Đau mắt đỏ ở trẻ em: Nguyên nhân thường gặp và dấu hiệu

Đau mắt đỏ ở trẻ em là gì?

Đau mắt đỏ, về mặt y khoa được gọi là viêm kết mạc, là hiện tượng lớp màng mỏng trong suốt che phủ phần lòng trắng của nhãn cầu và mặt trong mi mắt bị kích ứng hoặc viêm nhiễm. Tình trạng này làm cho các mạch máu nhỏ ở kết mạc giãn nở, khiến tròng trắng của mắt trẻ chuyển sang màu đỏ hoặc hồng nhạt. Bệnh có thể xuất hiện ở một mắt rồi nhanh chóng lan sang mắt còn lại thông qua tiếp xúc dịch tiết.

Mặc dù đau mắt đỏ ở trẻ nhỏ thường có diễn tiến lành tính và hồi phục sau một đến hai tuần nếu được chăm sóc đúng cách, bệnh vẫn có thể gây khó chịu đáng kể, khiến trẻ quấy khóc, sợ ánh sáng và giảm chất lượng giấc ngủ. Nếu không được theo dõi cẩn thận hoặc áp dụng các phương pháp dân gian sai lầm, tình trạng viêm nhiễm có thể tiến triển sâu, gây biến chứng viêm loét giác mạc, suy giảm thị lực lâu dài của trẻ.

Các nguyên nhân thường gặp gây đau mắt đỏ ở trẻ nhỏ

Đau mắt đỏ, hay viêm kết mạc, ở trẻ nhỏ thường bắt nguồn từ ba nhóm nguyên nhân chính gồm virus, vi khuẩn và các tác nhân dị ứng. Nhóm phổ biến nhất trong các đợt bùng phát dịch là do virus, đặc biệt là Adenovirus hoặc Enterovirus, có khả năng lây lan nhanh qua giọt bắn đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp. Bên cạnh đó, vi khuẩn như phế cầu, tụ cầu hoặc Haemophilus influenzae cũng thường xuyên gây viêm kết mạc mủ ở lứa tuổi mầm non do trẻ hay quệt tay bẩn lên mặt. Ngoài ra, trẻ có cơ địa viêm mũi dị ứng hoặc hen phế quản rất dễ bị đau mắt đỏ do phấn hoa, mạt bụi nhà hoặc lông động vật kích thích màng kết mạc.

Đối với trẻ sơ sinh, nguyên nhân gây đỏ mắt và chảy ghèn kéo dài có thể xuất phát từ tình trạng tắc tuyến lệ bẩm sinh. Khi ống lệ mũi bị tắc nghẽn, nước mắt và dịch tiết không thể lưu thông xuống khoang mũi, tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển gây viêm nhiễm tại chỗ. Việc xác định đúng nhóm nguyên nhân khởi phát đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng hướng chăm sóc và can thiệp y tế phù hợp cho từng bệnh nhi.

Dấu hiệu nhận biết đặc trưng theo từng tác nhân gây bệnh

Dấu hiệu nhận biết đau mắt đỏ ở trẻ em có sự khác biệt rõ rệt tùy theo tác nhân gây bệnh. Khi trẻ bị viêm kết mạc do virus, triệu chứng thường khởi phát đột ngột với hiện tượng lòng trắng mắt đỏ rực, phù nề mi mắt, chảy nước mắt liên tục và trẻ thường nhạy cảm với ánh sáng. Dịch tiết mắt trong trường hợp này thường trong, loãng hoặc hơi dính, đôi khi kèm theo dấu hiệu viêm đường hô hấp trên như sốt nhẹ, ho, sổ mũi hoặc nổi hạch nhỏ trước tai.

Ngược lại, đau mắt đỏ do vi khuẩn thường đặc trưng bởi tình trạng mắt tiết nhiều ghèn đặc màu vàng hoặc xanh vàng. Lượng dử mắt này tích tụ nhiều sau giấc ngủ khiến hai mí mắt của trẻ dính chặt vào nhau vào buổi sáng, làm trẻ khó mở mắt và quấy khóc nhiều. Trong khi đó, viêm kết mạc dị ứng lại biểu hiện nổi bật bằng triệu chứng ngứa mắt dữ dội, khiến trẻ liên tục dụi mắt, kết mạc đỏ kèm theo phù nề mọng nước, thường xảy ra đồng thời ở cả hai mắt và hay tái phát theo mùa hoặc khi tiếp xúc với dị nguyên.

Cách chăm sóc và vệ sinh mắt an toàn cho bé tại nhà

Để kiểm soát dịch tiết và hạn chế lây lan khi trẻ bị đau mắt đỏ, vệ sinh mắt đúng kỹ thuật là bước chăm sóc nền tảng. Cha mẹ cần rửa tay sạch bằng xà phòng trước và sau mỗi lần chăm sóc mắt cho con. Sử dụng nước muối sinh lý 0,9% nhỏ nhẹ nhàng vào khóe mắt, sau đó dùng gạc y tế vô khuẩn hoặc bông gòn sạch lau nhẹ từ đầu mắt ra đuôi mắt để lấy sạch chất nhầy và dử mắt ứ đọng.

Mỗi miếng gạc hoặc tăm bông chỉ được sử dụng một lần duy nhất cho một bên mắt và vứt bỏ ngay vào thùng rác kín. Tuyệt đối không dùng chung một miếng gạc hoặc khăn mặt cho cả hai mắt nhằm tránh lây nhiễm chéo từ mắt bệnh sang mắt lành. Khăn mặt, gối và chăn của trẻ cần được giặt riêng, phơi dưới ánh nắng mặt trời hoặc sấy khô ở nhiệt độ cao. Hướng dẫn trẻ không đưa tay lên dụi mắt và cắt ngắn móng tay của trẻ để hạn chế nguy cơ làm trầy xước giác mạc trong quá trình cọ xát.

Thời điểm phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế khám ngay

Dù phần lớn các trường hợp đau mắt đỏ đều có thể thuyên giảm sau khoảng một đến hai tuần, phụ huynh không được chủ quan trước các dấu hiệu cảnh báo tổn thương giác mạc hoặc biến chứng nặng. Cần đưa trẻ đến khám bác sĩ chuyên khoa mắt ngay lập tức nếu nhận thấy trẻ có biểu hiện đau nhức mắt dữ dội, sợ ánh sáng gắt, liên tục nhắm nghiền mắt hoặc quấy khóc không dứt mỗi khi mở mắt.

Những dấu hiệu nguy hiểm khác bao gồm mi mắt sưng nề mọng đỏ biến dạng, xuất hiện chấm đục hoặc màng trắng trên lòng đen giác mạc, hoặc trẻ lớn than phiền nhìn mờ, nhìn đôi. Ngoài ra, nếu tình trạng đỏ mắt và tiết ghèn mủ không có xu hướng thuyên giảm sau 3 đến 5 ngày chăm sóc đúng cách, hoặc trẻ sốt cao liên tục, bỏ bú, li bì, việc thăm khám y khoa toàn diện là bắt buộc để phát hiện sớm các biến chứng như viêm loét giác mạc hay viêm tổ chức hốc mắt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid hoặc kháng sinh mạnh cho trẻ khi chưa có chỉ định y tế. Không áp dụng các biện pháp truyền miệng như xông lá trầu không, nhỏ sữa mẹ hay đắp thuốc nam vào mắt trẻ vì dễ gây loét giác mạc và nhiễm trùng nặng.

Tóm tắt

Đau mắt đỏ ở trẻ nhỏ là tình trạng viêm kết mạc phổ biến, đa phần lành tính nhưng luôn tiềm ẩn rủi ro nếu chăm sóc sai cách. Việc nhận biết sớm nguyên nhân giúp phụ huynh có hướng xử trí khoa học, giữ vệ sinh mắt sạch sẽ và tuân thủ chặt chẽ chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt để bảo vệ thị lực cho bé.