Đánh giá mức độ sốc bỏng và biến chứng có thể xảy ra

Sốc bỏng là gì?

Sốc bỏng là biến chứng toàn thân xuất hiện sớm sau khi bị tổn thương nhiệt, điện hoặc hóa chất trên diện rộng. Tình trạng này đặc trưng bởi sự rối loạn vi tuần hoàn, giảm khối lượng máu lưu hành và giảm cung lượng tim. Thoát huyết tương qua vách mạch máu bị tổn thương vào khoảng kẽ làm hạ huyết áp, gây thiếu máu nuôi dưỡng các cơ quan quan trọng như não, tim, thận và ống tiêu hóa. Sốc bỏng thường khởi phát trong những giờ đầu và diễn biến phức tạp nhất trong 24 đến 48 giờ đầu tiên sau chấn thương.

Các yếu tố quyết định mức độ nặng của sốc bỏng

Đánh giá mức độ sốc bỏng phụ thuộc trực tiếp vào diện tích tổn thương và độ sâu của vết bỏng. Người lớn có diện tích bỏng từ 20 phần trăm diện tích cơ thể trở lên hoặc trẻ em có diện tích bỏng trên 10 đến 15 phần trăm nguy cơ sốc bỏng tăng cao. Độ sâu của vết bỏng càng lớn thì sự tổn thương các đầu tận thần kinh và mạch máu càng nghiêm trọng.

Ngoài ra, tuổi tác và thể trạng nền của người bệnh đóng vai trò vô cùng quan trọng. Trẻ nhỏ và người cao tuổi có khả năng bù trừ tuần hoàn kém hơn, dễ rơi vào trạng thái sốc hơn. Các vị trí bỏng đặc biệt như vùng mặt, cổ, hô hấp hoặc vùng sinh dục cũng làm tăng độ phức tạp và mức độ nghiêm trọng của tình trạng sốc.

Tiêu chí lâm sàng đánh giá giai đoạn sốc bỏng

Trên lâm sàng, đánh giá mức độ sốc bỏng dựa trên sự thay đổi của các chỉ số sinh tồn và biểu hiện thần kinh. Ở giai đoạn sốc nhẹ hoặc giai đoạn sớm, người bệnh thường có biểu hiện kích thích, lo âu, mạch nhanh, huyết áp vẫn giữ ở mức ổn định hoặc tăng nhẹ do phản ứng giao cảm. Mạch ngoại vi có thể bắt rõ nhưng da bắt đầu lạnh ẩm.

Khi sốc bỏng tiến triển sang mức độ nặng hoặc rất nặng, người bệnh chuyển sang trạng thái ức chế, lơ mơ hoặc mê sảng. Huyết áp tâm thu giảm sâu, mạch nhanh nhỏ khó bắt, thở nhanh nông. Tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng gây thiểu niệu hoặc vô niệu, nhiệt độ cơ thể hạ thấp. Việc theo dõi sát lượng nước tiểu từng giờ và huyết áp động mạch là chỉ dấu quan trọng giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả của công tác hồi sức.

Biến chứng cấp tính nguy hiểm trong giai đoạn sốc bỏng

Sốc bỏng nặng nếu không được hồi sức bù dịch đầy đủ sẽ nhanh chóng dẫn đến các biến chứng cấp tính. Nguy cơ đầu tiên là suy hô hấp cấp do tổn thương đường thở khi hít phải khói nóng hoặc do phù nề vùng cổ mặt. Thiếu oxy máu kéo dài làm tổn thương nhu mô phổi và làm nặng thêm tình trạng sốc.

Một biến chứng nguy hiểm khác là suy thận cấp do rhabdomyolysis và giảm tưới máu thận. Khi thể tích tuần hoàn sụt giảm nghiêm trọng, lưu lượng máu đến thận bị gián đoạn gây hoại tử ống thận cấp. Ngoài ra, rối loạn đông máu, hạ thân nhiệt kéo dài và rối loạn điện giải như tăng kali máu hoặc hạ natri máu cũng có thể xuất hiện và gây ngừng tim đột ngột.

Biến chứng thứ phát và lâu dài sau khi qua khỏi sốc bỏng

Sau khi vượt qua giai đoạn sốc bỏng cấp tính, người bệnh phải đối mặt với các biến chứng thứ phát nguy hiểm. Nhiễm trùng huyết là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở bệnh nhân bỏng diện rộng. Mất hàng rào bảo vệ da kết hợp với suy giảm miễn dịch khiến vi khuẩn dễ dàng xâm nhập vào máu, gây sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan.

Ở hệ tiêu hóa, tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng kéo dài có thể gây loét dạ dày tá tràng cấp tính hoặc chảy máu tiêu hóa. Về lâu dài, các vết bỏng sâu phục hồi để lại sẹo phì đại, sẹo co kéo gây biến dạng khớp, hạn chế vận động và ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin đánh giá mức độ sốc bỏng chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa chung và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên sâu. Khi gặp trường hợp bị bỏng diện rộng hoặc bỏng sâu, cần gọi ngay xe cấp cứu 115 hoặc đưa nạn nhân đến cơ sở y tế có chuyên khoa bỏng gần nhất. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian, bôi dầu, đá lạnh hay các chất lạ lên vết bỏng vì có thể gây nhiễm trùng và làm tình trạng sốc thêm nặng.

Tóm tắt

Sốc bỏng là một tình trạng cấp cứu y khoa phức tạp đòi hỏi sự đánh giá chính xác và can thiệp y tế tức thì. Việc hiểu rõ các tiêu chí nhận biết cùng những biến chứng nguy hiểm giúp gia tăng khả năng cứu chữa và hạn chế tối đa các di chứng lâu dài cho bệnh nhân bỏng.