Dấu hiệu mèo bị dại và cách xử trí an toàn khi bị cào cắn

Dấu hiệu mèo bị dại là gì?

Bệnh dại ở mèo là bệnh viêm não tủy cấp tính do virus dại thuộc giống Lyssavirus, họ Rhabdoviridae gây ra. Mầm bệnh lây truyền chủ yếu qua nước bọt của động vật nhiễm virus thông qua các vết cắn, vết cào rách da hoặc khi nước bọt tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc mắt, mũi, miệng của vật chủ mới. Sau khi xâm nhập vào mô bào, virus di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại biên tiến về hệ thần kinh trung ương, nhân lên trong não bộ rồi phân tán ra tuyến nước bọt.

Ở mèo, thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng tùy thuộc vào vị trí vết thương và lượng virus xâm nhập. Khi virus đã tấn công vào não bộ và làm xuất hiện các triệu chứng thần kinh rõ rệt, bệnh gần như chắc chắn dẫn đến tử vong trong thời gian ngắn. Do đó, việc theo dõi các biến đổi hành vi bất thường của mèo nuôi có ý nghĩa sống còn đối với sự an toàn của cả người và vật nuôi trong gia đình.

Biến đổi hành vi và tâm tính trong giai đoạn đầu

Ở giai đoạn khởi phát, mèo mắc bệnh dại thường có những thay đổi tính tình rất rõ rệt so với thường ngày. Một con mèo vốn quấn quýt, hiền lành có thể bỗng nhiên trở nên nhút nhát, sợ sệt, lẩn trốn vào các góc khuất, bóng tối hoặc dưới gầm giường tủ. Ngược lại, những con mèo bình thường hung dữ hoặc ít tiếp xúc lại có thể trở nên bồn chồn, tiến lại gần chủ một cách bất thường rồi đột ngột trở nên cáu kỉnh.

Bên cạnh sự xáo trộn về tính khí, mèo còn có biểu hiện lo âu, mắt đờ đẫn hoặc mở to thao láo, đồng tử giãn, thường xuyên liếm láp hoặc cào cắn dữ dội vào vị trí vết thương cũ nơi virus từng xâm nhập. Con vật có thể sốt nhẹ, bỏ ăn hoặc ăn những dị vật khác lạ như sỏi, đất sét, mảnh gỗ vụn hay cỏ rác. Giai đoạn tiền triệu này thường kéo dài từ một đến ba ngày trước khi bệnh chuyển sang các thể lâm sàng nặng nề hơn.

Biểu hiện kích động dữ dội ở thể điên cuồng

Thể điên cuồng là dạng bệnh dại điển hình và nguy hiểm nhất do nguy cơ tấn công truyền virus sang người rất cao. Mèo trở nên đặc biệt hung dữ, dễ bị kích động bởi tiếng động nhỏ, ánh sáng hoặc bất kỳ chuyển động nào xung quanh. Chúng có thể gầm gừ liên tục, cắn xé đồ đạc, tự cắn chân đuôi của mình hoặc chủ động lao vào tấn công các con vật khác và con người mà không cần bị khiêu khích.

Ở thể này, mèo thường bị co thắt thanh quản dữ dội dẫn đến triệu chứng sợ nước và sợ gió. Con vật rất khát nhưng không thể uống được, nước dãi chảy ròng ròng quanh mép do liệt cơ nuốt. Tiếng kêu của mèo bị khàn đặc, méo mó hoặc mất hẳn tiếng. Mèo có xu hướng bỏ nhà chạy lang thang vô định, dễ ngã quỵ, co giật toàn thân rồi nhanh chóng tử vong do kiệt sức và suy hô hấp cấp tính trong vòng vài ngày.

Dấu hiệu suy nhược và bại liệt ở thể câm

Thể liệt hay còn gọi là thể dại câm chiếm tỷ lệ đáng kể ở mèo nhưng thường khó phát hiện hơn do thiếu các cơn hung hăng rõ rệt. Thay vì kích động, con vật nhanh chóng rơi vào trạng thái ủ rũ, thờ thẫn và lười vận động. Biểu hiện ban đầu thường là hiện tượng liệt các cơ vùng đầu mặt, cơ nhai và cơ nuốt, khiến hàm dưới trễ xuống, miệng luôn há hở và chảy nhiều nước bọt.

Nhiều người nuôi dễ nhầm lẫn dấu hiệu này với tình trạng mèo bị hóc xương hoặc mắc dị vật trong cổ họng, từ đó tự ý thò tay vào miệng mèo để kiểm tra và vô tình bị trầy xước, phơi nhiễm với lượng lớn virus dại có trong nước bọt. Sau tổn thương vùng hầu họng, tình trạng tê liệt sẽ lan nhanh xuống hai chi sau khiến mèo đi đứng xiêu vẹo, mất thăng bằng rồi liệt toàn thân, hôn mê và tử vong.

Quy trình sơ cứu chuẩn khi bị mèo cào hoặc cắn

Khi không may bị mèo cào, cắn hoặc liếm vào vùng da có vết trầy xước, việc sơ cứu đúng cách ngay lập tức đóng vai trò quyết định để giảm thiểu tải lượng virus dại. Bước đầu tiên cần thực hiện là rửa vết thương liên tục dưới vòi nước chảy mạnh cùng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ trong tối thiểu mười lăm phút. Động tác rửa cần nhẹ nhàng, tránh chà xát quá mạnh làm bầm dập mô hạt hoặc rách rộng miệng vết thương.

Sau khi xối rửa sạch xà phòng, cần sát khuẩn lại vùng tổn thương bằng cồn y tế bảy mươi độ hoặc dung dịch povidone iodine mười phần trăm. Tuyệt đối không nặn máu, không đắp lá cây, không rạch mổ hay bôi các chất kích ứng chưa qua kiểm chứng lên vết thương. Băng nhẹ vết thương bằng gạc vô trùng nếu có chảy máu và khẩn trương di chuyển tới điểm tiêm chủng gần nhất để được cán bộ y tế đánh giá nguy cơ, chỉ định vắc xin phòng dại và huyết thanh kháng dại kịp thời.

Biện pháp phòng ngừa bệnh dại ở mèo và bảo vệ cộng đồng

Phòng ngừa chủ động là phương pháp hữu hiệu nhất nhằm loại trừ mối đe dọa từ bệnh dại đối với vật nuôi và các thành viên trong gia đình. Tất cả mèo nuôi cần được tiêm phòng vắc xin dại bắt đầu từ ba tháng tuổi và duy trì tiêm nhắc định kỳ mỗi năm một lần theo khuyến cáo của cơ quan thú y. Hồ sơ tiêm chủng của thú cưng nên được lưu trữ cẩn thận để theo dõi lịch tiêm đúng hẹn.

Ngoài việc tiêm phòng, người nuôi nên hạn chế thả rông mèo ra ngoài môi trường tự nhiên nhằm tránh nguy cơ tiếp xúc, cắn nhau với mèo hoang, chó thả rông hoặc các động vật hoang dã mang mầm bệnh. Khi phát hiện mèo có các dấu hiệu thần kinh hoặc hành vi khác lạ, cần cách ly con vật vào lồng nhốt an toàn, tránh tiếp xúc trực tiếp và liên hệ ngay với cơ quan thú y địa phương để được hỗ trợ kiểm tra, xử lý theo đúng quy định phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa hay chỉ định điều trị của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc nam, giác hút nọc, đắp lá hoặc áp dụng các mẹo dân gian khi bị động vật cào cắn. Khi có vết thương hở do mèo gây ra, người bệnh cần tới cơ sở y tế để được thăm khám và tiêm vắc xin phòng dại càng sớm càng tốt.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các biểu hiện bất thường ở mèo và chủ động tiêm phòng định kỳ là biện pháp cốt lõi để ngăn ngừa nguy cơ lây truyền bệnh dại sang người. Khi xảy ra sự cố cào hoặc cắn, việc xử trí vết thương đúng cách và đến cơ sở y tế tiêm vắc xin kịp thời sẽ bảo vệ tính mạng an toàn tuyệt đối.