Dấu hiệu áp xe vú sau sinh và biện pháp phòng ngừa

Áp xe vú sau sinh là gì?

Áp xe vú sau sinh là tình trạng viêm nhiễm cấp tính ở mô tuyến vú đã tiến triển đến giai đoạn tạo thành một hoặc nhiều bọc chứa đầy mủ và mô hoại tử. Bệnh thường xuất hiện trong khoảng mười hai tuần đầu sau sinh, đặc biệt ở những tuần đầu khi sản phụ mới bắt đầu thiết lập cữ bú cho con. Khi vi khuẩn xâm nhập vào các mô liên kết qua vết rách ở núm vú hoặc thông qua đường dẫn sữa bị ứ đọng, hệ miễn dịch sẽ huy động bạch cầu để chống lại tác nhân gây bệnh, dẫn đến hiện tượng tích tụ mủ khu trú. Nếu không được dẫn lưu và điều trị kháng sinh phù hợp, ổ áp xe có thể lan rộng, phá hủy nhu mô vú, gây viêm mô tế bào diện rộng hoặc dẫn đến nhiễm trùng huyết đe dọa sức khỏe sản phụ.

Nguyên nhân dẫn đến hình thành ổ áp xe vú ở sản phụ

Áp xe vú sau sinh thường bắt đầu từ tình trạng ứ đọng sữa hoặc tắc tia sữa kéo dài trong giai đoạn cho con bú. Khi ống dẫn sữa bị bít tắc, sữa mẹ tích tụ tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập qua các vết nứt nẻ ở đầu núm vú. Vi khuẩn Staphylococcus aureus hoặc liên cầu khuẩn từ da mẹ hoặc vòm họng của bé có thể đi sâu vào nhu mô tuyến vú gây viêm vú.

Nếu giai đoạn viêm tuyến vú cấp tính không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, phản ứng viêm tiến triển phá hủy các mô liên kết và hình thành ổ mủ khu trú. Bên cạnh đó, việc vệ sinh đầu ngực chưa đúng cách, tư thế ngậm bắt núm vú của trẻ không chuẩn xác gây trầy xước đầu ti hoặc tình trạng kiệt sức, suy giảm miễn dịch sau sinh cũng làm gia tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện ổ áp xe.

Các biểu hiện điển hình cảnh báo áp xe vú sau sinh

Biểu hiện điển hình của áp xe vú sau sinh là cơn đau nhức nhối sâu bên trong bầu ngực, mức độ đau tăng mạnh khi chạm vào hoặc khi cơ thể cử động. Tại vị trí tổn thương, da vú thường trở nên căng bóng, tấy đỏ và nóng rát rõ rệt so với vùng da xung quanh. Khi sờ nắn nhẹ nhàng, người mẹ có thể cảm nhận được một khối gồ cứng, ranh giới tương đối rõ và có cảm giác lùng nhùng hay bập bềnh của chất dịch mủ bên trong.

Bên cạnh các triệu chứng tại chỗ, cơ thể sản phụ thường phản ứng toàn thân với tình trạng nhiễm trùng. Người bệnh có thể xuất hiện cơn sốt cao dao động từ ba mươi tám đến ba mươi chín độ C, đi kèm cảm giác ớn lạnh, rét run, đau mỏi toàn thân, mệt mỏi và chán ăn. Hạch nách cùng bên vú tổn thương cũng có thể sưng to và đau khi ấn. Lượng sữa tiết ra từ bên ngực bệnh thường giảm rõ rệt hoặc có thể lẫn dịch đổi màu.

Phân biệt áp xe vú với tắc tia sữa và viêm tuyến vú

Ranh giới giữa cương sữa, viêm tuyến vú và áp xe vú đôi khi khó phân biệt trong những ngày đầu nếu chỉ dựa vào cảm nhận chủ quan. Cương sữa sinh lý thường xảy ra đều cả hai bên ngực trong vài ngày đầu sau sinh, ngực căng cứng nhưng không đỏ da khu trú và hiếm khi gây sốt cao kéo dài. Tắc tia sữa gây cục cứng đau một vùng nhỏ nhưng người mẹ vẫn tỉnh táo, chưa có dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân.

Áp xe vú là giai đoạn muộn hơn khi tổ chức mủ đã hình thành rõ rệt. Cơn đau trong áp xe vú thường có tính chất giật thon thót theo nhịp mạch, da đỏ tím và sờ thấy ổ dịch mềm ở trung tâm khối viêm. Khi siêu âm tuyến vú tại cơ sở y tế, bác sĩ có thể quan sát thấy rõ ổ giảm âm chứa dịch hồi âm không đồng nhất, giúp phân biệt chính xác với các tổn thương xơ nang hoặc viêm vú đơn thuần.

Biện pháp phòng ngừa viêm tắc và tích tụ mủ ở tuyến vú

Để hạn chế nguy cơ hình thành ổ mủ ở tuyến vú, sản phụ cần thực hiện các biện pháp thông thoát dòng sữa ngay từ những ngày đầu sau sinh. Cho trẻ bú sớm, bú đều đặn theo nhu cầu và đảm bảo trẻ ngậm bắt khớp ngậm đúng cách giúp hạn chế tình trạng cắn nứt cổ gà ở đầu núm vú. Nếu trẻ bú không hết hoặc ngực còn cảm giác căng tức sau cữ bú, mẹ nên dùng máy hút sữa hoặc vắt nhẹ nhàng để làm trống hoàn toàn bầu ngực.

Vệ sinh vùng ngực và núm vú bằng nước sạch nhẹ nhàng trước và sau khi cho con bú, lau khô đầu ngực bằng khăn mềm sạch để ngăn ngừa vi khuẩn bám dính. Chọn áo ngực mềm mại, đúng kích cỡ, không có gọng kim loại bó sát gây chèn ép các ống dẫn sữa. Uống đủ nước, duy trì chế độ nghỉ ngơi hợp lý và kiểm tra bầu ngực thường xuyên giúp phát hiện sớm các cục tắc tia sữa để xử trí kịp thời trước khi biến chứng thành ổ mủ.

Lưu ý an toàn

Thông tin cung cấp nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa. Tuyệt đối không tự ý dùng kim chọc hút, nặn mủ, đắp lá thuốc dân gian hoặc tự mua thuốc kháng sinh điều trị tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Mọi can thiệp sai cách đều có thể dẫn đến nhiễm trùng lan tỏa, hoại tử mô vú và để lại sẹo co rút ảnh hưởng thẩm mỹ cũng như chức năng tiết sữa. Khi có sốt cao kèm khối sưng đau ở vú, sản phụ cần đến ngay khoa phụ sản để được kiểm tra.

Tóm tắt

Áp xe vú sau sinh là biến chứng nhiễm trùng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm và can thiệp y tế đúng cách. Sản phụ không nên chịu đựng cơn đau hoặc tự chữa tại nhà khi vùng ngực xuất hiện khối sưng đau kèm sốt. Việc thăm khám chuyên khoa phụ sản kịp thời giúp bảo vệ sức khỏe người mẹ và duy trì nguồn sữa an toàn cho trẻ.