Di chứng nhận thức ở người khỏi Covid-19 và giải pháp phục hồi não bộ

Di chứng nhận thức sau covid-19 là gì?

Di chứng nhận thức sau Covid-19 là thuật ngữ mô tả tập hợp các rối loạn chức năng thần kinh xuất hiện hoặc tiếp tục kéo dài sau giai đoạn nhiễm bệnh cấp tính, thường nằm trong hội chứng hậu Covid-19. Tình trạng này đặc trưng bởi sự suy giảm ở nhiều khía cạnh nhận thức như khả năng chú ý có chọn lọc, trí nhớ làm việc, tốc độ xử lý thông tin và chức năng điều hành công việc.

Các vấn đề nhận thức có thể khởi phát ngay trong đợt bệnh hoặc tiến triển âm thầm vài tuần sau khi người bệnh đã có kết quả âm tính. Mức độ biểu hiện rất đa dạng, từ cảm giác mơ màng nhẹ không ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, cho đến tình trạng suy giảm trí nhớ rõ rệt làm gián đoạn hiệu suất làm việc chuyên môn. Mặc dù phần lớn các trường hợp có xu hướng hồi phục dần nhờ khả năng tự bù trừ và tái tổ chức của hệ thần kinh, việc chủ động theo dõi và can thiệp hỗ trợ sớm vẫn đóng vai trò then chốt giúp tối ưu hóa tiến trình phục hồi.

Các biểu hiện suy giảm nhận thức thường gặp sau khi mắc Covid-19

Nhiều người bệnh sau khi có kết quả âm tính với SARS-CoV-2 vẫn tiếp tục trải qua cảm giác đầu óc lơ đãng, thường được gọi là hội chứng sương mù não. Biểu hiện phổ biến bao gồm việc khó duy trì sự tập trung vào một nhiệm vụ trong thời gian dài, dễ bị phân tâm bởi các tác động xung quanh và mất nhiều thời gian hơn để xử lý thông tin quen thuộc.

Bên cạnh sự suy giảm chú ý, khả năng ghi nhớ ngắn hạn cũng bị ảnh hưởng rõ rệt. Người bệnh thường quên những việc vừa dự định làm, quên vị trí để đồ đạc cá nhân hoặc gặp khó khăn khi tìm từ ngữ thích hợp trong giao tiếp hằng ngày. Tốc độ tư duy và khả năng lập kế hoạch, giải quyết vấn đề phức tạp cũng có thể chậm lại, gây ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất làm việc và sự tự tin cá nhân. Những biểu hiện này có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc đi kèm mệt mỏi thể chất kéo dài.

Cơ chế tác động của phản ứng viêm và tuần hoàn lên chức năng não bộ

Các cơ chế dẫn đến di chứng thần kinh sau Covid-19 đang tiếp tục được y học nghiên cứu và làm rõ. Một trong những yếu tố chính được ghi nhận là phản ứng viêm toàn thân trong giai đoạn cấp tính. Khi hệ miễn dịch phản ứng mạnh mẽ để chống lại virus, các chất trung gian gây viêm có thể tác động tiêu cực đến hàng rào máu não, gây ảnh hưởng tạm thời đến chức năng của các tế bào thần kinh.

Ngoài ra, tình trạng tổn thương vi mạch và giảm lưu lượng máu cung cấp oxy cho mô não cũng có thể đóng vai trò quan trọng. Khi não bộ không nhận đủ dưỡng chất và oxy trong đợt bệnh, các vùng chịu trách nhiệm về trí nhớ và tư duy như hồi hải mã và vỏ não tiền trán dễ bị gián đoạn hoạt động. Yếu tố tâm lý như căng thẳng kéo dài, lo âu trong đại dịch kết hợp với tình trạng rối loạn giấc ngủ cũng làm trầm trọng thêm mức độ suy giảm nhận thức ở người hồi phục.

Phương pháp chăm sóc và phục hồi chức năng trí não tại nhà

Để hỗ trợ phục hồi hoạt động của hệ thần kinh, người bệnh cần bắt đầu từ việc điều chỉnh nhịp sinh hoạt hằng ngày một cách khoa học. Giấc ngủ đóng vai trò trung tâm trong quá trình thanh thải độc tố và tái tạo tế bào não. Người trưởng thành nên duy trì thời gian ngủ từ bảy đến tám tiếng mỗi đêm, giữ phòng ngủ yên tĩnh, thoáng khí và hạn chế tiếp xúc với màn hình điện tử trước giờ ngủ.

Chế độ dinh dưỡng cân bằng cũng rất quan trọng. Bữa ăn nên ưu tiên các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa và chất béo có lợi như cá béo, rau xanh lá thẫm, các loại quả mọng và hạt ngũ cốc nguyên cám. Uống đủ nước mỗi ngày giúp duy trì thể tích tuần hoàn và tối ưu hóa hoạt động trao đổi chất của tế bào thần kinh. Bên cạnh đó, việc vận động thể chất nhẹ nhàng như đi bộ, tập yoga hoặc bơi lội với cường độ tăng dần sẽ thúc đẩy lưu thông máu lên não một cách tự nhiên.

Chiến lược rèn luyện trí nhớ và quản lý công việc hiệu quả

Rèn luyện nhận thức là phương pháp không dùng thuốc mang lại hiệu quả bền vững cho người bệnh. Bạn có thể kích hoạt mạng lưới nơ-ron bằng cách tham gia các hoạt động đòi hỏi tư duy như giải câu đố, đọc sách báo chuyên sâu, học chơi một nhạc cụ hoặc học ngoại ngữ mới. Việc rèn luyện đều đặn khoảng mười lăm đến ba mươi phút mỗi ngày mang lại lợi ích tốt hơn so với việc luyện tập dồn dập trong một lần.

Trong công việc và đời sống, người bệnh nên chủ động sử dụng các công cụ hỗ trợ như sổ tay ghi chép, lịch điện tử hoặc ứng dụng nhắc nhở để giảm bớt áp lực ghi nhớ tức thì. Khi thực hiện công việc, hãy tập trung vào từng nhiệm vụ đơn lẻ thay vì làm nhiều việc cùng lúc. Chia nhỏ các dự án lớn thành các bước ngắn và dành thời gian nghỉ ngơi giữa các phiên làm việc giúp não bộ không bị kiệt sức, từ đó từng bước lấy lại sự nhạy bén ban đầu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bổ não, hoạt huyết hay thuốc điều trị thần kinh khi chưa có chỉ định chuyên môn. Khi các vấn đề về trí nhớ và tư duy xuất hiện đột ngột, diễn tiến nặng dần hoặc đi kèm dấu hiệu yếu liệt chi, khó nói, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được kiểm tra toàn diện.

Tóm tắt

Di chứng nhận thức sau Covid-19 là tình trạng có thật nhưng đa phần có thể cải thiện dần theo thời gian. Sự kết hợp giữa chế độ nghỉ ngơi khoa học, lối sống điều độ và rèn luyện trí não thường xuyên sẽ hỗ trợ tích cực cho quá trình phục hồi tế bào thần kinh. Khi các khó khăn trong suy nghĩ hay ghi nhớ cản trở công việc và sinh hoạt, việc chủ động tìm kiếm sự trợ giúp từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh là bước đi đúng đắn để bảo vệ sức khỏe não bộ lâu dài.