Đau mắt đỏ ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân và cách chăm sóc

Đau mắt đỏ ở trẻ sơ sinh là gì?

Đau mắt đỏ ở trẻ sơ sinh, trong thuật ngữ y khoa thường được gọi là viêm kết mạc sơ sinh, là hiện tượng viêm màng kết mạc xảy ra trong vòng 28 ngày đầu tiên sau khi bé chào đời. Đây là một vấn đề nhãn khoa phổ biến nhưng đòi hỏi sự cẩn trọng đặc biệt từ các bậc cha mẹ và người chăm sóc. Vùng mắt của trẻ sơ sinh rất mỏng manh, các cơ chế tự bảo vệ và hàng rào biểu mô chưa phát triển hoàn chỉnh, khiến mắt dễ bị tổn thương trước các tác nhân gây viêm. Viêm kết mạc ở giai đoạn này có thể chỉ là kích ứng nhẹ tự khỏi, nhưng cũng có thể là biểu hiện của tình trạng nhiễm trùng vi khuẩn hoặc virus nghiêm trọng mắc phải trong quá trình sinh nở. Việc theo dõi sát sao biểu hiện lâm sàng của mắt giúp phát hiện sớm các nguy cơ, ngăn ngừa tình trạng viêm lan sâu vào giác mạc gây suy giảm thị lực vĩnh viễn.

Các nguyên nhân phổ biến gây đỏ mắt ở trẻ sơ sinh

Đau mắt đỏ hay viêm kết mạc sơ sinh có thể xuất phát từ nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau. Một trong những căn nguyên thường gặp trong những tuần đầu đời là tắc tuyến lệ bẩm sinh, khiến nước mắt không lưu thông xuống mũi được, gây ứ đọng dịch nhầy và làm mắt đỏ. Ngoài ra, trẻ có thể bị kích ứng kết mạc do tác động của dung dịch sát khuẩn mắt dùng ngay sau sinh.

Bên cạnh đó, các tác nhân vi sinh vật truyền từ đường sinh dục của mẹ sang con trong quá trình chuyển dạ đóng vai trò đặc biệt nguy hiểm. Vi khuẩn như Chlamydia trachomatis hay lậu cầu Neisseria gonorrhoeae có thể gây viêm kết mạc mủ cấp tính rất nặng. Ngoài ra, các loại vi khuẩn thông thường như tụ cầu, phế cầu và các chủng virus lây lan từ môi trường chăm sóc cũng có thể xâm nhập, khiến mắt trẻ bị sưng đỏ và tiết nhiều dịch mủ.

Biểu hiện điển hình cần chú ý ở mắt trẻ

Dấu hiệu nhận biết ban đầu thường là lòng trắng của mắt trẻ chuyển sang màu đỏ hoặc hồng, kèm theo hiện tượng mi mắt sưng phù nề. Mắt trẻ thường xuyên chảy nước mắt sống và tích tụ nhiều gỉ mắt dính chặt mi mắt, đặc biệt là sau khi ngủ dậy, khiến trẻ khó mở mắt bình thường.

Màu sắc và tính chất dịch tiết cũng phản ánh mức độ nghiêm trọng của bệnh. Dịch có thể trong, màu trắng đục, hoặc đặc quánh dạng mủ vàng xanh. Trẻ sơ sinh thường biểu hiện sự khó chịu bằng việc quấy khóc nhiều, ngủ không yên giấc, liên tục dụi tay lên vùng mặt và có thể kém bú. Cha mẹ cần quan sát kỹ cả hai mắt để xem tình trạng tổn thương xuất hiện ở một bên hay đã lan sang cả hai bên.

Hướng dẫn chăm sóc và vệ sinh mắt đúng cách tại nhà

Khi phát hiện mắt bé có dấu hiệu bất thường, bước đầu tiên cha mẹ cần làm là giữ vệ sinh sạch sẽ vùng mặt cho con. Sử dụng gạc y tế tiệt trùng thấm nước muối sinh lý đẳng trương không chứa chất bảo quản để lau nhẹ nhàng rỉ mắt, thực hiện theo chiều từ khóe mắt trong ra đuôi mắt ngoài. Mỗi bên mắt bắt buộc phải sử dụng một miếng gạc riêng biệt để tuyệt đối không làm lây chéo tác nhân gây bệnh từ mắt đau sang mắt lành.

Đồng thời, người chăm sóc cần rửa sạch tay bằng xà phòng trước và sau mỗi lần chạm vào mắt trẻ. Không dùng chung khăn mặt, gối hay chăn của bé với các thành viên khác trong gia đình. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh mạnh hoặc hoạt chất kháng viêm corticoid để tra cho trẻ sơ sinh, vì cấu trúc nhãn cầu của bé còn rất non nớt, việc dùng thuốc sai chỉ định có thể gây biến chứng loét giác mạc hoặc tăng nhãn áp nguy hiểm.

Thời điểm cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt

Khác với người lớn, hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh chưa hoàn thiện nên mọi biểu hiện đỏ mắt đều tiềm ẩn nguy cơ diễn tiến nhanh chóng. Cha mẹ cần lập tức đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa mắt hoặc chuyên khoa nhi nếu phát hiện mi mắt bé sưng mọng, mắt tiết nhiều mủ đặc chảy liên tục, hoặc bề mặt giác mạc mất độ bóng trong suốt.

Ngoài ra, các dấu hiệu toàn thân như trẻ sốt, li bì, bỏ bú, thở mệt mỏi hoặc quấy khóc không thể dỗ dành cũng là những tín hiệu báo động khẩn cấp. Việc bác sĩ nhãn khoa trực tiếp thăm khám, soi đáy mắt và lấy bệnh phẩm làm xét nghiệm vi sinh nếu cần sẽ giúp xác định chính xác căn nguyên, từ đó đưa ra phác đồ can thiệp an toàn, ngăn chặn nguy cơ loét giác mạc và bảo toàn thị lực tương lai cho trẻ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Mắt trẻ sơ sinh vô cùng nhạy cảm; cha mẹ tuyệt đối không được tự ý nhỏ sữa mẹ, nước ép thảo dược, đắp lá trầu không hay sử dụng lại đơn thuốc nhỏ mắt của người lớn cho bé. Mọi loại thuốc nhỏ mắt dùng cho trẻ sơ sinh đều phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định sau khi thăm khám trực tiếp.

Tóm tắt

Đau mắt đỏ ở trẻ sơ sinh là tình trạng nhạy cảm cần được theo dõi y tế chặt chẽ. Việc cha mẹ giữ bình tĩnh, nhận diện sớm bất thường và đưa con đi khám chuyên khoa mắt kịp thời là yếu tố quyết định giúp bảo vệ thị lực cho trẻ. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt hoặc áp dụng mẹo dân gian truyền miệng để đảm bảo an toàn tối đa cho đôi mắt non nớt của bé.