Dấu hiệu cuồng động nhĩ cơ năng, thực thể và phương pháp chẩn đoán

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Cuồng động nhĩ là một rối loạn nhịp tim nhanh thường gặp, xảy ra khi một vòng phát xung điện bất thường hình thành trong tâm nhĩ làm tim đập nhanh và giảm hiệu quả bơm máu. Tình trạng này không chỉ gây ra nhiều triệu chứng khó chịu như hồi hộp, mệt mỏi, hụt hơi mà còn tiềm ẩn nguy cơ hình thành cục máu đông dẫn đến tai biến mạch máu não nếu không được xử trí đúng cách.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cơ năng do người bệnh cảm nhận và các biểu hiện thực thể qua thăm khám y khoa đóng vai trò rất quan trọng trong định hướng chẩn đoán. Bài viết dưới đây tổng hợp các dấu hiệu lâm sàng điển hình và các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu giúp phát hiện chính xác cuồng động nhĩ.

Cuồng động nhĩ là gì?

Cuồng động nhĩ là dạng rối loạn nhịp tim thuộc nhóm nhịp nhanh trên thất, đặc trưng bởi hoạt động điện có tổ chức nhưng với tần số rất nhanh trong tâm nhĩ, thường đạt từ hai trăm năm mươi đến ba trăm năm mươi chu kỳ mỗi phút. Thay vì co bóp nhịp nhàng theo nút xoang, tâm nhĩ co bóp liên tục theo một vòng vào lại khép kín, thường nằm ở tâm nhĩ phải. Nút nhĩ thất đóng vai trò như một bộ lọc tự nhiên, ngăn không cho toàn bộ các xung động quá nhanh này truyền xuống tâm thất, tạo nên các tỷ lệ dẫn truyền đặc trưng. Tình trạng này làm giảm thời gian đổ đầy tâm thất, suy giảm lượng máu tống đi nuôi các cơ quan và tạo điều kiện cho máu ứ trệ trong buồng tim. Nếu không được chẩn đoán và theo dõi kịp thời, cuồng động nhĩ có thể tiến triển mạn tính, làm suy yếu cơ tim và làm tăng nguy cơ thuyên tắc mạch do cục máu đông.

Các triệu chứng cơ năng thường gặp ở người bị cuồng động nhĩ

Triệu chứng cơ năng của cuồng động nhĩ là những cảm giác khó chịu mà người bệnh tự cảm nhận được khi nhịp tim tăng nhanh bất thường. Biểu hiện phổ biến nhất là cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực dồn dập trong lồng ngực xuất hiện đột ngột. Do tim co bóp quá nhanh làm giảm lượng máu tống đi nuôi cơ thể, người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi rã rời, hụt hơi, khó thở ngay cả khi hoạt động nhẹ hoặc nghỉ ngơi. Một số trường hợp có thể bị chóng mặt, choáng váng, hoa mắt hoặc cảm giác muốn ngất xỉu do lưu lượng máu lên não tạm thời sụt giảm. Cơn khó chịu có thể diễn ra từng đợt ngắn hoặc kéo dài nhiều giờ khiến người bệnh bất an, lo lắng. Ở những người đã có sẵn bệnh mạch vành, nhịp tim nhanh kéo dài có thể gây tức nặng ngực do cơ tim thiếu máu nuôi. Mức độ biểu hiện cơ năng rất khác nhau ở mỗi cá nhân, phụ thuộc vào tần số thất và sức khỏe tim mạch tổng thể.

Dấu hiệu thực thể được phát hiện qua thăm khám lâm sàng

Dấu hiệu thực thể là những biến đổi bệnh lý mà bác sĩ phát hiện được khi trực tiếp thăm khám lâm sàng. Khi bắt mạch quay hoặc nghe tim bằng ống nghe, bác sĩ thường ghi nhận nhịp tim nhanh và đều, phổ biến ở mức khoảng một trăm năm mươi nhịp mỗi phút do cơ chế dẫn truyền nhĩ thất theo tỷ lệ cố định. Đôi khi nhịp tim có thể không đều nếu tỷ lệ dẫn truyền thay đổi liên tục. Khi quan sát vùng cổ, bác sĩ có thể thấy tĩnh mạch cổ nổi rõ hoặc đập nhanh tương ứng với tần số co bóp của tâm nhĩ. Đo huyết áp trong cơn có thể thấy chỉ số huyết áp dao động, một số người bị tụt huyết áp nếu cung lượng tim giảm nghiêm trọng. Nghe phổi có thể phát hiện tiếng rale ẩm nếu cuồng động nhĩ đã bắt đầu khởi phát đợt phù phổi hoặc làm nặng thêm tình trạng suy tim sung huyết. Thăm khám toàn diện giúp bác sĩ đánh giá mức độ ảnh hưởng huyết động của cơn loạn nhịp.

Chẩn đoán cuồng động nhĩ bằng điện tâm đồ và Holter nhịp tim

Điện tâm đồ mười hai chuyển đạo là tiêu chuẩn vàng đầu tay để chẩn đoán xác định cuồng động nhĩ. Bản ghi điện tâm đồ thể hiện rõ hình ảnh sóng cuồng nhĩ đặc trưng hình răng cưa thay thế cho sóng P bình thường, thường quan sát rõ nhất ở các chuyển đạo DII, DIII và aVF. Tần số nhĩ thường dao động từ hai trăm năm mươi đến ba trăm năm mươi lần mỗi phút, kèm theo mức độ dẫn truyền xuống thất thường gặp là hai một hoặc ba một. Trong trường hợp cơn cuồng động nhĩ chỉ xuất hiện ngắt quãng và không ghi nhận được trên điện tâm đồ tại phòng khám, bác sĩ có thể chỉ định đeo máy ghi điện tâm đồ Holter hai mươi bốn giờ hoặc nhiều ngày để theo dõi liên tục nhịp tim trong sinh hoạt thường nhật. Đây là công cụ thiết yếu giúp ghi lại thời điểm khởi phát, kết thúc cơn cũng như đánh giá mối liên quan giữa triệu chứng và loạn nhịp.

Các xét nghiệm bổ trợ đánh giá cấu trúc tim và nguyên nhân liên quan

Bên cạnh việc xác định rối loạn nhịp, bác sĩ cần thực hiện các thăm dò cận lâm sàng khác nhằm tìm kiếm nguyên nhân nền và đánh giá cấu trúc tim. Siêu âm tim qua thành ngực hoặc qua thực quản giúp quan sát kích thước các buồng tim, đặc biệt là nhĩ trái, đo phân suất tống máu và phát hiện các bệnh van tim hoặc bệnh cơ tim tiềm ẩn. Siêu âm tim qua thực quản còn có vai trò quan trọng trong việc tầm soát huyết khối trong tiểu nhĩ trái trước khi tiến hành chuyển nhịp. Xét nghiệm máu cũng được chỉ định để kiểm tra nồng độ các chất điện giải như kali, magie, đánh giá chức năng tuyến giáp và chức năng thận. Trong một số ca bệnh phức tạp hoặc chuẩn bị can thiệp triệt đốt, thăm dò điện sinh lý tim xâm lấn sẽ được thực hiện để lập bản đồ dẫn truyền và xác định chính xác vòng vào lại của dòng điện trong buồng tim.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc chống loạn nhịp hoặc thay đổi liều lượng thuốc tim mạch khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Khi xuất hiện cơn đau thắt ngực dữ dội, khó thở cấp tính hoặc ngất xỉu, cần gọi cấp cứu ngay lập tức.

Tóm tắt

Cuồng động nhĩ là rối loạn nhịp tim cần được bác sĩ chuyên khoa tim mạch chẩn đoán và theo dõi sát sao. Việc nhận biết sớm triệu chứng cơ năng, thăm khám thực thể kịp thời cùng xét nghiệm cận lâm sàng phù hợp giúp kiểm soát nhịp và ngăn ngừa biến cố nguy hiểm. Người bệnh không nên tự điều trị mà cần tuân thủ phác đồ y khoa cá nhân hóa.