Dị ứng đậu phộng: Cách nhận diện biểu hiện và xử trí kịp thời

Dị ứng đậu phộng là gì?

Dị ứng đậu phộng là phản ứng quá mẫn qua trung gian kháng thể IgE đối với các loại protein đặc hiệu có trong hạt lạc. Khác với hiện tượng không dung nạp thức ăn vốn chỉ gây rối loạn tiêu hóa nhẹ, phản ứng dị ứng có sự tham gia trực tiếp của hệ thống miễn dịch, có thể gây tổn thương đồng thời trên nhiều cơ quan như da, niêm mạc, đường hô hấp, ống tiêu hóa và hệ tuần hoàn.

Tình trạng này có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, phổ biến nhất ở trẻ nhỏ và thường kéo dài suốt đời, chỉ một tỷ lệ nhỏ trẻ tự hết dị ứng khi lớn lên. Đáng lưu ý, chỉ một lượng rất nhỏ protein đậu phộng qua đường ăn uống hoặc tiếp xúc chéo qua dụng cụ chế biến cũng đủ để kích hoạt cơn phản vệ cấp tính ở những người có cơ địa nhạy cảm cao.

Các mức độ biểu hiện thường gặp khi bị dị ứng đậu phộng

Triệu chứng dị ứng đậu phộng thường xuất hiện rất nhanh, phổ biến nhất trong vòng vài phút đến hai giờ sau khi ăn. Ở mức độ nhẹ và trung bình, người bệnh thường có biểu hiện ngoài da như nổi mày đay, mẩn đỏ ngứa ngáy, sưng phù vùng môi, mí mắt hoặc quanh miệng. Trên hệ tiêu hóa, phản ứng có thể gây đau quặn bụng, buồn nôn, nôn mửa hoặc tiêu chảy đột ngột.

Ở mức độ nghiêm trọng, dị ứng đậu phộng dẫn đến sốc phản vệ với các dấu hiệu nghẹt thở, khàn tiếng, sưng phù thanh quản, thở khò khè dữ dội do co thắt đường thở. Hệ tuần hoàn có thể bị ảnh hưởng khiến huyết áp tụt dốc, mạch đập nhanh nhưng yếu, chóng mặt dữ dội hoặc ngất xỉu. Phản vệ là tình trạng cấp cứu tối khẩn, nếu không can thiệp kịp thời có thể dẫn đến suy hô hấp và ngưng tim.

Cách xử trí ban đầu và can thiệp y tế khẩn cấp

Khi nghi ngờ người xung quanh có phản ứng dị ứng đậu phộng, việc đầu tiên cần làm là ngừng ngay lập tức việc tiêu thụ thực phẩm nghi ngờ và giữ người bệnh ở tư thế thoải mái. Nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu khó thở, khàn giọng, sưng môi họng hoặc lơ mơ, người hỗ trợ cần gọi cấp cứu y tế ngay lập tức mà không được trì hoãn theo dõi tại nhà.

Đối với người đã được bác sĩ chẩn đoán dị ứng từ trước và có mang theo bút tiêm tự động epinephrine, cần lập tức tiêm bắp vào mặt ngoài đùi theo hướng dẫn chuyên môn rồi nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế. Trong lúc chờ trợ giúp, đặt người bệnh nằm ngửa và nâng cao chân nếu họ choáng váng tụt huyết áp; trường hợp người bệnh nôn mửa hoặc khó thở, hãy đặt nằm nghiêng sang một bên để tránh nguy cơ tắc nghẽn đường thở do dị vật.

Các bước kiểm tra chuyên khoa để xác định chính xác dị ứng

Để chẩn đoán chính xác tình trạng dị ứng đậu phộng, người bệnh cần đến khám tại chuyên khoa dị ứng miễn dịch lâm sàng thay vì tự phỏng đoán dựa trên triệu chứng cá nhân. Bác sĩ sẽ khai thác chi tiết bệnh sử, tiền sử dị ứng của gia đình và ghi nhận khoảng thời gian từ lúc ăn thực phẩm đến khi khởi phát phản ứng bất thường.

Các xét nghiệm cận lâm sàng thường được chỉ định bao gồm test lẩy da với dị nguyên đậu phộng và xét nghiệm định lượng kháng thể IgE đặc hiệu trong máu. Trong một số trường hợp kết quả không rõ ràng, thử nghiệm thử thách thức ăn đường miệng có thể được cân nhắc thực hiện, nhưng bắt buộc phải tiến hành nghiêm ngặt tại bệnh viện có đầy đủ phương tiện hồi sức cấp cứu để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người bệnh.

Biện pháp chủ động phòng ngừa phơi nhiễm đậu phộng trong sinh hoạt

Nguyên tắc căn bản nhất để kiểm soát dị ứng đậu phộng là loại bỏ hoàn toàn đậu phộng và các chế phẩm liên quan khỏi chế độ ăn uống hằng ngày. Người có cơ địa dị ứng và người chăm sóc cần hình thành thói quen đọc kỹ nhãn thành phần thực phẩm đóng gói, đặc biệt lưu ý các cảnh báo về nguy cơ nhiễm chéo dây chuyền sản xuất như dòng chữ có thể chứa dấu vết đậu phộng.

Khi ăn uống tại nhà hàng hoặc các buổi tiệc, người bệnh cần thông báo rõ tình trạng dị ứng của mình cho nhân viên phục vụ và người chế biến để tránh dùng chung dầu chiên, chảo hoặc dao thớt chế biến lạc. Bên cạnh đó, việc chuẩn bị sẵn thẻ thông tin dị ứng y tế và luôn mang theo thuốc cấp cứu được bác sĩ kê toa là biện pháp bảo vệ bản thân tối ưu trong mọi tình huống sinh hoạt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và phổ biến kiến thức, không thay thế cho việc thăm khám hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Phản vệ do đậu phộng là một tình trạng cấp cứu nguy hiểm đến tính mạng, tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống nước gừng, mẹo dân gian hoặc trì hoãn việc đưa đến bệnh viện. Mọi chỉ định sử dụng thuốc chống dị ứng hay bút tiêm cấp cứu phải tuyệt đối tuân theo hướng dẫn từ chuyên gia y tế.

Tóm tắt

Dị ứng đậu phộng là bệnh lý miễn dịch tiềm ẩn nhiều rủi ro nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát an toàn nếu người bệnh có kiến thức nhận diện đúng đắn và chủ động phòng ngừa. Việc cẩn trọng trong thói quen ăn uống, chuẩn bị sẵn kế hoạch ứng phó khẩn cấp và tái khám định kỳ theo hướng dẫn y khoa sẽ giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài.