Dấu hiệu cảnh báo sớm trước khi bị đột quỵ và cách xử trí kịp thời
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đột quỵ hay tai biến mạch máu não xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một phần của não bị gián đoạn hoặc giảm đột ngột, khiến tế bào thần kinh bị thiếu oxy và dưỡng chất. Tình trạng này có thể dẫn đến tổn thương brain vĩnh viễn hoặc tử vong nếu không được can thiệp y tế nhanh chóng.
Các dấu hiệu trước khi đột quỵ thường xuất hiện một cách đột ngột và phát triển nhanh chóng. Việc nhận biết sớm các biểu hiện như méo miệng, yếu tay chân một bên cơ thể, nói ngọng hay thị lực mờ đột ngột đóng vai trò quyết định trong việc tận dụng thời gian vàng cấp cứu, nâng cao khả năng phục hồi cho người bệnh.
Dấu hiệu trước khi đột quỵ là gì?
Đột quỵ gồm hai thể chính là đột quỵ thiếu máu cục bộ do tắc nghẽn mạch máu brain và đột quỵ xuất huyết do vỡ mạch máu não. Cả hai dạng này đều ngăn cản oxy nuôi dưỡng tế bào não, làm các tế bào này bắt đầu tổn thương chỉ sau vài phút. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể gặp các dấu hiệu báo trước thông qua cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua. Đây là những đợt rối loạn chức năng thần kinh tạm thời, kéo dài từ vài phút đến vài giờ rồi tự biến mất. Tuy triệu chứng tự thoái lui, cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua là lời cảnh báo nghiêm trọng về nguy cơ đột quỵ thực sự có thể xảy ra trong tương lai gần. Việc nắm rõ các dấu hiệu cảnh báo sớm giúp bản thân và gia đình chủ động phát hiện, đưa người bệnh đến bệnh viện có chuyên khoa Thần kinh hoặc Tim mạch ngay lập tức.
Nhận biết biểu hiện đột quỵ qua quy tắc FAST
Quy tắc FAST là công cụ nhận biết nhanh các triệu chứng đột quỵ phổ biến được áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới. Chữ F đại diện cho Face tức là khuôn mặt; người bệnh có dấu hiệu méo miệng, nụ cười bị lệch một bên hoặc nhân trung lệch khi cố gắng cười. Chữ A đại diện cho Arm tức là cánh tay; người bệnh khó nâng hai tay lên cùng lúc, hoặc một bên tay bị yếu, tê bì, buông thõng xuống. Chữ S đại diện cho Speech tức là giọng nói; người bệnh nói ngọng, nói ngắc ướp, không tròn vàng rõ chữ hoặc không thể lặp lại một câu ngắn đơn giản. Chữ T đại diện cho Time tức là thời gian; khi phát hiện bất kỳ một trong ba dấu hiệu trên, người xung quanh cần nhanh chóng gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất có khả năng điều trị đột quỵ.
Các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ thường bị bỏ qua
Bên cạnh các triệu chứng cơ bản của quy tắc FAST, đột quỵ còn có thể biểu hiện qua nhiều dấu hiệu thần kinh khác mà người bệnh dễ nhầm lẫn với mệt mỏi thông thường. Đau đầu dữ dội đột ngột mà không rõ nguyên nhân, có thể kèm theo nôn mửa hoặc chóng mặt là một triệu chứng quan trọng. Người bệnh cũng có thể bị mất thăng bằng đột ngột, đi lại khó khăn, loạng choạng hoặc mất phối hợp vận động. Ngoài ra, sự suy giảm thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt, nhìn đôi, hoặc hoa mắt cũng là biểu hiện tổn thương vùng não điều khiển thị giác. Một số người có biểu hiện rối loạn ý thức, lú lẫn, quên đường đi hoặc khó hiểu lời nói của người khác. Khi các hiện tượng này xuất hiện bất ngờ, việc theo dõi sát sao và liên hệ y tế là điều hết sức cần thiết.
Cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua nguy hiểm như thế nào
Cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua xuất hiện khi mạch máu nuôi脑 bị tắc nghẽn tạm thời do cục máu đông nhỏ. Các triệu chứng của hiện tượng này hoàn toàn giống với một đợt đột quỵ thật sự như yếu nửa người, méo mặt, nói khó, nhưng thường biến mất trong vòng 24 giờ mà không để lại di chứng vĩnh viễn. Chính vì triệu chứng tự phục hồi nhanh chóng, nhiều người bệnh có tâm lý chủ quan và bỏ qua không đi khám. Tuy nhiên, y học ghi nhận cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua là tín hiệu cảnh báo sớm nguy hiểm nhất. Nhiều bệnh nhân gặp phải đột quỵ thực sự trong vòng vài ngày hoặc vài tuần sau đợt thiếu máu thoáng qua. Do đó, ngay cả khi các biểu hiện đã tự hết, người bệnh vẫn cần đến cơ sở y tế để được thăm khám thần kinh và tầm soát các nguy cơ mạch máu.
Xử trí đúng cách khi nghi ngờ người thân bị đột quỵ
Khi phát hiện người có dấu hiệu đột quỵ, hành động quan trọng nhất là gọi ngay trung tâm cấp cứu 115 hoặc vận chuyển người bệnh nhanh nhất đến cơ sở y tế có chuyên khoa can thiệp đột quỵ. Trong thời gian chờ đợi, cần đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn trên bề mặt phẳng để tránh sặc nếu có nôn mửa, giữ cho đường thở thông thoáng và cởi bớt nấc cúc áo quần chật. Tuyệt đối không cho người bệnh ăn, uống nước, cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay tự ý uống bất kỳ loại thuốc huyết áp hay thuốc chống đông nào. Những thao tác sai lầm này có thể làm nặng thêm tình trạng xuất huyết não hoặc gây tắc nghẽn đường thở. Hãy ghi nhớ chính xác thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên để cung cấp thông tin cho bác sĩ cấp cứu.
Lưu ý an toàn
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị y khoa. Khi nghi ngờ có dấu hiệu đột quỵ, người bệnh tuyệt đối không tự điều trị tại nhà hoặc nghe theo các phương pháp dân gian chưa kiểm chứng. Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y khoa khẩn cấp, việc can thiệp phụ thuộc vào thể bệnh và thời gian tiếp cận y tế. Mọi quyết định thăm khám, xét nghiệm hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính hay cộng hưởng từ não phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện.
Tóm tắt
Nhận biết sớm các dấu hiệu trước khi đột quỵ đóng vai trò then chốt giúp bảo vệ tính mạng và giảm thiểu di chứng thần kinh cho người bệnh. Khi xuất hiện các biểu hiện bất thường như méo mặt, yếu tay chân hay nói khó, việc chủ động đến cơ sở y tế ngay trong những giờ đầu là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Đột quỵ có thể xảy ra ở người trẻ tuổi không?
Đột quỵ hoàn toàn có thể xảy ra ở người trẻ tuổi. Các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, lạm dụng chất kích thích, rối loạn chuyển hóa lipit, béo phì, dị dạng mạch máu não hoặc lối sống ít vận động làm gia tăng tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ.
Cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua kéo dài bao lâu?
Triệu chứng của cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua thường diễn ra trong vài phút đến vài giờ và đa số tự hết hoàn toàn trong vòng 24 giờ. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần đi khám y tế ngay để tầm soát nguy cơ đột quỵ tiến triển.
Có nên cạo gió hoặc chích máu ngón tay khi bị đột quỵ không?
Tuyệt đối không nên cạo gió hay chích máu đầu ngón tay khi nghi ngờ đột quỵ. Những việc làm này không giúp thông mạch máu mà còn gây chấn thương, đau đớn, làm tăng huyết áp và làm mất thời gian vàng đưa người bệnh đi cấp cứu tại viện.
Người bệnh nghi bị đột quỵ có được uống thuốc huyết áp ngay không?
Người nhà không nên tự ý cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp khi nghi ngờ đột quỵ. Việc hạ huyết áp quá nhanh hoặc sai chỉ định có thể làm giảm dòng máu nuôi vùng脑 đang tổn thương. Bác sĩ cấp cứu sẽ quyết định mức huyết áp an toàn sau khi thăm khám.
Thời gian vàng trong cấp cứu đột quỵ là bao lâu?
Thời gian vàng trong cấp cứu đột quỵ thiếu máu cục bộ thường là trong vòng 3 đến 4,5 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng để dùng thuốc tiêu sợi huyết, hoặc đến 6 giờ để can thiệp lấy huyết khối. Đưa bệnh nhân đến viện càng sớm, khả năng phục hồi càng cao.
