Dấu hiệu cảnh báo nhiễm khuẩn đường hô hấp ở trẻ em cha mẹ cần lưu ý
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiễm khuẩn đường hô hấp ở trẻ em là một trong những bệnh lý thường gặp nhất ở lứa tuổi sơ sinh và học đường. Bệnh có thể biểu hiện dưới nhiều dạng từ viêm mũi họng, viêm thanh quản đến viêm tiểu phế quản và viêm phổi cấp.
Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng như ho hắng, nghẹt mũi và sốt nhẹ thường dễ bị nhầm lẫn với cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, hệ miễn dịch và đường thở của trẻ nhỏ còn non yếu khiến tình trạng nhiễm khuẩn có thể tiến triển nặng chỉ sau một thời gian ngắn.
Hiểu rõ và phát hiện kịp thời các dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng giúp phụ huynh chủ động đưa trẻ đi khám chuyên khoa, từ đó tránh được những biến chứng hô hấp nguy hiểm đe dọa sức khỏe của con.
Nhiễm khuẩn đường hô hấp ở trẻ em là gì?
Nhiễm khuẩn đường hô hấp ở trẻ em bao gồm tình trạng nhiễm trùng tại đường hô hấp trên như viêm mũi họng, viêm xoang, viêm amidan hoặc đường hô hấp dưới như viêm khí phế quản, viêm tiểu phế quản và viêm phổi. Bệnh thường do các loại virus như virus hợp bào hô hấp, virus cúm hoặc vi khuẩn như phế cầu, tụ cầu gây ra. Do kích thước đường thở của trẻ còn nhỏ, cơ hô hấp chưa hoàn thiện và sức đề kháng còn non nớt, các phản ứng viêm phù nề và tiết dịch đờm rất dễ làm tắc nghẽn đường dẫn khí. Điều này khiến trẻ nhanh chóng rơi vào tình trạng khó thở và suy hô hấp cấp nếu không được chăm sóc y tế đúng cách. Việc phân biệt các biểu hiện thông thường với những dấu hiệu cảnh báo đỏ có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ an toàn tính mạng cho trẻ nhỏ.
Thở nhanh bất thường và các biểu hiện lồng ngực co rút gắng sức
Thở nhanh và thở gắng sức là những chỉ điểm lâm sàng nhạy nhất cho thấy tổn thương đã lan xuống phế quản hoặc nhu mô phổi. Để đếm nhịp thở chính xác, cha mẹ cần vén áo quan sát chuyển động của lồng ngực hoặc bụng trẻ trong trọn vẹn một phút khi trẻ đang nằm yên hoặc ngủ, không quấy khóc hay sốt cao. Bên cạnh nhịp thở tăng nhanh, dấu hiệu rút lõm lồng ngực quan sát thấy rõ khi phần dưới lồng ngực hõm sâu vào trong lúc hít vào là biểu hiện của suy hô hấp mức độ trung bình đến nặng. Trẻ cũng có thể biểu hiện sự gắng sức qua động tác phập phồng cánh mũi, thở rên khẽ ở trẻ sơ sinh hoặc co kéo các cơ liên sườn và cơ ức đòn chũm ở cổ. Đây là nhóm dấu hiệu cấp tính cảnh báo viêm phổi hoặc viêm tiểu phế quản nặng, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức để được hỗ trợ thở và đánh giá y khoa.
Sốt cao dai dẳng không hạ hoặc tái sốt đột ngột
Sốt là phản ứng tự nhiên của hệ miễn dịch nhằm chống lại tác nhân gây bệnh, nhưng khi trẻ sốt cao liên tục trên ba mươi tám độ năm hoặc ba mươi chín độ C không hạ sau khi đã dùng thuốc hạ sốt đúng liều lượng, phụ huynh phải hết sức cảnh giác. Đặc biệt, tình trạng sốt kéo dài trên ba ngày liên tiếp hoặc cơn sốt tái phát đột ngột sau vài ngày trẻ đã hạ nhiệt thường báo hiệu tình trạng nhiễm trùng thứ phát hoặc biến chứng bội nhiễm vi khuẩn. Sốt quá cao ở trẻ nhỏ còn tiềm ẩn nguy cơ gây co giật do sốt, làm tổn thương thể chất và khiến trẻ hoảng sợ. Bên cạnh đó, trẻ sơ sinh dưới ba tháng tuổi khi bị nhiễm khuẩn đường hô hấp nặng có thể không bị sốt mà ngược lại thân nhiệt lại hạ thấp dưới ba mươi sáu độ năm C. Dù sốt cao không hạ hay hạ thân nhiệt bất thường thì trẻ đều cần được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám trực tiếp.
Âm thanh thở rít tiếng thở rên và tiếng ho bất thường
Âm sắc tiếng thở thay đổi cung cấp nhiều gợi ý về vị trí đường thở đang bị tắc nghẽn hoặc tổn thương. Tiếng thở rít thanh quản là âm thanh the the, rít mạnh nghe rõ nhất khi trẻ hít vào, xuất hiện ngay cả khi trẻ nằm nghỉ yên tĩnh, thường là dấu hiệu của viêm thanh quản cấp hoặc phù nề đường thở trên nghiêm trọng. Trẻ cũng có thể phát ra tiếng thở khò khè ứ đọng đờm sâu, thở rên từng nhịp ngắn hoặc giọng khàn đặc, ho khan như tiếng chó sủa. Ngoài ra, việc lắng nghe các âm sắc hô hấp bất thường kết hợp với quan sát cơn ho kéo dài gây nôn trớ liên tục sẽ giúp nhận định mức độ cản trở đường thở. Nếu đường thở bị chít hẹp nặng, lượng oxy cung cấp cho các mô sẽ suy giảm nhanh, đòi hỏi các can thiệp hỗ trợ hô hấp kịp thời tại cơ sở y tế.
Da nhợt nhạt tím tái đầu chi và niêm mạc quanh môi
Thay đổi sắc da và niêm mạc là dấu hiệu muộn phản ánh tình trạng thiếu hụt oxy nghiêm trọng trong tuần hoàn máu. Phụ huynh cần chú ý quan sát vùng da quanh môi, đầu lưỡi, lòng bàn tay và các đầu ngón tay chân của trẻ. Khi nhận thấy môi tím tái, đầu chi chuyển màu xanh xám, da nhợt nhạt hoặc nổi các vân tím dạng lưới rải rác trên thân mình, điều đó cho thấy cơ thể trẻ đang trong trạng thái thiếu oxy cấp tính hoặc sốc nhiễm khuẩn. Tình trạng này đe dọa trực tiếp đến tính mạng của trẻ nếu không được cấp cứu thở oxy và hồi sức tích cực. Tuyệt đối không để trẻ nằm theo dõi tại nhà khi đã xuất hiện hiện tượng tím tái niêm mạc hay da nổi vân tím tái nhợt.
Trẻ li bì mệt lả bỏ bú và nôn trớ liên tục
Nhiễm trùng đường thở tiến triển nặng thường ảnh hưởng rõ rệt đến hệ thần kinh trung ương và hành vi hàng ngày của trẻ. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể biểu hiện tình trạng mệt lả, li bì khó đánh thức, phản ứng chậm chạp với kích thích xung quanh hoặc ngược lại trở nên kích thích, bứt rứt và quấy khóc không thể dỗ dành. Dấu hiệu bỏ bú hoàn toàn, bú ngắt quãng liên tục vì nghẹt thở hoặc không thể uống được nước cũng là cảnh báo nguy hiểm hàng đầu. Khi không nạp được chất lỏng và ho nôn nhiều lần, trẻ rất dễ rơi vào tình trạng mất nước nghiêm trọng với các biểu hiện như mắt trũng sâu, môi khô nứt nẻ, thóp lõm ở trẻ nhỏ và đi tiểu rất ít trong nhiều giờ. Việc theo dõi sát sao sự linh hoạt tinh thần và lượng nước uống vào của trẻ giúp phát hiện kịp thời các biến chứng suy tuần hoàn hoặc suy hô hấp.
Lưu ý an toàn
Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho ức chế thần kinh trung ương hoặc thuốc giãn phế quản để điều trị cho trẻ tại nhà. Khi phát hiện các dấu hiệu thở gắng sức, sốt cao kéo dài hoặc thay đổi tri giác, cần khẩn trương đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất.
Tóm tắt
Nhiễm khuẩn đường hô hấp ở trẻ em có thể khởi phát nhẹ nhưng tiềm ẩn nguy cơ chuyển nặng rất nhanh. Sự chú ý quan sát của cha mẹ đối với nhịp thở, thân nhiệt và tinh thần của trẻ là yếu tố then chốt giúp phát hiện sớm dấu hiệu nguy hiểm. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện bất thường nào, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám và điều trị kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nhịp thở bao nhiêu lần mỗi phút được coi là thở nhanh ở trẻ nhỏ?
Trẻ dưới hai tháng tuổi thở từ sáu mươi lần một phút trở lên, trẻ từ hai đến mười một tháng thở từ năm mươi lần trở lên, và trẻ từ một đến năm tuổi thở từ bốn mươi lần trở lên khi nằm yên được xem là thở nhanh cảnh báo viêm phổi.
Có nên tự ý cho trẻ uống kháng sinh khi bị ho và sốt không?
Không nên tự ý cho trẻ dùng kháng sinh. Phần lớn các đợt viêm đường hô hấp ban đầu do virus, thuốc kháng sinh không có tác dụng và việc tự dùng có thể gây loạn khuẩn đường ruột hoặc kháng thuốc kháng sinh nguy hiểm.
Cha mẹ cần làm gì khi trẻ mới xuất hiện triệu chứng cảm sốt nhẹ?
Cần cho trẻ uống nhiều nước ấm hoặc tăng cữ bú, vệ sinh mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý, dùng thuốc hạ sốt paracetamol đúng cân nặng theo hướng dẫn của nhân viên y tế và theo dõi sát nhịp thở của trẻ.
Tiếng thở rít thanh quản ở trẻ em cảnh báo tình trạng gì?
Thở rít xuất hiện khi đường thở trên bị phù nề hoặc co thắt hẹp lại, thường gặp trong viêm thanh khí phế quản cấp hoặc dị vật đường thở. Đây là dấu hiệu suy hô hấp cần được cấp cứu y tế ngay lập tức.
Trẻ bị sốt kèm theo nôn trớ liên tục phải xử trí ra sao?
Trẻ bị sốt cao kèm ho nôn nhiều rất dễ mất nước và kiệt sức. Phụ huynh nên chia nhỏ lượng nước điện giải oresol hoặc sữa cho trẻ uống từng thìa nhỏ, đồng thời đưa trẻ đi khám bác sĩ để đánh giá mức độ mất nước.
