Dấu hiệu trẻ sơ sinh bị suy dinh dưỡng và nguyên nhân thường gặp

Trẻ sơ sinh bị suy dinh dưỡng là gì?

Suy dinh dưỡng ở trẻ sơ sinh thường được hiểu là sự gián đoạn trong quá trình tăng trưởng về cân nặng, chiều dài hoặc chu vi vòng đầu so với mức khuyến nghị chuẩn của lứa tuổi. Trẻ sơ sinh là đối tượng đặc biệt nhạy cảm vì nguồn dinh dưỡng duy nhất trong giai đoạn này thường là sữa mẹ hoặc sữa công thức phù hợp lứa tuổi. Khi lượng sữa nạp vào không đủ, cơ thể kém hấp thu hoặc nhu cầu năng lượng bị tiêu hao bất thường, trẻ sẽ rơi vào tình trạng thiếu hụt dưỡng chất. Không chỉ biểu hiện đơn thuần ở vóc dáng nhỏ bé, suy dinh dưỡng sơ sinh còn làm suy giảm hàng rào miễn dịch tự nhiên, khiến bé dễ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp và đường tiêu hóa. Đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ sơ sinh đòi hỏi sự theo dõi định kỳ qua biểu đồ tăng trưởng và thăm khám toàn diện của bác sĩ chuyên khoa nhi.

Biểu hiện nhận biết trẻ sơ sinh bị suy dinh dưỡng qua sự tăng trưởng

Dấu hiệu rõ ràng nhất cảnh báo nguy cơ suy dinh dưỡng ở trẻ sơ sinh là sự chậm tăng cân hoặc sụt cân liên tục ngoài giai đoạn sụt cân sinh lý trong tuần đầu tiên. Thông thường, trẻ sơ sinh đủ tháng sẽ lấy lại cân nặng lúc sinh trong khoảng 10 đến 14 ngày tuổi và tiếp tục tăng cân đều đặn sau đó.

Nếu các chỉ số của trẻ không đạt tốc độ phát triển thông thường, đường biểu diễn cân nặng trên biểu đồ đi ngang hoặc đi xuống, cha mẹ cần theo dõi cẩn thận. Bên cạnh cân nặng, chiều dài cơ thể và chu vi vòng đầu cũng có thể chậm cải thiện. Lớp mỡ dưới da ở các vùng má, đùi, mông và cánh tay của trẻ trở nên mỏng hơn bình thường, khiến da dẻ lỏng lẻo, tạo cảm giác gầy gò so với lứa tuổi.

Thay đổi về thể trạng và hành vi bú ở trẻ sơ sinh suy dinh dưỡng

Trẻ sơ sinh bị suy dinh dưỡng thường có những biến đổi rõ rệt trong phản xạ và hành vi hàng ngày. Trẻ có thể bú rất yếu, bú ngắt quãng, nhanh mệt và hay ngủ quên khi đang bú, hoặc ngược lại, trẻ luôn trong trạng thái đói sữa, bứt rứt và quấy khóc kéo dài do không được bú đủ no.

Về thể trạng, trương lực cơ của trẻ có xu hướng giảm, chân tay mềm nhẽo, phản xạ vận động kém linh hoạt. Da của trẻ dễ bị khô ráp, xanh xao, tóc thưa và móng tay mỏng. Ngoài ra, việc quan sát tã lót cũng cho thấy chỉ số dinh dưỡng: trẻ bú không đủ thường đi tiểu ít hơn 6 lần mỗi ngày sau tuần đầu, nước tiểu sẫm màu và số lần đi tiêu thưa thớt với lượng phân ít.

Các nguyên nhân thường gặp dẫn đến suy dinh dưỡng sơ sinh

Tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ sơ sinh có thể xuất phát từ việc cung cấp không đủ lượng sữa, kém hấp thu dưỡng chất hoặc nhu cầu năng lượng của cơ thể tăng cao bất thường. Về phía nguồn nuôi dưỡng, người mẹ có thể gặp tình trạng thiếu sữa, khớp ngậm của trẻ chưa đúng khiến lượng sữa rút ra không đủ, hoặc người chăm sóc pha sữa công thức sai tỷ lệ quy định.

Về phía trẻ, các yếu tố bệnh lý đóng vai trò rất quan trọng. Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân khi sinh thường có hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện và phản xạ bú nuốt yếu. Một số trẻ gặp khó khăn do dị tật bẩm sinh vùng miệng như hở hàm ếch hay dính thắng lưỡi. Ngoài ra, các bệnh lý tim bẩm sinh, nhiễm trùng sơ sinh, hội chứng trào ngược dạ dày thực quản hay bất dung nạp đường sữa cũng làm giảm hấp thu và gây tiêu hao nhiều năng lượng.

Định hướng chăm sóc và theo dõi trẻ sơ sinh có nguy cơ suy dinh dưỡng

Khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu chậm tăng trưởng, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi để được bác sĩ đánh giá toàn diện thay vì tự ý thay đổi sữa hoặc dùng các sản phẩm kích thích tăng cân. Bác sĩ sẽ đo đạc nhân trắc học, kiểm tra kỹ thuật bú mẹ, đánh giá lượng sữa tiêu thụ và tìm kiếm các bệnh lý tiềm ẩn nếu có.

Trong quá trình chăm sóc tại nhà, cha mẹ cần ghi chép nhật ký các cữ bú, thời gian bú và số lần thay tã ướt để cung cấp thông tin cho bác sĩ khi tái khám. Không gian sinh hoạt của trẻ cần được giữ ấm và vệ sinh thông thoáng nhằm hạn chế nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp hoặc tiêu hóa, bởi những đợt ốm sốt có thể khiến tình trạng dinh dưỡng của trẻ sơ sinh xấu đi nhanh chóng.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định y khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc bổ, men tiêu hóa, vitamin liều cao hoặc tự ý pha sữa công thức đặc hơn hướng dẫn nhằm ép trẻ tăng cân nhanh. Việc này có thể gây quá tải cho thận và hệ tiêu hóa non nớt của trẻ sơ sinh. Mọi can thiệp dinh dưỡng hay điều trị bệnh lý cần được bác sĩ chuyên khoa nhi hướng dẫn cụ thể.

Tóm tắt

Suy dinh dưỡng ở trẻ sơ sinh là vấn đề sức khỏe cần được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời để không cản trở sự hoàn thiện thể chất lẫn trí não của trẻ. Thông qua việc theo dõi sát sao biểu đồ tăng trưởng, các cữ bú hàng ngày và chủ động tham vấn ý kiến từ bác sĩ chuyên khoa nhi, cha mẹ sẽ có định hướng chăm sóc khoa học, giúp trẻ sớm bắt kịp nhịp phát triển bình thường.