Đau họng có đờm nguyên nhân do đâu và xử trí thế nào

Đau họng có đờm là gì?

Đau họng có đờm xảy ra khi các tuyến nhầy ở đường hô hấp tăng tiết dịch để bẫy các tác nhân gây hại như vi khuẩn, virus, bụi bẩn hoặc chất kích thích. Khi niêm mạc họng bị sưng viêm, phản ứng tăng tiết này tạo ra đờm tích tụ ở cổ họng, kèm theo cảm giác đau rát, ngứa họng và phản xạ ho.

Mức độ nghiêm trọng của đau họng có đờm phụ thuộc vào nguyên nhân gốc rễ. Trong hầu hết trường hợp cấp tính do cảm lạnh hoặc cảm cúm, triệu chứng sẽ thuyên giảm sau vài ngày chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu đau họng kéo dài kèm đờm có màu bất thường hoặc ho ra máu, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Hô hấp khám xác định chính xác tình trạng bệnh.

Nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng đau họng có đờm

Hiện tượng đau họng đi kèm đờm nhầy xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó hay gặp nhất là các bệnh lý viêm nhiễm đường hô hấp.

Viêm họng cấp và viêm amidan: Đây là nguyên nhân hàng đầu khiến cổ họng bị sưng đỏ, đau rát và tăng tiết chất nhầy. Virus hoặc vi khuẩn xâm nhập làm niêm mạc họng tổn thương, kích thích ho ra đờm.

Viêm xoang và chảy dịch mũi sau: Khi các xoang bị viêm, dịch nhầy đọng lại trong xoang sẽ chảy xuống thành sau họng. Dịch nhầy này tích tụ gây vướng họng, đau rát và hình thành đờm.

Viêm phế quản: Khi phế quản bị tổn thương, đường thở sản sinh lượng lớn dịch nhầy. Người bệnh thường bị ho hắng liên tục, đau rát vùng họng và lồng ngực, đờm có thể quánh đặc.

Trào ngược dạ dày thực quản: Axit từ dạ dày trào ngược lên họng gây kích ứng niêm mạc. Để tự bảo vệ, cơ thể tăng tiết chất nhầy, dẫn đến cảm giác vướng đờm và đau rát họng kéo dài, đặc biệt sau khi ngủ dậy.

Nhận biết nguyên nhân thông qua đặc điểm của đờm

Quan sát màu sắc và độ đặc của đờm giúp cung cấp thông tin định hướng ban đầu về tình trạng sức khỏe đường hô hấp.

Đờm trong hoặc trắng đục: Thường xuất hiện trong giai đoạn đầu của cảm lạnh, cảm cúm do virus hoặc do dị ứng thời tiết, tiếp xúc với khói bụi. Đờm dạng này cũng hay gặp ở người bị trào ngược dạ dày.

Đờm màu vàng hoặc xanh: Thường cảnh báo phản ứng viêm mạnh mẽ của hệ miễn dịch, có thể liên quan đến nhiễm khuẩn đường hô hấp như viêm họng mủ, viêm phế quản hoặc viêm xoang. Các tế bào bạch cầu chống lại vi khuẩn chết đi làm đờm chuyển màu.

Đờm có vệt máu hoặc màu nâu rỉ sắt: Đây là dấu hiệu niêm mạc họng hoặc đường hô hấp dưới bị tổn thương chảy máu. Hiện tượng này có thể do ho quá mạnh làm vỡ mạch máu nhỏ, nhưng cũng có thể cảnh báo các bệnh lý hô hấp nghiêm trọng cần đi khám ngay.

Biện pháp hỗ trợ giảm đau họng có đờm tại nhà

Đối với các trường hợp nhẹ, một số biện pháp chăm sóc tại nhà có thể giúp làm dịu cổ họng và loãng chất nhầy hiệu quả.

Súc họng bằng nước muối sinh lý: Nước muối ấm giúp sát khuẩn nhẹ, làm sạch dịch nhầy đọng ở thành họng và giảm sưng viêm niêm mạc. Nên thực hiện 2-3 lần mỗi ngày.

Uống đủ nước ấm: Việc bổ sung đủ nước giúp làm loãng dịch đờm, giúp cơ thể dễ tống chất nhầy ra ngoài qua phản xạ ho. Nước ấm, trà thảo mộc nhẹ hoặc nước chanh mật ong ấm đều có tác dụng làm dịu họng.

Sử dụng máy phun sương làm ẩm không khí: Không khí quá khô dễ làm niêm mạc họng kích ứng và đờm bị quánh đặc. Giữ độ ẩm phòng phù hợp giúp đường thở dễ chịu hơn.

Tránh xa tác nhân kích thích: Không hút thuốc lá, hạn chế ở trong môi trường nhiều khói bụi, hóa chất hoặc luồng gió điều hòa thổi trực tiếp vào mặt.

Thời điểm cần gặp bác sĩ và phương pháp xử trí y khoa

Dù đau họng có đờm thường lành tính, người bệnh không nên chủ quan khi triệu chứng kéo dài hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường.

Cần đến ngay cơ sở y tế nếu bị đau họng kéo dài trên một tuần không giảm, khó thở, nuốt đau dữ dội, sốt cao liên tục, hoặc ho ra đờm có máu. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi khi có biểu hiện mệt mỏi, thở khò khè cũng cần được đánh giá y khoa sớm.

Tại cơ sở y tế, bác sĩ có thể thăm khám tai mũi họng, lắng hệ tiếng phổi, hoặc chỉ định xét nghiệm dịch họng, chụp X-quang ngực khi cần thiết. Việc điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gây bệnh. Nếu nguyên nhân do vi khuẩn, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc kháng sinh phù hợp. Nếu do trào ngược dạ dày hay dị ứng, việc điều trị sẽ tập trung kiểm soát các yếu tố nguyên nhân này.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các thuốc kê đơn khác để điều trị đau họng có đờm khi chưa có sự thăm khám của nhân viên y tế. Việc dùng sai thuốc có thể dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh hoặc làm mờ đi các triệu chứng của bệnh lý nguy hiểm.

Tóm tắt

Đau họng có đờm là triệu chứng hô hấp thường gặp do nhiều nguyên nhân gây ra, từ viêm nhiễm nhẹ đến các bệnh lý mạn tính. Chủ động theo dõi đặc điểm đờm, giữ ấm cơ thể và chăm sóc họng đúng cách giúp triệu chứng nhanh chóng thuyên giảm. Khi triệu chứng không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, việc đến cơ sở y tế khám là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe.