Dấu hiệu đại tràng có vấn đề dễ nhận biết và thời điểm cần đi khám

Dấu hiệu đại tràng có vấn đề là gì?

Đại tràng, hay còn gọi là ruột già, là đoạn cuối cùng của ống tiêu hóa nối tiếp từ manh tràng đến ống hậu môn. Cấu trúc này gồm có manh tràng kèm ruột thừa, đại tràng lên, đại tràng ngang, đại tràng xuống, đại tràng sigma và trực tràng. Chức năng chính của đại tràng là tiếp nhận phần bã thức ăn từ ruột non chuyển xuống, tái hấp thu nước cùng các chất điện giải cần thiết, cô đặc chất thải thành khuôn phân và lưu trữ trước khi đào thải ra ngoài.

Bên cạnh nhiệm vụ tạo phân, đại tràng còn là nơi cư trú của hàng nghìn tỷ vi khuẩn thuộc hệ vi sinh đường ruột. Quần thể lợi khuẩn này tham gia tổng hợp một số loại vitamin nhóm B, vitamin K và bảo vệ niêm mạc ruột chống lại các tác nhân gây bệnh từ thức ăn. Khi niêm mạc đại tràng bị kích thích, viêm loét hoặc có khối u phát triển, khả năng điều hòa nhu động và hấp thu nước sẽ bị rối loạn nghiêm trọng, dẫn đến hàng loạt triệu chứng tiêu hóa điển hình.

Rối loạn thói quen đại tiện và tính chất khuôn phân

Một trong những dấu hiệu đại tràng có vấn đề phổ biến nhất là sự xáo trộn nhịp sinh hoạt đường ruột thường ngày. Bình thường mỗi người có thể đi tiêu từ ba lần mỗi tuần đến một hoặc hai lần mỗi ngày với khuôn phân mềm mượt và dễ tống xuất. Khi niêm mạc ruột già bị kích thích, viêm nhiễm hoặc có tổn thương cản trở cơ học, người bệnh có thể gặp tình trạng tiêu chảy liên tục nhiều ngày hoặc táo bón dai dẳng không rõ nguyên nhân.

Nhiều trường hợp ghi nhận sự xen kẽ thất thường giữa các đợt phân lỏng nát và phân khô cứng, khiến người bệnh luôn cảm thấy khó chịu. Bên cạnh đó, tình trạng mót rặn, cảm giác buồn đi ngoài gấp gáp nhưng khi vào nhà vệ sinh lại chỉ đi được lượng rất ít cũng là biểu hiện kinh điển của hội chứng ruột kích thích hoặc viêm đại trực tràng. Nếu sự thay đổi thói quen này kéo dài trên hai tuần mà không liên quan đến ngộ độc thức ăn cấp tính, việc kiểm tra y khoa là vô cùng cần thiết.

Đau tức và co thắt bất thường dọc khung đại tràng

Đau bụng là triệu chứng thường xuyên thúc đẩy người bệnh đi khám tiêu hóa. Khác với cơn đau dạ dày thường tập trung ở vùng thượng vị, cơn đau do đại tràng thường định vị dọc theo khung đại tràng, phổ biến nhất là vùng bụng dưới rốn hoặc hố chậu trái. Cơn đau có thể biểu hiện dưới dạng âm ỉ kéo dài cả ngày hoặc quặn thắt từng cơn dữ dội do tình trạng tăng co bóp cơ trơn thành ruột.

Đặc điểm rất đáng chú ý của đau đại tràng là cảm giác khó chịu thường tăng lên sau khi ăn phải thức ăn lạ, đồ sống lạnh, rượu bia hoặc khi gặp căng thẳng tâm lý. Sau khi đi đại tiện hoặc trung tiện được, áp lực trong lòng ruột giảm xuống khiến cơn đau thuyên giảm đáng kể. Tuy nhiên, nếu cơn đau xuất hiện về đêm làm thức giấc, đau liên tục không dứt hoặc ngày càng tăng nặng thì đây là tín hiệu cảnh báo tổn thương thực thể nghiêm trọng.

Đầy bụng khó tiêu, chướng hơi và cảm giác mót rặn kéo dài

Đại tràng là nơi hấp thu phần nước còn lại và chứa đựng các chất cặn bã để hệ vi sinh vật đường ruột chuyển hóa. Khi nhu động ruột bị rối loạn hoặc mất cân bằng hệ vi sinh, quá trình lên men yếm khí diễn ra quá mức sinh ra lượng lớn khí hơi. Người bệnh sẽ luôn cảm thấy bụng căng cứng, óc ách khó chịu, ợ hơi hoặc xì hơi liên tục nhưng không giải tỏa được hoàn toàn cảm giác căng tức.

Kèm theo đó là tình trạng đi ngoài không hết phân, vừa rời nhà vệ sinh lại muốn quay lại rặn tiếp. Triệu chứng này thường phản ánh tình trạng viêm phù nề niêm mạc trực tràng gây kích thích thụ thể cảm giác giả, hoặc do sự hiện diện của khối polyp hay khối u gây cản trở đường thoát tự nhiên của khối phân. Nếu chướng bụng đi kèm buồn nôn và bí trung đại tiện hoàn toàn, người bệnh cần được cấp cứu vì nguy cơ tắc ruột.

Phân có lẫn chất nhầy mủ hoặc vệt máu bất thường

Sự xuất hiện của các chất bất thường trong phân là dấu hiệu cảnh báo trực tiếp tổn thương trên bề mặt niêm mạc đại tràng. Bình thường chất nhầy chỉ được tiết ra lượng nhỏ để bôi trơn thành ruột và hầu như không nhìn thấy bằng mắt thường. Khi niêm mạc ruột bị viêm loét, nhiễm khuẩn hoặc nhiễm ký sinh trùng amip, chất nhầy sẽ tiết ra ồ ạt, bám quanh khuôn phân hoặc lẫn với dịch lỏng màu trắng đục, vàng.

Đặc biệt, đại tiện ra máu là dấu hiệu đại tràng có vấn đề mức độ báo động tuyệt đối không được chủ quan. Máu có thể có màu đỏ tươi bao quanh phân, nhỏ giọt sau khi rặn, hoặc máu màu đỏ sẫm, nâu đen lẫn sâu vào trong lòng phân kèm mùi tanh hôi nồng nặc. Tình trạng này có thể bắt nguồn từ viêm loét đại trực tràng chảy máu, bệnh Crohn, polyp đại tràng chảy máu hoặc khối u ác tính đường tiêu hóa dưới.

Biểu hiện suy nhược sụt cân và dấu hiệu toàn thân báo động

Khi bệnh lý đại tràng tiến triển mạn tính, quá trình hấp thu chất dinh dưỡng và nước bị cản trở nặng nề, đồng thời tình trạng mất máu vi thể rỉ rả kéo dài sẽ dẫn tới những ảnh hưởng toàn thân. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi triền miên, hụt hơi khi gắng sức nhẹ, hoa mắt chóng mặt, da dẻ xanh xao nhợt nhạt do thiếu máu thiếu sắt mạn tính.

Một biểu hiện rất quan trọng khác là sụt cân nhanh chóng không rõ lý do, dù chế độ ăn uống không thay đổi hoặc giảm sút do chán ăn, ăn không ngon miệng. Sốt nhẹ kéo dài về chiều, đổ mồ hôi đêm hoặc sờ thấy một khối u cục cứng bất thường ở vùng hố chậu cũng là những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Khi xuất hiện các dấu hiệu toàn thân này, người bệnh cần đến bệnh viện có chuyên khoa tiêu hóa để thực hiện nội soi đại tràng và các chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về dấu hiệu đại tràng có vấn đề mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thể thay thế cho chẩn đoán y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc giảm đau chống co thắt về uống tại nhà khi chưa rõ nguyên nhân. Việc lạm dụng thuốc có thể làm lu mờ triệu chứng nguy hiểm hoặc khiến tình trạng viêm loét, xuất huyết đường ruột trở nên phức tạp hơn.

Tóm tắt

Đại tràng giữ vai trò thiết yếu đối với sức khỏe tiêu hóa và miễn dịch toàn thân. Việc lắng nghe cơ thể, nhận biết sớm những thay đổi bất thường về phân hay thói quen đại tiện giúp phát hiện kịp thời các bệnh lý nguy hiểm. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hay nhuận tràng kéo dài mà cần chủ động thăm khám chuyên khoa tiêu hóa để được chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ phù hợp.