Dấu hiệu suy thận thường gặp và thời điểm cần kiểm tra chức năng thận

Dấu hiệu suy thận là gì?

Suy thận là tình trạng suy giảm chức năng lọc của các nephron trong thận, khiến chất cặn bã và dịch dư thừa không được đào thải hiệu quả ra khỏi cơ thể qua đường bài tiết. Tình trạng này có thể diễn ra đột ngột trong vài ngày gọi là tổn thương thận cấp, hoặc tiến triển từ từ qua nhiều tháng, nhiều năm gọi là bệnh thận mạn tính. Ở giai đoạn đầu, các đơn vị thận còn khỏe mạnh sẽ tăng cường hoạt động để bù trừ cho phần mô thận bị tổn thương, khiến người bệnh hầu như không cảm thấy đau đớn hay khó chịu rõ rệt. Tuy nhiên, sự bù trừ này chỉ mang tính tạm thời; khi tổn thương lan rộng, hàng loạt rối loạn chuyển hóa, tuần hoàn và huyết học sẽ xuất hiện. Do đó, việc theo dõi những biến đổi nhỏ của sức khỏe và tầm soát định kỳ đóng vai trò nền tảng giúp bảo tồn chức năng thận còn lại.

Hiện tượng phù nề mí mắt và sưng bàn chân

Một trong những dấu hiệu suy thận điển hình là tình trạng ứ dịch trong các mô của cơ thể. Khi màng lọc cầu thận bị tổn thương, khả năng đào thải muối và nước dư thừa bị suy giảm, đồng thời protein thiết yếu như albumin có thể bị thất thoát qua nước tiểu làm giảm áp lực keo trong lòng mạch. Hậu quả là dịch lỏng thoát ra các khoang gian bào, gây nên hiện tượng sưng phù rõ rệt.

Người bệnh thường nhận thấy mí mắt bị húp hoặc sưng to vào buổi sáng sau khi thức dậy. Về chiều tối, phù thường tập trung nhiều hơn ở vùng bàn chân, mắt cá chân và cẳng chân, khiến mang giày dép chật hơn bình thường hoặc khi dùng ngón tay ấn vào da sẽ để lại vết lõm lâu đàn hồi. Hiện tượng phù do thận thường xuất hiện đối xứng hai bên và không giảm đi hoàn toàn sau khi nghỉ ngơi.

Những biến đổi bất thường về màu sắc và tính chất nước tiểu

Thận trực tiếp tạo ra nước tiểu, vì vậy bất kỳ sự thay đổi nào về thói quen tiểu tiện cũng có thể phản ánh chức năng thận đang gặp trục trặc. Người bị suy giảm chức năng thận thường gặp tình trạng đi tiểu nhiều lần vào ban đêm, lượng nước tiểu có thể tăng lên bất thường ở giai đoạn sớm do thận mất khả năng cô đặc, hoặc giảm dần lượng nước tiểu ở các giai đoạn muộn hơn.

Bên cạnh tần suất, tính chất của nước tiểu cũng biến đổi rõ rệt. Nước tiểu xuất hiện nhiều bọt nhỏ li ti lâu tan như bọt xà phòng là biểu hiện cảnh báo protein niệu cao. Ngoài ra, nước tiểu có thể đổi màu sẫm như màu trà đặc, màu nước ngọt có gas hoặc có vệt hồng đỏ do hồng cầu lọt qua màng lọc cầu thận. Đây là những triệu chứng lâm sàng quan trọng cần được làm xét nghiệm phân tích nước tiểu ngay.

Cảm giác mệt mỏi dai dẳng và suy nhược cơ thể

Thận khỏe mạnh chịu trách nhiệm sản xuất hormone erythropoietin, kích thích tủy xương sinh ra các tế bào hồng cầu mang oxy đi nuôi toàn bộ cơ thể. Khi nhu mô thận bị xơ hóa hoặc suy giảm chức năng, lượng hormone này giảm sút nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng thiếu máu mạn tính do bệnh thận.

Thiếu máu khiến các cơ quan, đặc biệt là não bộ và cơ bắp, không nhận đủ oxy cần thiết. Người bệnh sẽ luôn cảm thấy kiệt sức, uể oải, hụt hơi khi leo cầu thang hoặc làm việc nhẹ, kèm theo hoa mắt, chóng mặt và giảm khả năng tập trung. Đồng thời, sự ứ đọng các chất độc nitơ như urê và creatinin trong máu cũng gây ngộ độc chuyển hóa nhẹ, làm người bệnh mất cảm giác thèm ăn, miệng có vị kim loại, buồn nôn và sụt cân không rõ nguyên nhân.

Tình trạng ngứa da kéo dài và hơi thở có mùi lạ

Sự tích tụ chất thải chuyển hóa không được đào thải qua đường bài tiết sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến làn da và hơi thở của người bệnh. Khi nồng độ phosphat và các độc tố uremic trong máu tăng cao, người bệnh thường xuất hiện cảm giác ngứa ngáy dữ dội, châm chích sâu dưới da mà việc dùng kem dưỡng ẩm hay thuốc chống dị ứng thông thường ít mang lại hiệu quả cải thiện.

Ngoài ra, lượng urê huyết thanh tăng cao sẽ được bài tiết một phần qua tuyến nước bọt và bị phân hủy thành amoniac bởi các vi khuẩn trong khoang miệng. Tình trạng này khiến người bệnh luôn cảm thấy hơi thở có mùi khai giống mùi nước tiểu, kèm theo cảm giác đắng miệng, ăn uống không ngon miệng. Những triệu chứng này tuy không gây nguy hiểm tức thì nhưng phản ánh giai đoạn độc tố trong máu đã ở mức cảnh báo.

Đau mỏi vùng thắt lưng hông và khó thở khi gắng sức

Một số vấn đề về thận có thể gây ra cảm giác đau tức, căng tức âm ỉ ở vùng thắt lưng, ngay phía dưới lồng ngực ở một hoặc cả hai bên mạn sườn. Cơn đau này thường liên quan đến tình trạng thận ứ nước, sỏi thận gây tắc nghẽn hoặc nhiễm trùng đài bể thận, cần phân biệt với đau cơ xương khớp thông thường do vận động.

Bên cạnh đó, tình trạng khó thở cũng là biểu hiện gián tiếp nhưng rất đáng lưu tâm của suy thận. Nguyên nhân bắt nguồn từ việc dịch dư thừa tích tụ tại màng phổi và nhu mô phổi do thận không lọc kịp nước, kết hợp với tình trạng thiếu máu làm giảm khả năng vận chuyển oxy. Người bệnh có thể cảm thấy hụt hơi, ngột ngạt khi nằm thẳng hoặc khi làm việc gắng sức nhẹ, báo hiệu gánh nặng tuần hoàn đã gia tăng.

Lưu ý an toàn

Các dấu hiệu như sưng phù, mệt mỏi hay rối loạn tiểu tiện có thể xuất phát từ nhiều bệnh lý khác nhau như tim mạch, gan hoặc rối loạn chuyển hóa chứ không riêng gì bệnh thận. Người đọc tuyệt đối không tự ý chẩn đoán, không tự mua các loại thảo dược truyền miệng hay tự ý dùng thuốc lợi tiểu khi thấy cơ thể bị phù nề. Việc sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc có thể gây ngộ độc thận cấp tính và làm bệnh tiến triển nhanh hơn. Mọi quyết định chẩn đoán và theo dõi sức khỏe cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa thận – tiết niệu thông qua các xét nghiệm máu và nước tiểu định kỳ.

Tóm tắt

Phát hiện sớm các dấu hiệu suy thận là yếu tố quyết định để bảo tồn chức năng thận và nâng cao chất lượng cuộc sống. Do bệnh thường diễn tiến thầm lặng, mỗi người nên chủ động lắng nghe cơ thể, duy trì lối sống lành mạnh và thực hiện kiểm tra định kỳ chức năng thận. Khi gặp bất kỳ biểu hiện bất thường nào, hãy đến ngay cơ sở y tế uy tín để được đánh giá toàn diện.