Đặc điểm hình ảnh bệnh ghẻ ngứa và cách phân biệt với các bệnh da liễu khác

Hình ảnh bệnh ghẻ ngứa là gì?

Bệnh ghẻ là bệnh nhiễm trùng ngoài da do ký sinh trùng Sarcoptes scabiei hominis gây ra. Con cái ghẻ đào hầm trong lớp thượng bì của da để đẻ trứng, gây ra phản ứng dị ứng và viêm nhiễm tại chỗ. Biểu hiện trực quan đặc trưng nhất là những đường rãnh ngoằn ngoèo màu xám hoặc màu da dài vài milimet, gọi là luống ghẻ, cùng với các mụn nước nhỏ như hạt tấm nằm rải rác hoặc tập trung thành từng cụm.

Cảm giác ngứa ngáy dữ dội, đặc biệt tăng lên vào ban đêm khi ký sinh trùng hoạt động mạnh, là dấu hiệu lâm sàng điển hình đi kèm với các tổn thương nhìn thấy được. Khi người bệnh gãi nhiều, bề mặt da dễ bị trầy xước, đóng vảy tiết, bội nhiễm vi khuẩn tạo thành các nốt mụn mủ hoặc chốc lở, làm thay đổi hình thái ban đầu của bệnh. Do đó, việc quan sát các tổn thương nguyên phát trước khi bị cào gãi biến dạng có ý nghĩa rất lớn trong định hướng chẩn đoán ban đầu.

Tổn thương điển hình của bệnh ghẻ ngứa trên bề mặt da

Tổn thương nguyên phát của bệnh ghẻ ngứa bao gồm luống ghẻ và các mụn nước nhỏ. Luống ghẻ là các đường cong hoặc ngoằn ngoèo nổi gờ nhẹ trên bề mặt da, dài khoảng 2 đến 10 milimet, thường có màu trắng xám hoặc hơi thâm đen do chất thải của ký sinh trùng. Ở đầu đường hầm thường có một mụn nước nhỏ bằng đầu đinh ghim hoặc một hạt nhỏ hơi gồ lên, nơi cái ghẻ cư trú.

Ngoài luống ghẻ, da người bệnh thường nổi các nốt sẩn đỏ nhỏ, viêm nhẹ xung quanh. Nếu người bệnh liên tục cào gãi do ngứa nhiều, tổn thương thứ phát sẽ nhanh chóng xuất hiện với các vết xước dài, vết trợt rớm dịch, vảy máu và vảy tiết sẫm màu. Trong trường hợp bội nhiễm vi khuẩn liên cầu hoặc tụ cầu, các tổn thương này có thể biến thành mụn mủ, nhọt hoặc mảng da trợt loét ướt át, làm lu mờ hình ảnh luống ghẻ ban đầu.

Các vị trí thường xuất hiện tổn thương ghẻ ngứa

Ký sinh trùng ghẻ có xu hướng ưu tiên cư trú ở những vùng da mỏng, có nếp gấp và nhiệt độ ấm. Vị trí kinh điển và dễ quan sát nhất là ở các kẽ ngón tay, mặt trước cổ tay, nếp gấp khuỷu tay và quanh thắt lưng. Ở người trưởng thành, tổn thương còn hay tập trung tại vùng nách, quầng vú ở nữ giới và rãnh quy đầu, thân dương vật hoặc bìu ở nam giới dưới dạng các nốt sẩn cục màu nâu đỏ rất ngứa.

Đặc điểm phân bố ở người lớn thường là không xuất hiện ở vùng đầu, mặt và cổ. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới hai tuổi, phân bố tổn thương có sự khác biệt rõ rệt. Trẻ em có thể xuất hiện mụn nước và mụn mủ ở cả lòng bàn tay, lòng bàn chân, vùng mông, da đầu và vùng mặt, khiến bệnh dễ bị nhầm lẫn với các bệnh da liễu khác ở trẻ em như viêm da thể tạng hay thủy đậu.

Hình thái ghẻ vảy và các dạng biến thể đặc biệt

Bên cạnh thể ghẻ thông thường, ghẻ vảy hay còn gọi là ghẻ Na Uy là một thể bệnh nặng và đặc biệt nguy hiểm. Thể này thường xảy ra ở người suy giảm miễn dịch, người cao tuổi hoặc người mắc bệnh lý thần kinh vận động. Thay vì các mụn nước riêng lẻ, tổn thương thể hiện dưới dạng các lớp vảy sừng dày cộm, xốp, có màu xám hoặc nâu tích tụ thành từng mảng lớn ở bàn tay, bàn chân, khuỷu tay và da đầu.

Dưới lớp vảy sừng dày này chứa hàng triệu con cái ghẻ cùng trứng của chúng, tạo nên nguồn lây nhiễm rất mạnh cho môi trường xung quanh. Điều đặc biệt là người mắc ghẻ vảy có thể cảm thấy ngứa rất ít hoặc không ngứa, khiến việc phát hiện thường chậm trễ. Ngoài ra còn có thể sẩn ghẻ sau điều trị, biểu hiện bằng các nốt sẩn chắc, màu nâu đỏ dai dẳng ở nách hoặc vùng sinh dục kéo dài nhiều tuần dù ký sinh trùng đã bị tiêu diệt.

Phân biệt hình thái ghẻ ngứa với chàm và viêm da cơ địa

Chàm và viêm da cơ địa là hai bệnh lý da liễu thường xuyên bị nhầm lẫn với bệnh ghẻ ngứa do đều gây ngứa ngáy dữ dội và xuất hiện mụn nước. Tuy nhiên, mụn nước trong bệnh chàm thường mọc thành từng đám dày đặc trên nền da đỏ phù nề, dễ vỡ tạo thành các giếng chàm chảy dịch liên tục, sau đó khô lại đóng vảy mỏng. Viêm da cơ địa thường có tiền sử dị ứng gia đình, tổn thương phân bố chủ yếu ở mặt duỗi các chi hoặc các nếp gấp khuỷu, khoeo chân và da mặt.

Điểm khác biệt quan trọng là chàm và viêm da cơ địa không có sự hiện diện của luống ghẻ và không có tính chất lây lan giữa các thành viên cùng sinh hoạt. Bệnh ghẻ ngứa lại đặc trưng bởi yếu tố dịch tễ gia đình, nơi nhiều người cùng bị ngứa và tổn thương tập trung ở kẽ ngón tay, nếp lằn cổ tay và bộ phận sinh dục thay vì xuất hiện đơn lẻ một mình như chàm dị ứng.

Phân biệt ghẻ ngứa với sẩn ngứa do côn trùng cắn và mày đay

Tổn thương do côn trùng cắn thường xuất hiện đột ngột dưới dạng các nốt sẩn phù đỏ rải rác, có điểm châm nhỏ ở chính giữa và thường nằm ở các vùng da hở như cẳng chân, cẳng tay. Cơn ngứa do côn trùng cắn thường bùng phát ngay sau khi bị cắn và giảm dần sau vài ngày, không có xu hướng ngứa dữ dội kéo dài về đêm như bệnh ghẻ và không tạo ra đường hầm luống ghẻ.

Trong khi đó, mày đay biểu hiện bằng các mảng phù nề màu hồng hoặc đỏ, nổi gờ rõ rệt trên mặt da với ranh giới rõ ràng. Các mảng mày đay này có đặc tính xuất hiện rất nhanh và biến mất trong vòng vài giờ mà không để lại vết tích, sau đó lại có thể tái nổi ở vị trí khác. Ngược lại, tổn thương ghẻ ngứa tiến triển liên tục, cố định ở các vị trí da mỏng và ngày càng lan rộng nếu không được can thiệp y tế đúng cách.

Lưu ý an toàn

Các mô tả và hình thái tổn thương của bệnh ghẻ ngứa chỉ mang tính chất tham khảo nhằm giúp người đọc nâng cao cảnh giác và chủ động đi khám sớm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc bôi chứa corticoid hoặc hóa chất lạ để tự điều trị tại nhà vì có thể làm biến dạng sang thương, gây nhiễm trùng hoặc khiến bệnh chuyển sang thể nặng hơn. Bác sĩ chuyên khoa da liễu cần trực tiếp thăm khám lâm sàng hoặc soi tìm ký sinh trùng dưới kính hiển vi để xác định chính xác nguyên nhân và chỉ định phác đồ an toàn.

Tóm tắt

Nhận biết sớm hình thái tổn thương đặc trưng của bệnh ghẻ ngứa và phân biệt với các bệnh viêm da khác giúp người bệnh tiếp cận đúng chuyên khoa da liễu ngay từ giai đoạn đầu. Việc tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ và vệ sinh đồ dùng cá nhân đồng thời cho các thành viên sống cùng là yếu tố quyết định để cắt đứt hoàn toàn nguồn lây.