Dấu hiệu khi lên cơn hen và cách cấp cứu hen suyễn

Cách cấp cứu hen suyễn là gì?

Hen suyễn là bệnh lý viêm mạn tính của đường dẫn khí trong phổi, đặc trưng bởi tình trạng tăng phản ứng của phế quản trước các yếu tố kích thích từ môi trường hoặc thể chất. Khi tiếp xúc với các tác nhân dị ứng, nhiễm trùng đường hô hấp, khói bụi hoặc thay đổi thời tiết, niêm mạc phế quản bị sưng viêm, tiết nhiều đờm đặc quánh và các cơ bao quanh đường thở co thắt mạnh. Hậu quả là đường kính lòng phế quản thu hẹp rõ rệt, cản trở không khí đi vào và ra khỏi phế nang, dẫn đến cơn hen suyễn cấp tính. Tùy theo mức độ co thắt, cơn hen có thể diễn ra từ nhẹ, trung bình đến mức độ nguy kịch đe dọa tính mạng nếu đường thở bị tắc nghẽn hoàn toàn. Do đó, việc hiểu rõ bản chất của bệnh và luôn có phương án ứng phó sẵn sàng là yếu tố then chốt giúp người bệnh kiểm soát tốt tình trạng sức khỏe của mình.

Dấu hiệu nhận biết cơn hen suyễn từ giai đoạn sớm

Cơn hen suyễn thường bắt đầu với các dấu hiệu cảnh báo sớm mà người bệnh có thể cảm nhận trước khi tình trạng khó thở trở nên nghiêm trọng. Những biểu hiện ban đầu bao gồm ho khan kéo dài, đặc biệt là vào ban đêm hoặc rạng sáng, ngứa cổ họng, cảm giác nặng tức ngực và hụt hơi khi làm việc gắng sức nhẹ. Tiếng thở rít hoặc thở khò khè nghe rõ khi thở ra cũng là dấu hiệu cho thấy đường thở đang bị co thắt và phù nề.

Khi cơn hen tiến triển rõ rệt, người bệnh gặp khó khăn lớn trong việc hít thở, phải ngồi chồm hổm hoặc tì tay vào bàn để thở. Các cơ hô hấp phụ bị co kéo rõ rệt, biểu hiện qua tình trạng hõm ức và khoảng liên sườn bị rút lõm theo từng nhịp thở. Người bệnh có thể nói ngắt quãng, không thể nói trọn một câu dài mà phải dừng lại lấy hơi liên tục. Nhận biết những biểu hiện này giúp can thiệp xử trí ngay trong giai đoạn sớm.

Biểu hiện nguy kịch cần đưa đi cấp cứu ngay

Những dấu hiệu nguy hiểm cho thấy cơn hen phế quản đang đe dọa tính mạng đòi hỏi phải đưa người bệnh đi cấp cứu y tế ngay lập tức. Tình trạng tím tái ở môi, đầu ngón tay hoặc móng chân báo hiệu cơ thể đang thiếu oxy trầm trọng. Người bệnh có thể rơi vào trạng thái hoảng loạn, lo âu tột độ, sau đó chuyển sang lú lẫn, lơ mơ hoặc kiệt sức do không còn đủ sức để thở.

Một dấu hiệu đặc biệt nghiêm trọng là tiếng khò khè bỗng nhiên biến mất nhưng người bệnh vẫn vật vã khó thở dữ dội, được gọi là lồng ngực im lặng trong y khoa. Đây là hiện tượng đường thở bị co thắt gần như hoàn toàn khiến không khí hầu như không thể lưu thông qua phổi. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nguy kịch nào kể trên, việc gọi xe cấp cứu hoặc chuyển người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất là ưu tiên hàng đầu.

Các bước sơ cứu ban đầu khi người bệnh lên cơn hen

Khi phát hiện người bệnh bắt đầu lên cơn hen, người hỗ trợ cần giữ bình tĩnh để tránh gây tâm lý hoảng loạn cho bệnh nhân. Ngay lập tức đưa người bệnh rời khỏi khu vực có yếu tố kích phát như khói thuốc, bụi bẩn, phấn hoa, mùi hóa chất nồng hoặc nơi quá lạnh. Giúp người bệnh ngồi thẳng lưng trên ghế hoặc ngồi tựa lưng thoải mái, nới lỏng cổ áo, thắt lưng và quần áo bó sát để lồng ngực dễ dàng mở rộng.

Tạo không gian xung quanh thông thoáng, tránh để nhiều người vây quanh gây ngột ngạt. Khuyên người bệnh cố gắng hít thở chậm và sâu bằng mũi, thở ra từ từ qua môi mím. Không để người bệnh nằm xuống vì tư thế nằm làm tăng áp lực lên cơ hoành, khiến việc hô hấp trở nên khó khăn hơn. Trong thời gian này, cần nhanh chóng tìm bình xịt thuốc cắt cơn của người bệnh.

Cách sử dụng thuốc cắt cơn hen đúng kỹ thuật

Sử dụng thuốc cắt cơn dạng hít tác dụng nhanh là bước then chốt trong xử trí cơn hen suyễn cấp tính theo phác đồ hướng dẫn của bác sĩ. Lắc đều bình xịt định liều, mở nắp bảo vệ và hướng dẫn người bệnh ngậm kín ống ngậm. Người bệnh thở ra nhẹ nhàng hết sức, sau đó ấn bình xịt đồng thời hít vào thật sâu và chậm bằng miệng, nín thở khoảng năm đến mười giây trước khi thở ra từ từ. Nếu có buồng đệm, nên ưu tiên sử dụng để thuốc khuếch tán vào phế quản tối ưu hơn.

Liều lượng và khoảng cách xịt thuốc phải tuân thủ nghiêm ngặt kế hoạch hành động đã được bác sĩ chuyên khoa hô hấp lập riêng cho người bệnh. Sau khi dùng thuốc vài phút, cần theo dõi sát nhịp thở, sắc mặt và mức độ tỉnh táo. Nếu sau liều thuốc ban đầu mà tình trạng khó thở không cải thiện hoặc tiếp tục xấu đi, cần gọi xe cứu thương ngay và tiếp tục hỗ trợ người bệnh theo chỉ dẫn y tế khẩn cấp.

Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát cơn hen tái phát

Để hạn chế tối đa nguy cơ bùng phát các cơn hen suyễn cấp tính nguy hiểm, người bệnh cần chủ động kiểm soát bệnh trong cuộc sống hàng ngày. Việc quan trọng nhất là tuân thủ dùng thuốc kiểm soát hen dạng hít duy trì đều đặn theo đơn của bác sĩ, ngay cả khi không có triệu chứng khó thở, không được tự ý ngừng thuốc khi thấy sức khỏe ổn định. Tái khám định kỳ tại chuyên khoa hô hấp giúp bác sĩ đánh giá chức năng thông khí phổi và điều chỉnh phác đồ phù hợp.

Bên cạnh đó, cần chủ động phòng tránh các tác nhân gây dị ứng và kích thích đường thở trong môi trường sống. Giữ nhà cửa sạch sẽ, hạn chế tiếp xúc khói thuốc lá, nấm mốc và lông vật nuôi. Tiêm phòng cúm và phế cầu định kỳ giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp, một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến bệnh hen suyễn trở nặng đột ngột. Luôn chuẩn bị sẵn sàng kế hoạch hành động xử trí cơn hen bằng văn bản để người thân và đồng nghiệp có thể hỗ trợ kịp thời khi cần.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán, chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc cắt cơn, tăng liều hoặc ngưng thuốc kiểm soát hen mạn tính mà không có ý kiến y khoa. Khi người bệnh có biểu hiện suy hô hấp nặng, phải gọi cấp cứu hoặc đưa tới bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Nhận biết sớm và xử trí đúng kỹ thuật khi xảy ra cơn hen phế quản cấp đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ tính mạng người bệnh. Mỗi người mắc bệnh hen suyễn cần tuân thủ kế hoạch hành động đã được bác sĩ chuyên khoa hô hấp xây dựng, mang theo bình xịt cắt cơn mọi lúc mọi nơi và chủ động đến cơ sở y tế khi triệu chứng diễn tiến nặng.