Dị ứng azithromycin khi dùng kháng sinh và cách xử trí

Dị ứng azithromycin là gì?

Azithromycin là một kháng sinh phổ rộng thuộc phân nhóm azalide của họ macrolid, hoạt động bằng cách ức chế quá trình tổng hợp protein của vi khuẩn nhạy cảm. Thuốc thường được chỉ định trong điều trị viêm phế quản, viêm phổi mắc phải tại cộng đồng, viêm xoang, viêm họng và một số bệnh lý nhiễm khuẩn đường sinh dục.

Dị ứng azithromycin là phản ứng quá mẫn bất thường của hệ thống miễn dịch đối với phân tử thuốc hoặc các chất chuyển hóa của thuốc. Cần phân biệt rõ dị ứng thuốc với các tác dụng phụ thường gặp do kích ứng đường tiêu hóa như buồn nôn, tiêu chảy hoặc cồn cào vùng thượng vị. Phản ứng dị ứng có thể khởi phát nhanh chóng ngay sau liều đầu tiên hoặc biểu hiện muộn sau vài ngày điều trị, đòi hỏi người bệnh phải hết sức cẩn trọng và theo dõi sát sao phản ứng của cơ thể trong suốt liệu trình.

Các dạng dị ứng azithromycin thường gặp trên lâm sàng

Phản ứng quá mẫn với azithromycin thường được chia thành hai nhóm chính theo thời gian khởi phát. Nhóm phản ứng tức thì xảy ra nhanh chóng, thường trong vòng vài giờ đầu sau khi đưa thuốc vào cơ thể. Các triệu chứng thường thấy bao gồm nổi ban đỏ rải rác, ngứa dữ dội, mề đay nổi cộm trên bề mặt da, hoặc sưng phù mí mắt, môi và hầu họng do hiện tượng phù mạch.

Ngược lại, các phản ứng quá mẫn muộn có thể biểu hiện sau nhiều ngày điều trị, thậm chí sau khi đã hoàn thành đợt dùng thuốc. Người bệnh có thể gặp tình trạng phát ban dạng sởi, ban dát sần lan tỏa toàn thân. Đáng lưu ý, một số ít trường hợp có thể diễn tiến thành các hội chứng da nghiêm trọng đe dọa tính mạng như hội chứng Stevens-Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc hoặc hội chứng DRESS kèm theo sốt cao, tổn thương niêm mạc miệng, mắt và suy giảm chức năng các tạng nội tạng.

Các bước xử trí ban đầu khi nghi ngờ dị ứng thuốc azithromycin

Khi nghi ngờ xuất hiện phản ứng dị ứng sau khi uống azithromycin, hành động đầu tiên và quan trọng nhất là ngừng ngay việc sử dụng thuốc. Người bệnh không nên cố gắng uống hết liều kháng sinh đã được kê khi cơ thể đang có dấu hiệu phản ứng quá mẫn. Giữ lại vỏ thuốc hoặc đơn thuốc để nhân viên y tế nắm rõ hoạt chất, hàm lượng và thời gian đã sử dụng.

Trường hợp chỉ xuất hiện ngứa nhẹ hoặc nổi mẩn khu trú, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám, xác định nguyên nhân và kê đơn thuốc điều trị triệu chứng thích hợp. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng histamin hay corticoid liều cao để tự xử lý tại nhà khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế, vì việc tự điều trị có thể làm lu mờ triệu chứng nguy hiểm đang tiến triển.

Dấu hiệu cảnh báo nguy kịch cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay

Sốc phản vệ là phản ứng dị ứng cấp tính nghiêm trọng nhất có thể xảy ra sau khi dùng kháng sinh azithromycin. Người bệnh và thân nhân cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến khoa cấp cứu gần nhất ngay lập tức khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo đỏ nào.

Các dấu hiệu nguy hiểm cần can thiệp y tế khẩn cấp bao gồm cảm giác nghẹn thở, thở rít, khàn tiếng, khó thở tăng dần, sưng phù nhanh chóng ở lưỡi, môi và thanh quản. Ngoài ra, các biểu hiện tuần hoàn như hoa mắt, chóng mặt dữ dội, vã mồ hôi lạnh, tụt huyết áp, ngất xỉu, hoặc xuất hiện tổn thương phỏng rộp diện rộng trên da và loét trợt niêm mạc miệng, mắt, cơ quan sinh dục đều là những tình trạng cấp cứu khẩn cấp không được phép chậm trễ.

Phòng ngừa dị ứng chéo và tái phát phản ứng thuốc trong tương lai

Để phòng ngừa tái phát dị ứng azithromycin trong tương lai, người bệnh cần chủ động ghi nhớ và lưu trữ hồ sơ dị ứng cá nhân. Mỗi khi đi khám chữa bệnh tại bất kỳ cơ sở y tế nào hoặc mua thuốc tại nhà thuốc, người bệnh phải luôn thông báo rõ ràng cho bác sĩ và dược sĩ về tiền sử dị ứng thuốc của mình.

Do azithromycin thuộc nhóm kháng sinh macrolid, việc dị ứng chéo với các hoạt chất khác cùng nhóm như clarithromycin hay erythromycin hoàn toàn có thể xảy ra. Do đó, việc tự ý đổi sang một loại kháng sinh khác cùng nhóm mà không có chỉ định y khoa tiềm ẩn nhiều rủi ro nguy hiểm. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ chuyên khoa dị ứng lâm sàng có thể chỉ định các xét nghiệm hoặc đánh giá chuyên sâu để lập danh mục thuốc an toàn thay thế cho người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc đột ngột khi chưa có ý kiến bác sĩ nếu không có dấu hiệu dị ứng, và không được tự ý đổi sang loại kháng sinh khác để tránh nguy cơ kháng thuốc và tương tác bất lợi.

Tóm tắt

Phản ứng dị ứng với azithromycin có thể từ phát ban nhẹ đến các hội chứng da nghiêm trọng hoặc sốc phản vệ đe dọa tính mạng. Người bệnh cần lắng nghe cơ thể, ngưng thuốc và tìm kiếm hỗ trợ y tế ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Việc chủ động thông báo tiền sử dị ứng thuốc cho bác sĩ là chìa khóa bảo vệ an toàn cho những đợt điều trị kháng sinh tiếp theo.