Dấu hiệu trẻ bị sốt phát ban và hướng dẫn theo dõi chăm sóc

Trẻ bị sốt phát ban là gì?

Sốt phát ban ở trẻ em là hội chứng nhiễm trùng cấp tính thường do các chủng virus đường hô hấp hoặc virus đường ruột gây ra, phổ biến nhất là human herpesvirus 6, human herpesvirus 7 hoặc enterovirus. Bệnh lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi trẻ tiếp xúc gần với người mang mầm bệnh hoặc qua các bề mặt đồ chơi bị nhiễm dịch tiết.

Sau thời gian ủ bệnh kéo dài từ 1 đến 2 tuần, trẻ sẽ bắt đầu xuất hiện các triệu chứng rõ rệt. Đa số các trường hợp sốt phát ban diễn tiến theo hai giai đoạn nối tiếp nhau gồm giai đoạn sốt cao và giai đoạn phát ban khi dứt sốt. Dù phần lớn các trường hợp đều lành tính và tự hồi phục trong vòng 7 đến 10 ngày, việc theo dõi sát diễn biến thể trạng của trẻ là rất cần thiết để tránh nhầm lẫn với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hơn như sởi, rubella hay sốt xuất huyết Dengue.

Biểu hiện trong giai đoạn khởi phát sốt ở trẻ nhỏ

Giai đoạn đầu của bệnh thường khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt cao, nhiệt độ cơ thể trẻ có thể dao động từ 38,5 đến 39,5 độ C hoặc cao hơn. Trong giai đoạn này, trẻ thường mệt mỏi, quấy khóc nhiều, giảm cảm giác thèm ăn và có thể kèm theo một số triệu chứng đường hô hấp trên nhẹ như chảy nước mũi trong, hắt hơi hoặc ho khan từng cơn.

Một số trẻ có thể gặp rối loạn tiêu hóa nhẹ như phân sệt hoặc nôn trớ thoáng qua. Do nhiệt độ tăng nhanh, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi có thể xuất hiện cơn co giật do sốt cao nếu không được can thiệp hạ nhiệt kịp thời. Giai đoạn sốt này thường kéo dài từ 3 đến 5 ngày trước khi thân nhiệt bắt đầu hạ dần về mức bình thường.

Đặc điểm nốt ban khi trẻ bước vào giai đoạn lui sốt

Khi cơn sốt bắt đầu thuyên giảm, các nốt hồng ban đặc trưng sẽ nhanh chóng xuất hiện trên bề mặt da của trẻ. Nốt ban thường có dạng chấm nhỏ li ti màu hồng hoặc đỏ, hơi gồ nhẹ hoặc phẳng so với mặt da, khi dùng tay ấn nhẹ vào thì nốt ban thường biến mất tạm thời và xuất hiện lại ngay sau khi buông tay.

Vị trí ban thường mọc đầu tiên ở vùng ngực, bụng, lưng rồi sau đó lan rộng dần lên cổ, mặt và các chi. Đa số các nốt ban này không gây ngứa ngáy dữ dội nhưng có thể khiến da trẻ hơi râm ran khó chịu. Ban thường tồn tại trong khoảng 2 đến 4 ngày rồi mờ dần từ thân mình đến các ngọn chi, hiếm khi để lại vết thâm hay sẹo nếu trẻ không bị trầy xước da.

Chế độ chăm sóc và theo dõi thân nhiệt cho trẻ tại nhà

Khi chăm sóc trẻ tại nhà, ưu tiên hàng đầu là kiểm soát nhiệt độ cơ thể và ngăn ngừa nguy cơ mất nước. Cha mẹ nên cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, thấm hút mồ hôi tốt, lau người bằng nước ấm ở các vị trí có mạch máu lớn như nách, bẹn khi trẻ sốt cao. Cần tích cực bù nước và điện giải bằng dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ, sữa mẹ hoặc nước trái cây pha loãng theo nhu cầu của trẻ.

Về chế độ dinh dưỡng, nên chia nhỏ các bữa ăn trong ngày với các món ăn dạng lỏng, mềm, dễ tiêu hóa như cháo thịt nạc, súp dinh dưỡng. Tiếp tục cho trẻ bú mẹ nhiều cữ hơn nếu trẻ còn đang trong độ tuổi bú mẹ. Giữ phòng ngủ sạch sẽ, thông thoáng, tránh để gió lùa trực tiếp vào người trẻ nhưng cũng không nên ủ ấm quá kỹ.

Những dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay

Mặc dù đa số các trường hợp sốt phát ban ở trẻ em diễn tiến lành tính, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa nhi ngay khi nhận thấy các dấu hiệu chuyển nặng. Các biểu hiện cảnh báo bao gồm sốt cao liên tục không đáp ứng với các biện pháp hạ sốt thông thường, co giật, thở nhanh, thở co rút lồng ngực hoặc xuất hiện tiếng thở rít khi nằm yên.

Ngoài ra, cha mẹ cần đặc biệt chú ý nếu trẻ có biểu hiện li bì, ngủ gà, khó đánh thức, bỏ bú hoàn toàn, nôn ói liên tục mọi thứ vừa ăn uống hoặc phát ban dạng bầm tím, xuất huyết dưới da không biến mất khi căng da. Đây có thể là dấu hiệu của các bệnh lý nhiễm trùng nguy hiểm khác cần sự can thiệp y tế khẩn cấp.

Lưu ý an toàn

Các thông tin cung cấp chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định, không áp dụng các bài thuốc truyền miệng như cạo gió, chích lể hay kiêng nước, kiêng ăn uống quá mức vì có thể khiến tình trạng mất nước và bội nhiễm trở nên nghiêm trọng hơn.

Tóm tắt

Sốt phát ban ở trẻ nhỏ phần lớn là bệnh lành tính và sẽ thoái lui khi được chăm sóc nâng đỡ phù hợp. Tuy nhiên, cha mẹ tuyệt đối không chủ quan vì các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác có thể có biểu hiện ban đầu tương tự. Việc quan sát sát sao diễn tiến sốt, biểu hiện toàn thân và kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường là chìa khóa bảo vệ sức khỏe cho trẻ.