Đau thắt ngực có phải bệnh mạch vành không và những nguyên nhân thường gặp

Đau thắt ngực có phải bệnh mạch vành không?

Đau thắt ngực là thuật ngữ y khoa mô tả cảm giác đau tức, đè nặng, thắt chặt hoặc nóng rát diễn ra tại vùng ngực. Về cơ chế sinh lý, hiện tượng này phản ánh sự mất cân bằng giữa nhu cầu tiêu thụ oxy của cơ tim và khả năng cung cấp máu qua hệ thống động mạch vành. Hệ thống mạch vành gồm các nhánh mạch máu bao quanh và nuôi dưỡng toàn bộ khối cơ tim. Khi lòng mạch bị thu hẹp hoặc co thắt, lưu lượng tuần hoàn suy giảm sẽ gây ra tình trạng thiếu máu cơ tim cục bộ, từ đó phát sinh cảm giác đau thắt ngực. Mặc dù đau thắt ngực có liên quan mật thiết và là triệu chứng cốt lõi của bệnh mạch vành, lồng ngực còn chứa đựng nhiều cơ quan giải phẫu quan trọng khác. Sự kích thích các thụ cảm thể thần kinh tại thực quản, dạ dày, màng phổi hay dây thần kinh liên sườn đều có thể truyền tín hiệu về tủy sống, tạo nên cảm giác khó chịu tại ngực tương đối giống nhau.

Mối liên hệ giữa đau thắt ngực và bệnh mạch vành

Bệnh mạch vành xảy ra khi các mảng xơ vữa tích tụ trong lòng động mạch vành, làm hẹp lòng mạch và suy giảm lưu lượng máu giàu oxy đến nuôi cơ tim. Khi nhu cầu oxy của tim tăng cao, chẳng hạn như trong lúc vận động thể lực, leo cầu thang hoặc xúc động mạnh, phần cơ tim bị thiếu máu sẽ phát tín hiệu đau, tạo nên cơn đau thắt ngực. Đây được gọi là cơn đau thắt ngực do thiếu máu cục bộ cơ tim.

Trong thực hành lâm sàng, đau thắt ngực là triệu chứng kinh điển và phổ biến nhất gợi ý sự hiện diện của bệnh mạch vành. Cơn đau có thể biểu hiện dưới dạng ổn định với các đợt đau lặp lại khi gắng sức và dịu dần khi nghỉ ngơi. Ngược lại, nếu mảng xơ vữa nứt vỡ hình thành cục máu đông gây bít tắc đột ngột, người bệnh sẽ đối mặt với cơn đau thắt ngực không ổn định hoặc nhồi máu cơ tim cấp. Do đó, bất kỳ biểu hiện đau thắt ngực nào cũng cần được đánh giá tim mạch cẩn trọng.

Các nguyên nhân gây đau thắt ngực không xuất phát từ tim

Không phải mọi cơn đau ở vùng ngực đều xuất phát từ tim. Các cơ quan nội tạng, cơ bắp, khung xương sườn và hệ thần kinh tại lồng ngực khi bị tổn thương đều có thể kích hoạt cảm giác đau tương tự.

Nguyên nhân thường gặp nhất gây nhầm lẫn là bệnh trào ngược dạ dày thực quản hoặc co thắt thực quản. Axit trào ngược gây kích ứng niêm mạc thực quản, tạo cảm giác nóng rát sau xương ức giống đau tim. Viêm sụn sườn và căng cơ thành ngực cũng gây đau nhói khu trú khi ấn vào hoặc khi vận động. Ngoài ra, các bệnh lý hô hấp như viêm màng phổi, viêm phổi, thuyên tắc phổi hay tình trạng rối loạn lo âu kịch phát cũng có thể gây đau thắt ngực kèm cảm giác khó thở.

Đặc điểm giúp nhận biết cơn đau thắt ngực do tim và nguyên nhân khác

Để định hướng nguyên nhân, bác sĩ thường dựa vào tính chất, vị trí, thời gian kéo dài và yếu tố kích phát của cơn đau. Đau thắt ngực do bệnh mạch vành thường có cảm giác bóp nghẹt, đè nặng như có vật nặng đè lên ngực, vị trí thường nằm sau xương ức hoặc ngực trái, có xu hướng lan lên cằm, cổ, vai trái hoặc mặt trong cánh tay trái. Cơn đau tim điển hình thường kéo dài từ vài phút đến mười lăm phút, xuất hiện khi gắng sức, căng thẳng và giảm dần khi người bệnh dừng lại nghỉ ngơi.

Trái lại, đau ngực do nguyên nhân cơ xương khớp thường có điểm đau nhạy cảm rõ rệt khi dùng tay ấn vào thành ngực, cơn đau nhói lên từng lúc và tăng khi vặn mình. Đau ngực do trào ngược dạ dày thường đi kèm cảm giác ợ chua, đắng miệng, nóng rát sau ăn hoặc khi nằm xuống. Đau ngực do bệnh lý màng phổi thường nhói buốt như kim châm và đau tăng rõ khi hít sâu. Tuy nhiên, sự phân biệt lâm sàng chỉ mang tính gợi ý, người bệnh không thể tự chẩn đoán mà cần có sự thăm khám của nhân viên y tế.

Các phương pháp y khoa dùng để chẩn đoán bệnh mạch vành

Khi người bệnh đến khám vì triệu chứng đau thắt ngực, các bác sĩ chuyên khoa tim mạch sẽ chỉ định các phương pháp thăm dò cận lâm sàng phù hợp để xác định chính xác người bệnh có mắc bệnh mạch vành hay không. Điện tâm đồ lúc nghỉ là xét nghiệm đầu tay giúp phát hiện các dấu hiệu thiếu máu cơ tim hoặc biến đổi nhịp tim. Siêu âm tim giúp đánh giá chức năng co bóp của tâm thất, vận động vùng cơ tim và hoạt động của các van tim.

Nếu nghi ngờ bệnh mạch vành ổn định, bác sĩ có thể chỉ định điện tâm đồ gắng sức hoặc siêu âm tim gắng sức để quan sát phản ứng của tim khi làm việc với cường độ cao. Chụp cắt lớp vi tính động mạch vành có cản quang là phương tiện không xâm lấn hiện đại giúp đánh giá độ hẹp lòng mạch và mức độ vôi hóa của các nhánh mạch vành. Trong trường hợp nghi ngờ hội chứng vành cấp hoặc tắc nghẽn nặng, chụp mạch vành qua da bằng ống thông là tiêu chuẩn vàng giúp bác sĩ quan sát trực tiếp vị trí tắc hẹp để đưa ra quyết định can thiệp kịp thời.

Dấu hiệu đau thắt ngực cảnh báo tình trạng khẩn cấp cần cấp cứu

Đau thắt ngực có thể là biểu hiện của một biến cố tim mạch cấp tính đe dọa tính mạng như nhồi máu cơ tim hoặc bóc tách động mạch chủ. Người bệnh và gia đình cần nhận biết các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm để gọi cấp cứu hoặc đến ngay cơ sở y tế gần nhất, tuyệt đối không chần chừ chờ đợi cơn đau tự qua đi.

Những dấu hiệu nguy hiểm bao gồm: cơn đau thắt ngực xuất hiện đột ngột, dữ dội với cường độ tăng nhanh, kéo dài liên tục trên mười lăm phút mà không thuyên giảm khi nghỉ ngơi; đau lan rộng ra sau lưng, hai vai, cổ, hàm hoặc cánh tay. Đi kèm với cơn đau là các triệu chứng toàn thân báo động như khó thở dữ dội, vã mồ hôi lạnh, choáng váng, chóng mặt, buồn nôn, tụt huyết áp hoặc ngất xỉu. Việc tiếp cận hỗ trợ y tế khẩn cấp trong khung giờ vàng đóng vai trò quyết định trong việc cứu sống cơ tim và bảo toàn tính mạng người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo kiến thức y khoa phổ quát, không thay thế cho việc chẩn đoán, thăm khám trực tiếp hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm đau, thuốc giãn mạch hoặc thay đổi liệu trình điều trị khi chưa có hướng dẫn y tế. Mọi biểu hiện đau ngực bất thường đều cần được thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín.

Tóm tắt

Đau thắt ngực là lời cảnh báo có giá trị từ cơ thể, thường liên quan mật thiết đến bệnh mạch vành nhưng cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác. Người bệnh không nên tự suy đoán hay chủ quan bỏ qua. Việc thăm khám chuyên khoa tim mạch sớm giúp làm rõ nguyên nhân, xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp và bảo vệ tối ưu chức năng tim mạch lâu dài.