Đau mắt hàn chườm nóng hay lạnh và cách xử trí an toàn tại nhà
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Người làm việc hoặc tiếp xúc với ánh sáng hồ quang khi hàn điện rất dễ gặp phải tình trạng đau nhức, cộm xốn và chảy nước mắt dữ dội vài giờ sau đó. Một trong những thắc mắc phổ biến nhất khi gặp phải sự cố này là đau mắt hàn chườm nóng hay lạnh để giảm nhanh cảm giác khó chịu.
Câu trả lời y khoa chuẩn xác là người bị đau mắt hàn nên chườm lạnh hoặc chườm mát, tuyệt đối không nên chườm nóng. Nhiệt độ mát giúp làm co các mạch máu nhỏ đang xung huyết quanh mắt, từ đó làm dịu cảm giác bỏng rát, giảm hiện tượng phù nề mi mắt và xoa dịu các thụ cảm thần kinh ở bề mặt nhãn cầu. Ngược lại, việc chườm nóng sẽ làm tăng giãn mạch, kích thích phản ứng viêm và khiến tình trạng nóng buốt trở nên trầm trọng hơn.
Đau mắt hàn chườm nóng hay lạnh là gì?
Đau mắt hàn là cách gọi dân dã của tình trạng viêm giác mạc nông do tia cực tím, phát sinh khi nhãn cầu tiếp xúc với bức xạ cực tím cường độ cao phát ra từ tia hồ quang hàn điện mà không có phương tiện bảo vệ thích hợp. Bệnh lý này còn được biết đến với tên gọi bỏng giác mạc do bức xạ hàn.
Điểm đặc trưng của đau mắt hàn là các triệu chứng thường không xuất hiện ngay lập tức mà bùng phát sau khoảng 4 đến 12 giờ. Người bệnh sẽ thấy mắt cay buốt, cộm rát như có dị vật, mi mắt sưng nề, đỏ ngầu, sợ ánh sáng và liên tục chảy nước mắt. Về bản chất, tia cực tím đã làm tổn thương lớp tế bào biểu mô ngoài cùng của giác mạc, kích thích các sợi thần kinh cảm giác phong phú tại đây, gây nên cảm giác đau nhức nhối đặc trưng.
Lý do đau mắt hàn nên chườm lạnh thay vì chườm nóng
Tổn thương do tia hàn bản chất là phản ứng viêm cấp tính bề mặt giác mạc đi kèm xung huyết các mao mạch kết mạc. Chườm lạnh giúp hạ nhiệt độ tại chỗ, làm co các mạch máu li ti đang giãn nở, qua đó giảm cảm giác nóng rát, hạn chế phù nề mi mắt và làm dịu các đầu mút thần kinh cảm giác. Người bệnh sẽ nhanh chóng cảm nhận được sự dễ chịu ngay sau khi đặt khăn mát lên mắt.
Ngược lại, chườm nóng hoặc xông hơi nóng là một sai lầm phổ biến cần tránh. Hơi nóng làm các mạch máu giãn rộng hơn, tăng lưu lượng máu dồn về ổ viêm, khiến mắt càng đỏ rực và cảm giác buốt rát thêm dữ dội. Do đó, người bị đau mắt hàn chỉ nên áp dụng biện pháp chườm mát sạch.
Cách chườm mát an toàn giúp xoa dịu mắt bị tổn thương
Để chườm mát an toàn, người bệnh cần rửa sạch tay trước khi thao tác nhằm ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập vào mắt. Bạn nên sử dụng một chiếc khăn bông mềm hoặc miếng gạc vô trùng nhúng vào nước mát sạch, vắt ráo rồi nhẹ nhàng đắp lên mí mắt khi đã nhắm lại.
Nếu dùng túi gel lạnh hoặc đá bọc, tuyệt đối không đặt đá trực tiếp lên da để tránh nguy cơ bỏng lạnh vùng mô mi mắt mỏng manh. Thay vào đó, hãy bọc túi đá qua một lớp khăn sạch. Mỗi lần chườm chỉ nên kéo dài từ 10 đến 15 phút, sau đó nghỉ khoảng 20 phút rồi mới lặp lại nếu vẫn còn khó chịu. Tuyệt đối không ấn mạnh hoặc tì đè lên nhãn cầu trong suốt quá trình chườm.
Các bước chăm sóc mắt đúng cách để biểu mô nhanh hồi phục
Bên cạnh việc chườm mát, người bệnh cần để mắt nghỉ ngơi trong không gian ánh sáng dịu hoặc phòng tối, hạn chế tiếp xúc với điện thoại, máy tính và tivi nhằm giảm kích ứng điều tiết. Khi cần ra ngoài trời, việc đeo kính râm chống tia cực tím sẽ giúp giảm đáng kể cảm giác chói lóa và bảo vệ mắt khỏi bụi bẩn.
Người bệnh có thể sử dụng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản để bôi trơn bề mặt nhãn cầu, làm dịu cảm giác cộm xốn và hỗ trợ quá trình biểu mô hóa diễn ra thuận lợi. Tuyệt đối không được tự ý mua thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid hoặc thuốc gây tê bề mặt vì các hoạt chất này có thể cản trở giác mạc hồi phục và gây loét giác mạc nguy hiểm.
Những thói quen và mẹo dân gian cần tuyệt đối tránh
Nhiều người có thói quen dụi mắt liên tục khi cảm thấy cộm rát như có hạt cát bên trong. Tuy nhiên, hành động này có thể làm trầy xước sâu hơn lớp biểu mô giác mạc đang suy yếu, làm tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và kéo dài thời gian hồi phục.
Đặc biệt, người bệnh tuyệt đối không làm theo các mẹo dân gian truyền miệng như đắp lá trầu không, lát khoai tây sống, nha đam hay nhỏ sữa mẹ vào mắt. Các loại thực vật và nguyên liệu chưa qua tiệt trùng chứa nhiều tạp chất, nấm và vi khuẩn, khi tiếp xúc với tổn thương hở trên giác mạc sẽ dễ dàng gây nhiễm trùng nặng, loét giác mạc mưng mủ và có thể để lại sẹo đục vĩnh viễn trên tròng đen.
Lưu ý an toàn
Các phương pháp chườm mát và chăm sóc tại nhà chỉ áp dụng cho tình trạng viêm giác mạc nhẹ do tia hàn. Người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như mắt đau nhức dữ dội không dứt sau 24 giờ, thị lực mờ dần, chảy nhiều mủ vàng xanh hoặc nghi ngờ có dị vật, mạt kim loại bắn vào mắt. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc nhỏ mắt kháng viêm hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt.
Tóm tắt
Đau mắt hàn nên được chườm lạnh hoặc chườm mát nhẹ nhàng để làm dịu cảm giác đau buốt và tuyệt đối tránh chườm nóng hay áp dụng mẹo dân gian chưa được kiểm chứng. Việc để mắt nghỉ ngơi, giữ vệ sinh sạch sẽ và chủ động trang bị đồ bảo hộ lao động đạt chuẩn là biện pháp tốt nhất để bảo vệ thị lực bền lâu.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Đau mắt hàn sau bao lâu thì các triệu chứng thuyên giảm?
Thông thường, các triệu chứng đau rát do tia hàn sẽ thuyên giảm đáng kể sau 24 đến 48 giờ khi lớp biểu mô giác mạc tự tái tạo. Nếu sau hai ngày mắt vẫn còn cộm chói, đau buốt hoặc nhìn mờ, người bệnh cần đi khám chuyên khoa mắt để kiểm tra biến chứng.
Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt chứa chất giảm đau hoặc corticoid không?
Không nên tự ý sử dụng các thuốc nhỏ mắt này. Thuốc gây tê bề mặt làm mất phản xạ chớp mắt và ngăn cản tổn thương lành lại, trong khi corticoid có thể làm tăng nhãn áp và khiến vết loét giác mạc lan rộng nếu có nhiễm khuẩn đi kèm.
Nhỏ sữa mẹ hoặc đắp lá cây có giúp chữa đau mắt hàn không?
Hoàn toàn không. Sữa mẹ và các loại lá cây tươi chứa nhiều vi sinh vật chưa tiệt trùng. Khi đưa vào mắt đang bị trợt biểu mô, chúng rất dễ gây nhiễm trùng, dẫn đến viêm loét giác mạc nghiêm trọng và có thể làm giảm thị lực không hồi phục.
Người bị đau mắt hàn có cần băng kín mắt lại không?
Không nên băng kín mắt. Băng kín tạo môi trường nóng ẩm và thiếu oxy, cản trở sự hồi phục của biểu mô giác mạc đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn kỵ khí sinh sôi. Thay vào đó, bạn chỉ cần nhắm mắt nghỉ ngơi trong phòng tối.
Kính râm thời trang có chống được tia hàn hồ quang không?
Kính râm thông thường không thể ngăn chặn được cường độ bức xạ cực tím và nhiệt lượng cực cao phát ra từ tia hồ quang. Khi thao tác hoặc đứng gần khu vực hàn, người lao động bắt buộc phải sử dụng mặt nạ hàn hoặc kính bảo hộ hàn chuyên dụng đạt chuẩn.
