Dị ứng mắt: Cách nhận diện và chăm sóc làm dịu mắt

Dị ứng mắt là gì?

Dị ứng mắt, hay còn gọi là viêm kết mạc dị ứng, xảy ra khi lớp màng trong suốt bao phủ tròng trắng và mặt trong mi mắt bị kích thích bởi các tác nhân dị ứng bên ngoài. Khi dị nguyên tiếp xúc với bề mặt nhãn cầu, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt các tế bào mast giải phóng histamin cùng nhiều chất trung gian hóa học khác, dẫn đến hiện tượng sung huyết, phù kết mạc và tăng tiết dịch.

Tình trạng này không có tính chất lây nhiễm từ người sang người như bệnh đau mắt đỏ do virus hay vi khuẩn, do đó người bệnh không cần lo lắng về việc lây truyền cho người thân trong gia đình. Tuy nhiên, dị ứng mắt lại rất dễ tái phát mỗi khi gặp lại dị nguyên quen thuộc, đòi hỏi người bệnh phải hiểu rõ đặc tính cơ thể để có phương án bảo vệ mắt phù hợp.

Những biểu hiện điển hình giúp nhận biết dị ứng mắt

Dị ứng mắt thường biểu hiện rầm rộ với triệu chứng ngứa ngáy dữ dội ở cả hai mắt. Cảm giác ngứa thường thôi thúc người bệnh muốn chà xát mi mắt liên tục. Kèm theo đó, kết mạc mắt trở nên đỏ ửng do các mao mạch giãn nở, mi mắt có thể sưng mọng, phù nề khiến người bệnh cảm thấy vướng víu, cộm xốn như có cát bên trong.

Bên cạnh biểu hiện ngứa đỏ, người bệnh thường bị chảy nước mắt giàn giụa và tăng tiết chất nhầy trong suốt hoặc hơi dính, khác với chất tiết mủ vàng đặc của viêm kết mạc do vi khuẩn. Mắt cũng trở nên nhạy cảm hơn với ánh sáng chói, gây chớp mắt liên tục và khó mở to mắt khi ra ngoài trời. Đôi khi triệu chứng ở mắt còn đi kèm với hắt hơi, ngứa mũi hoặc nghẹt mũi trong bệnh cảnh viêm mũi dị ứng.

Các nguyên nhân và tác nhân kích hoạt dị ứng mắt thường gặp

Phản ứng dị ứng tại mắt xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các tác nhân lạ trong môi trường sống. Những dị nguyên ngoài trời phổ biến nhất bao gồm phấn hoa theo mùa, bụi cỏ dại, khói bụi xe cộ và nấm mốc trôi nổi trong không khí.

Bên trong nhà, bụi mạt nhà trú ngụ ở chăn ga gối nệm, lông rụng hoặc vảy da của chó mèo cũng là nguyên nhân gây kích ứng mắt quanh năm. Ngoài ra, việc tiếp xúc với các hóa chất như nước hoa, khói thuốc lá, hóa chất tẩy rửa gia dụng hoặc các sản phẩm chăm sóc sắc đẹp như mascara, phấn mắt, dung dịch ngâm kính áp tròng cũng có thể khởi phát viêm kết mạc dị ứng tiếp xúc.

Các bước xử trí ban đầu giúp làm dịu mắt tại nhà

Biện pháp can thiệp đầu tiên và quan trọng nhất là loại bỏ ngay sự tiếp xúc với nguồn gây kích ứng. Nếu đang ở ngoài trời nhiều bụi hoặc phấn hoa, người bệnh nên di chuyển vào không gian kín, rửa sạch mặt và vùng quanh mắt bằng nước sạch để cuốn trôi dị nguyên còn bám dính trên lông mi.

Tiếp theo, hãy áp dụng phương pháp chườm mát bằng cách dùng khăn sạch bọc đá hoặc gạc y tế thấm nước mát đặt nhẹ lên mi mắt khép kín trong khoảng mười đến mười lăm phút. Nhiệt độ lạnh sẽ làm co mạch máu, giảm phù nề và cắt cơn ngứa hiệu quả. Đồng thời, việc nhỏ nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản nhiều lần trong ngày sẽ giúp pha loãng các chất trung gian hóa học gây viêm và giữ ẩm cho bề mặt giác mạc.

Hướng can thiệp y khoa và sử dụng thuốc theo chỉ định bác sĩ

Trong các trường hợp các biện pháp hỗ trợ cơ học không đủ kiểm soát cơn ngứa, bác sĩ nhãn khoa có thể xem xét chỉ định một số nhóm thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc uống tác dụng toàn thân. Nhóm thuốc nhỏ mắt kháng histamin và thuốc ổn định dưỡng bào thường được ưu tiên để chặn đứng thụ thể gây ngứa và ngăn phóng thích thêm chất gây viêm.

Với những người có cơ địa dị ứng toàn thân nặng, bác sĩ có thể kê thêm thuốc kháng histamin đường uống để hỗ trợ giảm đồng thời triệu chứng ở mắt và đường hô hấp. Trong các đợt bùng phát nghiêm trọng, thuốc nhỏ kháng viêm không steroid hoặc corticoid liều thấp có thể được cân nhắc nhưng bắt buộc phải qua sự theo dõi sát sao của bác sĩ chuyên khoa mắt để kiểm soát nhãn áp và tình trạng giác mạc.

Biện pháp chủ động phòng ngừa tái phát dị ứng mắt

Để ngăn ngừa dị ứng mắt tái diễn, người có cơ địa nhạy cảm cần chủ động kiểm soát môi trường sinh hoạt hàng ngày. Nên thường xuyên giặt giũ chăn màn, vỏ gối bằng nước ấm và phơi dưới ánh nắng để tiêu diệt mạt bụi. Sử dụng máy lọc không khí có màng lọc đạt chuẩn trong phòng ngủ cũng giúp giảm lượng dị nguyên trôi nổi đáng kể.

Khi đi ra ngoài đường, đặc biệt vào những ngày thời tiết hanh khô hoặc có mật độ bụi mịn cao, việc đeo kính râm ôm sát mắt là giải pháp hữu hiệu ngăn gió bụi thổi trực tiếp vào giác mạc. Hạn chế tiếp xúc gần với thú cưng nếu bản thân từng có tiền sử ngứa mắt sau khi vuốt ve động vật, đồng thời luôn rửa tay bằng xà phòng trước khi chạm vào vùng mặt.

Lưu ý an toàn

Không được tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid hoặc phối hợp kháng sinh để dùng kéo dài khi mắt bị ngứa đỏ chưa rõ nguyên nhân. Tuyệt đối không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như đắp lá cây, xông hơi nước nóng hay nhỏ nước chanh vào mắt vì dễ gây bỏng hóa chất và nhiễm trùng nặng. Cần đến ngay cơ sở y tế nếu mắt đau nhức dữ dội hoặc giảm thị lực.

Tóm tắt

Dị ứng mắt tuy gây nhiều phiền toái trong sinh hoạt nhưng phần lớn trường hợp có thể thuyên giảm nếu biết cách làm sạch và loại bỏ dị nguyên kịp thời. Việc duy trì thói quen rửa tay, hạn chế chà xát mắt và thăm khám chuyên khoa mắt khi xuất hiện triệu chứng bất thường sẽ giúp bảo vệ đôi mắt luôn sáng khỏe và an toàn.