Khi bản thân hoặc người thân xuất hiện các triệu chứng như đau rát họng kéo dài, sốt, nuốt vướng kèm màng trắng xám ở cổ họng hay sưng hạch vùng cổ, tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm để điều trị tại nhà mà cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí đúng phác đồ.
Tóm tắt
Sự xuất hiện của các ca bệnh bạch hầu rải rác là lời nhắc nhở quan trọng về việc duy trì miễn dịch cộng đồng thông qua tiêm chủng đầy đủ. Bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát nếu người dân chủ động cập nhật lịch tiêm phòng và cảnh giác trước các dấu hiệu nghi ngờ. Khi có biểu hiện bất thường ở đường hô hấp trên, việc thăm khám y tế kịp thời sẽ giúp bảo vệ an toàn cho bản thân và gia đình.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh bạch hầu lây truyền qua những con đường nào?
Bệnh bạch hầu lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi người lành tiếp xúc với giọt bắn chứa vi khuẩn từ người bệnh hoặc người lành mang trùng lúc ho, hắt hơi. Ngoài ra, vi khuẩn còn có thể lây gián tiếp qua các vật dụng cá nhân dính chất tiết.
Người lớn đã từng tiêm vaccine thời nhỏ có nguy cơ mắc bạch hầu không?
Miễn dịch bảo vệ sau các mũi tiêm thời thơ ấu có xu hướng suy giảm dần theo thời gian. Người lớn nếu không được tiêm nhắc lại định kỳ mỗi mười năm hoặc sinh sống tại khu vực có độ bao phủ vaccine thấp vẫn hoàn toàn có nguy cơ mắc bệnh.
Làm thế nào để phân biệt viêm họng thông thường với bệnh bạch hầu?
Biểu hiện điển hình của bạch hầu hầu họng là màng giả màu trắng xám, dai, bám chặt vào niêm mạc amidan hoặc vòm họng và dễ chảy máu khi bóc tách. Viêm họng thông thường ít khi tạo thành màng giả dày dính lan rộng như vậy.
Cần xử trí thế nào nếu tiếp xúc gần với ca nghi nhiễm bạch hầu?
Khi nghi ngờ tiếp xúc gần với người mắc bạch hầu, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế địa phương để được hướng dẫn cách ly, theo dõi sức khỏe và có thể được chỉ định dùng kháng sinh dự phòng hoặc tiêm vaccine phù hợp.
Phụ nữ trước khi mang thai có cần tiêm nhắc vaccine bạch hầu không?
Phụ nữ chuẩn bị mang thai nên rà soát lại tiền sử tiêm chủng và trao đổi với bác sĩ để tiêm nhắc các mũi vaccine phối hợp phòng bạch hầu, uốn ván, ho gà, giúp tạo kháng thể bảo vệ bản thân và truyền miễn dịch thụ động cho trẻ sơ sinh.
